Voor altijd verbonden met het kamp

Bijna twee jaar zaten de Russische punkmeiden vast. In Nederland mogen ze geen gevangenis bezoeken.

'Alweer over de koning?' Nadezjda Tolokonnikova en Maria Aljochina van de Russische meidenband Pussy Riot zijn nog maar een halve dag in Nederland, maar ze zijn al compleet doorgezaagd over de zware delegatie die Nederland naar de Winterspelen in Sotsji stuurt.


'Alle Nederlanders die we hier hebben gesproken zijn ertegen dat hij gaat', zegt Tolokonnikova (24). 'Dus me dunkt dat de koning er nog eens goed over moet denken of het wel waard is naar Sotsji te gaan. Want het volk is tegen.'


Anderhalve maand geleden zaten de twee meiden van Pussy Riot nog in het strafkamp. Inmiddels zijn ze gewend aan hun status van superster, al lachen ze soms nog ietwat verlegen.


Met hun roze rolkoffertje zijn ze net binnengekomen, vers van de tv-studio in Hilversum. Daarvoor waren ze in Parijs en Singapore. Nu zijn ze in Amsterdam voor een mensenrechtenweekeinde van Human Rights Watch en daarna gaat het door naar Dublin, Stockholm en New York, voor een concert met Madonna.


Dat ene optreden in de Christus de Verlosser-kathedraal in Moskou, twee jaar geleden, heeft hun leven veranderd. Daarvoor voerden ze met het anarchistische kunstenaarscollectief Vojna (Oorlog) politieke performances op. Onder het motto 'Neuk voor het kleine beertje' - een toespeling op premier Medvedev - copuleerden ze met vijf stellen tegelijk midden in een biologiemuseum in Moskou. Of ze schilderden onder een brug vlak bij het kantoor van de veiligheidsdienst FSB in Sint-Petersburg een reusachtige penis, zodat de agenten iedere keer als die openging een enorme pik omhoog zagen komen.


Hun 'punkgebed' in de Moskouse kathedraal , waarin ze de Moeder Gods smeekten om president Poetin te verjagen, maakte hen in één klap tot het gezicht van de Russische oppositie. Twee jaar celstraf kregen ze voor dat optreden van nauwelijks een minuut. Eind vorig jaar - hun straf zat er al bijna op - liet Poetin hen vervroegd vrij, evenals de voormalige tycoon Chodorkovski. Een propagandastunt met het oog op de Spelen in Sotsji, daar zijn ze beiden van overtuigd.


Heeft het verblijf in het kamp hen veranderd? 'Niet veranderd, wel gesterkt in onze overtuigingen. Als je in het kamp vastzit, houden ze je voortdurend in de gaten', zegt Aljochina (25). 'Als je in Rusland op vrije voeten bent, kun je kiezen of je aan een demonstratie meedoet of niet. In het kamp doe je mee aan een permanent protest, zoals nu in Oekraïne. Je bent voortdurend in verzet. In het begin is dat moeilijk, maar later wen je eraan. Wat we daar hebben meegemaakt, bepaalt hoe we nu zijn. We zijn voor altijd verbonden met het kamp.'


De twee Pussy Riot-meiden hebben besloten zich te gaan inzetten voor gevangenen in Rusland. 'Nu we vrij zijn kunnen we niet zwijgen over wat we daar hebben gezien,' zegt Tolonnikova. 'Pure slavernij, de gevangenen worden vreselijk behandeld.' Volgens haar opereren de gevangenissen nog steeds zoals in de Sovjettijd.


Nederlandse ervaring

De twee wilden in Nederland een kijkje nemen in een gevangenis, maar kregen geen toestemming. 'Jammer', vindt Aljochina. 'Vooral omdat jullie gevangenissen volgens mij niets te verbergen hebben. Wij zouden er graag lering uit trekken en onze ervaringen meenemen naar Rusland.'


Aljochina was verrast hoeveel steun ze kreeg van medegevangenen, hoewel de kampleiding er alles aan deed om haar te isoleren. 'Ze hebben gestolen of drugs verhandeld, maar in de gevangenis doet de leiding haar best om het laatste restje goedheid uit die mensen te halen. Ze worden aangemoedigd te klikken en elkaar aan te geven. Dan is praten met een mensenrechtenactivist heel dapper.'


Gaan ze na hun kamptijd nog meedoen aan anarachistische kunstperformances? Tolokonnikova: 'We gaan echt geen afscheid nemen van de kunst. Wij denken dat die je boodschap versterkt. Het zegt vaak meer dan in boeken kan worden gezegd. Het zou stom zijn dat op te geven.'


Veel gewone Russen moesten maar weinig hebben van hun optreden in de kathedraal.Volgens Tolokonnikova valt dat mee. 'Op televisie vertellen ze allerlei leugens over ons, maar in de metro wil iedereen met ons op de foto. Of ze vragen een handtekening.'


Hebben ze het gevoel dat ze als tegenstanders van het bewind gevaar lopen in Rusland? 'Daar denken we niet aan. Iedereen die zich met politiek bezig houdt in Rusland loopt gevaar. Maar het is stupide om bang te zijn. Er is een Russisch gezegde dat je van stront snoep kunt maken. Daar zijn we mee bezig!'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden