Het verwijderen van de brievenbus op het Stationsplein in Schoonhoven.

Reportage Brievenbussen

Voor alleen kerstkaartjes hoeft niet in iedere straat een brievenbus te staan

Het verwijderen van de brievenbus op het Stationsplein in Schoonhoven. Foto Raymond Rutting

Duizenden ‘overbodige’ brievenbussen verdwijnen. In Schoonhoven passeert in twee uur tijd slechts een handvol brievenposters, en vrijwel allemaal hebben ze grijs haar.

Daar staat hij dan, stoffig en met spinnenwebben op zijn rode wangen, in de schaduw aan het Stationsplein in Schoonhoven. Een straffe wind doet de bladeren ruisend neervallen rondom de boventallige brievenbus, die op de lijst staat om twee dagen later roemloos te worden afgevoerd op een anoniem vrachtwagentje. De sleuven zijn al geblokkeerd door plastic plaatjes. ‘Tijdelijk buiten dienst’, staat erop.

Maar er is niets tijdelijks aan. Vrijdag verdwijnt definitief de eenzame brievenbus aan het Stationsplein, al decennialang trouw verwerker van Schoonhovense geboortekaartjes en liefdesbrieven. De brievenbus is zijn positie als ’s lands voornaamste katalysator voor menselijke communicatie kwijtgeraakt aan Gmail en WhatsApp. Mensen sturen steeds minder papieren post; PostNL leegt dikwijls brievenbussen waar maar een handvol kaartjes in zit.

Van 19 duizend naar 10 duizend

Het exemplaar aan het Schoonhovense Stationsplein wordt één van negenduizend Nederlandse brievenbussen die hetzelfde lot beschoren is, nu PostNL ze niet meer nodig acht. Het landelijk netwerk wordt daarmee gereduceerd van 19 duizend naar 10 duizend brievenbussen. De meeste provincies zijn al gedaan, deze maand is Zuid-Holland Zuid aan de beurt. Noord-Holland volgt.

Het oude netwerk is berekend op de 20 miljoen brieven die tien jaar geleden nog dagelijks op de post gingen. Maar dat aantal is inmiddels meer dan gehalveerd, naar 8 miljoen brieven per dag. Wie anderhalf uur voor het lichten stiekem zijn handen steekt in de sleuven van de brievenbus op de Oranjeplaats, nota bene de aangewezen vervanger van die op het Stationsplein, tast slechts in een brief- en kaartloze leegte.

Minder brievenpost betekent minder inkomsten voor PostNL. Desondanks heeft het bedrijf de wettelijke verplichting om overal in het land vijf dagen per week brieven te bezorgen. 95 procent moet binnen 24 uur aankomen. Onhoudbaar, zegt PostNL. Om kosten te besparen wil het bedrijf fuseren met zakelijk bezorger Sandd. Zelf bezuinigt PostNL dit jaar 60 tot 90 miljoen euro, onder meer door duizenden brievenbussen weg te halen. Het alternatief is het verder verhogen van de postzegelprijs. Maar Deense toestanden, een postzegel van 3,63 euro, dat wil niemand.

‘Nostalgie’

Marjan (61) en Piet (65) Hoekwater begrijpen dan ook wel dat ‘hun’ brievenbus op het Stationsplein, waar zij al veertig jaar in de buurt wonen, eraan moet geloven. Praktisch maakt het eigenlijk niet veel uit, geven ze uiteindelijk toe: die op de Oranjeplaats is zelfs iets dichterbij. ‘Maar het is de nostalgie,’ zegt Marjan. ‘Het staat symbool voor het verdwijnen van een heleboel dingen. Het bankkantoor is weg uit Schoonhoven. De kleine winkelier is vervangen door Albert Heijn, de rouwkaart door een online condoleanceregister. En als iets verdwijnt, komt het nooit meer terug.’ 

De levensloop van de brievenbus op het Stationsplein heeft geen duidelijk begin. PostNL, noch het Streekarchief Midden-Holland, noch de gemeente Krimpenerwaard, waar Schoonhoven onder valt, weet wanneer de bus is neergezet. Het tekent het gebrek aan waardering dat hem bij leven ten deel viel. Pas nu de brievenbus verdwijnt, valt zijn bestaan eindelijk op. Waarschijnlijk stamt de meest recente incarnatie uit 2006. De oudste online foto met de brievenbus dateert van 1992, maar misschien staat hij er al sinds de jaren zeventig.

Zelfs Leen Ouweneel, voormalig bestuurslid van de Historische Vereniging Schoonhoven, weet het niet zeker. Hij beklaagt bovenal het verdwijnen van ‘zijn’ brievenbus, aan de Voorhaven. ‘Die staat er al sinds mensenheugenis’, zegt Ouweneel. ‘Ik ben 75 jaar, en ik kan me niet herinneren dat hij er ooit níet was.’

Straal van 2.500 meter 

Vijf brievenbussen verdwijnen er uit Schoonhoven, inwonertal 12 duizend, waarmee er tien overblijven. Volgens de postwet moet bij een woonkern met meer dan vijfduizend mensen binnen een straal van duizend meter een brievenbus staan. In kleinere plaatsen is dat 2.500 meter. Brievenbussen bij ziekenhuizen en zorginstellingen, zoals verzorgingstehuizen, laat PostNL staan. Brievenbussen die nauwelijks nog worden gebruikt, verdwijnen of worden verplaatst naar drukkere locaties waar nog geen bus staat.

‘Die op het Stationsplein is gewoon zonde van de moeite’, zegt Ridvan Turgut (28), terwijl een paar dozijn brieven uit de brievenbus op de Oranjeplaats – die blijft staan – in zijn postzak valt. Relaxte R&B-muziek klinkt door de open deur van zijn vrachtwagen – hij doet ook pakketten. ‘De andere bussen die verwijderd worden ook. Daar haal ik maar vijf brieven per dag uit.’ Volgens Turgut, die deze route al zes jaar rijdt, begon de terugval zo’n vier jaar geleden. ‘Ik denk toen sociale media echt opkwamen. Alleen met kerst zitten ze nog ramvol.’

‘Mensen communiceren via die Instagram-toestand,’ zegt ook een zestiger die zijn naam niet wil geven. Tijdens twee uur observeren gebruikt slechts een handvol mensen de bus op de Oranjeplaats, en vrijwel allemaal zijn ze grijs behaard. De zestiger heeft net een kaartje voor zijn 22-jarige kleindochter in Limburg gepost. ‘De jongere generaties hebben ook geen tijd meer om te winkelen. Die kopen alles online. Dus de pakketbezorgers draaien overuren.’

‘Enorme groei in pakketbezorging’

PostNL gaat zijn focus in de Benelux dan ook verbreden, zegt een woordvoerder: ‘We zien een enorme groei in pakketbezorging. 22 procent in 2017 in Nederland, 34 procent in België. Daar liggen kansen.’ 

Het bedrijf zet in op uitbreiding van het aantal postkantoren en pakketpunten in  winkels waar je online aankopen kunt ophalen of retourneren, zoals bijvoorbeeld bij Primera. Van die laatste categorie zijn er nu zo’n drieduizend. Daar kun je meestal echter geen brieven versturen. PostNL experimenteert op dit moment met vijftig ‘pakket- en briefautomaten’, waar mensen brieven kunnen posten en – middels kluisjes en codes – volledig automatisch pakketten kunnen ontvangen en versturen.

Dat plan heeft een goede toekomst, getuige de vijf gebruikers van de brievenbus aan de Oranjeplaats, deze stormachtige namiddag. Tegen half zes duikt daar dan toch een niet-grijs behaard hoofd op. Het is wat gedoe, maar uiteindelijk krijgt ook de 35-jarige huisarts Iris Jansen haar dikke enveloppe, voorzien van vijf postzegels, in de brievenbus. 

Het blijkt een tweedehands regenjas, strak opgevouwen en bestemd voor Amersfoort. Een pakketje dus. Waar de brievenbus al niet goed voor kan zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.