Voor altijd bekend als de echtgenote van E.

Als echtgenote van Ferdi Elsas kreeg het leven van beeldend kunstenaar Els Hupkes een ongewilde wending toen hij Gerrit Jan Heijn vermoordde. Desondanks bleef ze Elsas trouw.

Els Hupkes.

E ls Hupkes wilde bekend zijn als beeldend kunstenaar, maar ze zal in de annalen worden bijgezet als de echtgenote van Ferdi Elsas (beter bekend als Ferdi E.), de man die in 1987 Ahold-bestuurder Gerrit Jan Heijn bij zijn huis in Bloemendaal ontvoerde, doodde, diens vinger afsneed en via dreigbrieven 8 miljoen gulden losgeld aftroggelde van de familie Heijn.

Hupkes wist van niets, net als haar kinderen. 'Hij zei op de dag van de ontvoering dat hij langs het IJsselmeer had gewandeld') totdat ze samen met Elsas zeven maanden later door de politie van haar bed werd gelicht, nadat hij zich had verraden door in een winkel te betalen met een biljet van 250 gulden. Elsas bekende de kidnap en de moord en zat tot 2001 in hechtenis.

Zij bleef hem trouw, ondanks het feit dat ze hem geen vergiffenis wilde schenken voor het leed wat hij de familie Heijn en zijn eigen gezin had aangedaan. Na zijn vrijlating werden ze weer herenigd. In 2006 verhuisden ze van Landsmeer naar Ruurlo in de Achterhoek. Onder de naam Paul Elsas trachtte hij zijn geschiedenis te verhullen. Toen dat uitlekte, werd het echtpaar doelwit van roddel en achterklap. Op 8 juni overleed Hupkes op 74-jarige leeftijd. Elsas was al in 2009 verongelukt toen hij op de fiets tegen een tractor aanreed.

Autobiografie

Els Hupkes werd in 1942 geboren in Arnhem en trouwde in 1965 in Oosterbeek met Elsas. Hij was afgestudeerd als vliegtuigbouwkundig ingenieur aan de TU in Delft. Zij werd beeldend kunstenaar. Samen kregen ze drie kinderen. Voordat Elsas in 2001 vrij kwam, had Hupkes haar ervaringen opgeschreven in de autobiografische roman De kleine Britt. Ze kreeg hulp van de schrijver Tim Krabbé die het idee aandroeg bij uitgeverij Bert Bakker.

Ze wilde met het boek laten zien welke impact de daad van haar man had gehad op haarzelf en op hun gezin. In De kleine Britt schetste ze de context waarin haar echtgenoot zijn delict pleegde. Ze beschreef hoe haar man in zijn werk teleurgesteld was geraakt en de immense woede die zich van hem meester maakte over het vermeende onrecht dat hem was aangedaan.

Ondanks de als een 'militaire operatie' opgezette ontvoering van Heijn - een vertegenwoordiger van de door hem destijds zo gehate regentenklasse - was hij op dat moment verminderd toerekeningsvatbaar. 'Wij zijn de slachtoffers die zich geen slachtoffer mogen noemen', zei Hupkes over haar gezin in een interview met NRC Handelsblad.

Overleven

Els Hupkes beleefde in het verwerkingsproces een fase van ontkenning. Hoewel haar man tegen haar zei dat ze zijn daad niet had kunnen voorkomen, voelde ze zich schuldig omdat ze dingen niet had opgemerkt (zoals een boodschappenlijstje met codes). Daarna was er de fase van overleven. 'Er was geen plaats voor emoties, niet bij mij, niet bij de kinderen. Er gebeurde te veel. Ik kon er alleen maar van buitenaf tegenaan kijken. De hele wereld veroordeelde Ferdi en viel over hem heen. Ik sprong ertussen. Hij bleef voor mij Ferdi.'

Ze werd beschuldigd met de De kleine Britt de moord van haar man te exploiteren. Maar ze zei het niet om het geld te doen. 'Ik merk in mijn omgeving dat niet alle mensen het boek waarderen. Maar ik vertel over dingen die iedereen aangaan, over moraal, over geweten, over leven en overleven, over loyaliteit.' In 2006 interviewde De Gelderlander het stel nog een keer. Hupkes noemde Elsas daarin een andere man. 'Hij is niet zo nerveus meer, relativeert beter.' Ze karakteriseerde hem als sociaal en zachtmoedig, maar ook provocatief en uitdagend in discussies. 'Eigenlijk is hij te zachtmoedig voor de maatschappij. Te goed van vertrouwen ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden