Voor altijd verbonden aan Anne en haar dagboek

In de brievenbus van haar West-Friese woning treft Miep Gies vandaag tussen de verjaardagskaarten een zoveelste bundeltje post aan vanuit de hele wereld, tot haar gekomen via de Anne Frank Stichting. ‘Zo gaat dat altijd’, zegt hoofd collecties van de stichting Teresien da Silva. ‘Voor Miep komen jaarlijks honderden en honderden brieven binnen.’

Miep Gies, redster van het dagboek van Anne Frank, wordt morgen 100 jaar. Ze verkeert in redelijke gezondheid, laat ze weten op een speciale website (miepgies.nl), door haar zoon Paul samengesteld als eerbetoon. Ze heeft geluk gehad, vindt ze zelf. ‘Het hebben van geluk lijkt de rode draad te zijn die door mijn leven loopt.’

Rode draad

Over die andere rode draad in haar leven, haar ervaringen met het achterhuis van Prinsengracht 263 in Amsterdam, raakt ze nooit uitgesproken. Ze beschouwt het als een plicht dat alle brieven met hulp van vrienden en familie worden beantwoord. Anne Frank wilde na haar dood voortleven, vertrouwde ze haar dagboek toe, en Miep Gies draagt daartoe bij.

‘De oorlog is meer dan zestig jaar voorbij en Miep heeft ook nog een eigen leven geleid met man en kind’, beklemtoont Teresien da Silva, ‘maar ze blijft nu eenmaal voor altijd verbonden aan Anne en het dagboek. Ze staat zich helemaal niet voor op wat ze heeft gedaan, maar ze is nu eenmaal de enige nog levende getuige van wat zich in het achterhuis heeft afgespeeld.’

Tot elf jaar geleden reisde ze nog de wereld rond om te vertellen over haar bemoeienis bij Het Achterhuis, Anne Franks dagboek. Een hersenbloeding dwong haar zich terug te trekken. Sindsdien fungeert de Anne Frank Stichting als haar woordvoerder. Ook nu ze 100 wordt, mijdt ze de publiciteit.

Normaal

Haar rol bij het helpen van de familie Frank en vier andere Joodse onderduikers heeft Miep Gies altijd klein gehouden. Het was ‘normaal’. Twee jaar lang ontfermden Gies en vier andere helpers zich over acht Joodse onderduikers. Die hielden zich verscholen in het beroemde achterhuis achter de beroemde boekenkast van het beroemde kantoor van Otto Frank.

Als secretaresse bij Franks handelsbedrijf Opekta riskeerde Gies haar leven door de onderduikers met voedsel en informatie te bevoorraden. Thuis boden Miep Gies en haar echtgenoot Jan ook al onderdak aan een onderduiker.

Na nooit opgehelderd verraad werden de onderduikers alsnog door de Duitsers opgepakt. Alleen Otto Frank keerde terug. Op de dag waarop de onderduikers werden afgevoerd, redde Miep Gies het dagboek door alle bijeengeraapte blaadjes in haar bureau te verstoppen, met de bedoeling om ze Anne na haar terugkeer terug te geven.

Toneelstuk

Na de oorlog woonde Otto Frank (overleden in 1980) nog jarenlang in bij Miep en Jan Gies (overleden in 1993). Na het besluit van Otto om het dagboek te publiceren, kreeg de geschiedenis er een nieuwe geschiedenis bij. Van het dagboek werd een toneelstuk gemaakt, het werd een paar keer verfilmd, en Miep Gies werd een symbool van verzet. Nog tot op zeer hoge leeftijd leidde ze bezoekers in het achterhuis rond.

Nadat ze al Duitse en Israëlische onderscheidingen had ontvangen, kwam vijftig jaar na de oorlog dan eindelijk ook een Nederlands blijk van waardering. Miep Gies werd Ridder in de Orde van Oranje Nassau. ‘Maar ik ben geen held’, herhaalde ze nog maar eens.

Pas na lang aarzelen durfde ze het dagboek te lezen. ‘Bij alles wat verloren was gegaan, was Annes stem bewaard gebleven’, schrijft Miep Gies in haar eigen boek, Herinneringen aan Anne Frank.

Zelf houdt ze de herinnering jaar na jaar levend. Vooral op 4 augustus, de dag waarop de onderduikers werden opgepakt. Da Silva: ‘Dan gaan bij Miep de gordijnen dicht en wordt de telefoon niet opgenomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.