Voor Albanezen is Hoek van Holland de deur naar het paradijs

'See you tomorrow', zeggen ze als ze op weg naar Engeland teruggestuurd worden

In Nederlandse havens worden steeds vaker Albanezen aangetroffen die van daaruit de sprong wagen naar een illegaal bestaan in Engeland. Vooral Hoek van Holland is populair. De kustplaats zucht, maar de hoteleigenaar spint er garen bij.

Het Stena Line-terrein in Hoek van Holland. Sinds twee maanden is het gehele terrein omheind met een metershoog metalen hek met schrikdaad. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In de dichte begroeiing onder aan de dijk zitten Kol (26) en Romario (20) op hun hurken in een diepe greppel. Aan hun kleding - brandschone sportshirts en de nieuwste sneakers - zie je niet af dat ze al een paar dagen in de bosjes bivakkeren. Alleen de stoppels op hun wangen verraden dat de laatste douchebeurt al een tijdje geleden was. 's Nachts sluipen ze heen er weer over de dijk naast het Stena Line-terrein, wachtend op een kans om in een vrachtwagen te klimmen die de boot naar Engeland op rijdt.

In de modder liggen achtergelaten sportschoenen en kledingstukken van de Albanezen die hen voor gingen. In de boom hangen witte sportsokken en een zwarte onderbroek te drogen, naast het Nike-petje van de jongste van de twee vrienden.

Vier dagen eerder stapten ze in de stad Shkodër in het noorden van Albanië op een bus die ze voor honderd euro naar Nederland bracht. 'En 15 euro smeergeld voor de douane', legt Kol uit in gebrekkig Engels. Zonder kom je in Albanië de grens niet over, ondanks de splinternieuwe biometrische paspoorten waarmee de twee visumvrij in Schengen-gebied mogen reizen.

Aan de andere kant van de dijk, achter een dubbele rij hekken, rijden vrachtwagens af en aan. De twee ferryboten aan de kade worden volgeladen voor de dagelijkse afvaart naar Harwich. Marjoleine van Doorn - klein van stuk, grote oranje veiligheidsjas - loopt met speurhond Doortje in hoog tempo langs de vrachtwagens in het ruim van de schepen. Geroutineerd besnuffelt het dier de lading. Ze kwispelt vrolijk. 'Ze houdt van werken.'

Doortje is getraind op mensengeur en detecteert alle verstekelingen, legt Van Doorn uit. Trucjes zoals jezelf insmeren met benzine of knoflook werken niet. 'Laatst heb ik er nog een paar uit een container met afval gehaald. Die stonken een uur in de wind.'

Met speurhonden wordt gezocht naar verstekelingen Beeld Marcel van den Bergh / Volkskrant

Inklimmers

Dagelijks betrappen Stena Line en de Koninklijke Marechaussee inklimmers op het terrein in Hoek van Holland. In totaal 440 in de eerste helft van dit jaar. Het zijn steeds vaker Albanezen. Van de 576 'inklimmers' die tussen januari en eind juli in de gehele regio Rotterdam werden aangetroffen, had 92 procent de Albanese nationaliteit. In 2016, toen het aantal inklimmers in Nederlandse havens ongeveer hetzelfde was, was slechts 51 procent van hen Albanees. Ook in IJmuiden, Europoort en Vlissingen zijn de afgelopen maanden tientallen personen gesnapt die ongezien op de veerboten probeerden te komen.

Albanië is straatarm, heeft een hoge werkloosheid en daardoor een van de hoogste emigratiecijfers van Europa. Per duizend inwoners emigreerden er in 2016 meer dan drie. Waarom de Albanezen juist de Nederlandse ferry's verkiezen om in Engeland te komen, kan migratie-expert Flip van Dyke niet verklaren. 'Het is een opvallende groep. In 2015 kwamen er ineens vrij veel Albanezen naar Nederland omdat ze wisten dat de asielprocedure lang duurde en je gratis onderdak en eten kreeg.' Die trend zet zich door, ondanks dat de vertrekpremie in 2015 werd afgeschaft en asielaanvragen zo goed als kansloos zijn.

Paradijs Engeland

Voor Albanezen is de kans om een verblijfsvergunning te krijgen in Engeland groter dan in Nederland. Bijna een kwart van de in 2016 behandelde asielaanvragen van Albanezen werd daar toegekend, tegenover minder dan 1 procent in Nederland. In 2017 werd in Nederland tot nu toe geen enkele verblijfsvergunning aan een Albanees verstrekt, blijkt uit cijfers van Eurostat. Ook in Frankrijk en Duitsland is het voor Albanezen makkelijker een legale verblijfsstatus te verkrijgen.

Hoeveel personen door de controles aan zowel de Nederlandse als Britse zijde heen komen en dus illegaal het Verenigd Koninkrijk bereiken, weet niemand. 'Er glipt weleens iets doorheen, dat kan niet anders. Het is onmogelijk om waterdichte controles te hebben', zegt Marcel van der Vlugt, operations manager van Stena Line.

In de 22 jaar dat Van der Vlugt bij de ferrymaatschappij werkt, zijn er altijd inklimmers geweest. Maar de afgelopen jaren zijn de aantallen toegenomen. In 2016 waren het er 730, een verdriedubbeling ten opzicht van 2015. Iedere nacht proberen mensen ongezien het terrein op te komen. Lukt het niet om over de hekken heen te klimmen, dan zwemmen ze sinds kort om de hekken heen. 'Ik verbaas me nergens meer over', verzucht Van der Vlugt.

De bootmaatschappij investeert tonnen in extra beveiliging. Voor iedere verstekeling die door de Britten wordt aangetroffen, betaalt Stena Line een boete van 2- tot 3.000 pond. 'En we moeten een hut vrijmaken en externe beveiliging inhuren om iemand weer terug in Nederland te krijgen. Dat is een dure grap voor ons.' Sinds twee maanden staat er een nieuw metershoog metalen hek met schrikdraad om het gehele terrein en liggen er grote rollen prikkeldraad op de daken van de gebouwen.

Kol en Romario hebben nog geen flauw idee hoe ze over het hek gaan komen of hoe ze speurhond Doortje kunnen ontlopen. Via via hoorden ze van de mogelijkheid via Hoek van Holland naar Engeland te gaan. Calais was geen optie. 'Daar zijn de hekken te hoog', weet Kol. Google Maps hielp ze de ferryterminal te vinden. Nu zijn de batterijen van hun splinternieuwe smartphones leeg en wachten ze in de struiken geduldig tot het donker wordt.

Mochten ze Engeland halen, dan hebben ze wel een plan. Ze willen werken. 'Albanië is een mooi vakantieland, maar er is geen werk, niks', legt Kol uit. Gestudeerd hebben de jongens niet, dat was te duur. In Engeland liggen de banen voor het oprapen, ook voor mensen zonder papieren, is hun stellige overtuiging. In Nederland is dat moeilijker en zijn de controles op het in dienst hebben van illegale werknemers strenger en de boetes hoog. En ze hebben er familie waar ze terechtkunnen. Kols zus woont al jaren legaal in Londen. Romario heeft er een oom.

De bunker bij het haventerrein wordt door migranten als slaapplaats gebruikt Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De politie

Door de dichte begroeiing komt Niku (29) aangelopen. 'Just do it' staat er op zijn shirt. Op zijn onderarm een tatoeage van de Albanese adelaar. In zijn hand een tasje van de Lidl met brood, kaas en sap. Niku is al langer in Hoek van Holland en weet dat je overdag ongestoord door het dorp kan lopen. 'Ik ben niet bang voor de politie, ze kunnen ons niets doen, we mogen hier zijn', vertelt hij in het Spaans. Engels spreekt hij niet. Toch wil hij naar Engeland, om in de bouwmaterialenfabriek van zijn neef te gaan werken.

In het dorp weet iedereen dat ze er zijn, de Albanezen. 'Ze komen hier soms een kop koffie drinken en blijven dan uren zitten', zegt de barvrouw van café Prins Hendrik op de hoek van het dorpsplein waar ook de Lidl zit. 'Ik laat ze altijd direct afrekenen, anders lopen ze weg zonder te betalen.'

'Het zijn over het algemeen nette gasten', zegt de wijkagent. Hij ziet geen toename in de misdaad in het dorp sinds de Albanezen er zijn. 'Als je een crimineel bent, dan blijf je wel in Albanië', is zijn snelle conclusie. De overlast blijft beperkt tot rommel in de bosjes en af en toe een incident. Zo sliep een groepje jongens een paar weken geleden in een van de geparkeerde partybussen van Rooney Tours.

Sleutelgeld

Ronald Bax ziet ze bij het uitlaten van zijn hond geregeld in het donker over de dijk lopen. Hij stoort zich niet echt aan hen, ook al werden de kussens van zijn tuinbank laatst gestolen en teruggevonden in een bunker aan de rand van het dorp. Als reparateur van opleggers verdient hij aan de inklimmers. Iedere week komt er wel een vrachtwagenchauffeur met een doorgesneden zeildoek. 'Ze komen er via de bovenkant in en gaan er via de zijkant weer uit zodra ze aan de overkant zijn.'

Ook hotel Kuiperduin dat halverwege de dorpskern en de ferryterminal ligt, verdient aan de Albanezen. Hoteleigenaar Leo is de enige die ze niet de deur wijst als ze om een kamer komen vragen. 'De gemeenschap is er blijer mee als ze in een hotel slapen in plaats van op straat', is zijn overtuiging.

Iedere week heeft hij wel een paar Albanese gasten. De politie heeft hem verzekerd dat hij niets fout doet. Wel vraag hij tegenwoordig 20 euro sleutelgeld. Zodat hij een nieuwe sleutel kan laten maken als ze weer eens 's nachts verdwijnen en niet terugkomen.

Kol, Romario en Niku slapen niet in het hotel. Te duur en ze hebben een prima slaapplek gevonden in de duinen. Lege etensverpakkingen, voetenspray, scheermesjes en achtergelaten koffers laten zien dat ze niet de eerste zijn die daar overnachten. Een slaapzak of tent hebben de Albanezen niet, wel een extra trui.

'We gaan vannacht kijken of we in een vrachtwagen kunnen klimmen', besluiten ze. Op hun buik liggen ze dan op de aarden wal tussen de dijk en de hekken van de ferryterminal. Ze verschuilen zich voor de camera's achter struiken vol overrijpe bramen, wachtend op een vrachtwagen die even stilstaat of een onoplettende chauffeur.

92 procent van de inklimmers die dit jaar in de regio Rotterdam zijn betrapt, heeft de Albanese nationaliteit.

Wat ze niet weten is dat bij iedere aanraking van het hek er een alarm afgaat in de bewakingsloge van Stena Line. De camera's zoomen vervolgens in op het hek en achtervolgen de inklimmers ongemerkt zodat de marechaussee ze snel weer van het terrein kan plukken.

Voor de Albanezen heeft het weinig consequenties om betrapt te worden. 'See you tomorrow, is vaak het enige dat ze zeggen als ik ze eruit haal', vertelt hondenbegeleidster Van Doorn. 'Als het echt schrijnende gevallen zouden zijn, dan zou ik mijn werk moeilijk vinden. Maar de jongens die ik aantref lopen geen enkel risico.' Ze ziet geregeld dezelfde jongens terugkeren.

Politie of marechaussee laat de inklimmers nadat ze gesnapt zijn vaak snel weer gaan. Ze krijgen, naast een inreisverbod voor de EU van twee jaar, een uitzettingsbevel mee en de opdracht terug te keren naar Albanië. En dat doet lang niet iedereen. Wanneer een inklimmer herhaaldelijk in overtreding is, kan hij in vreemdelingenbewaring worden geplaatst en begeleid worden uitgezet. Een gratis reis terug naar huis.

'Ze weten precies hoe het werkt', verzucht de wijkagent. 'We zien ze rondlopen, maar we kunnen er niets mee. Soms zitten ze met een hele groep hier onder een boom naar ons te zwaaien.' Alleen als de Albanezen betrapt worden op bijvoorbeeld wildslapen kunnen de agenten ze meenemen naar het bureau en een boete geven. Maar ook dan kunnen ze alleen worden uitgezet als hun inreisstempel verlopen is.

Campagne in Tirana

Om Albanezen te ontmoedigen naar Nederland te komen, is het ministerie van Veiligheid en Justitie vorige maand een informatiecampagne begonnen in Albanië. Burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb bezoekt het land volgend jaar om met de burgemeester van Tirana te praten over de problemen die de economische migranten veroorzaken.

Of het zal helpen, valt te bezien. 'Niemand weet hoeveel er Engeland halen', zegt de wijkagent. 'Ze kennen allemaal wel iemand die iemand kent die het gehaald heeft.'

Hoteleigenaar Leo schat in dat van de honderden Albanese hotelgasten van het afgelopen jaar misschien tien succesvol de oversteek hebben gemaakt. 'Als ze hier komen, ben ik geneigd te zeggen: 'Doe het niet, het gaat toch niet lukken.''

Hij gaat weleens het gesprek met ze aan. 'Ik vraag ze waarom ze niet zelf een hotel in Albanië bouwen om geld te verdienen. 'Dan staat gelijk de maffia voor de deur', zeggen ze.' De hoteleigenaar vindt dat de Albanezen hun problemen in eigen land moeten oplossen, met hulp van Nederland. Toch heeft hij met de Albanezen te doen. 'Eigenlijk vind ik het hartstikke triest.'

Niku, Romario en Kol zouden best een eigen hotel willen beginnen, maar hoe? 'Er is te veel corruptie. Er is geen geld. Daarom is er ook geen werk', zegt Niku. De Albanees werkte een aantal jaar in Griekenland totdat de crisis toesloeg en ook daar de banen verdwenen.

Nu zoekt hij een toekomst in Engeland. Hij weet dat zijn kans om de overkant te halen klein is maar gaat het toch proberen. Hij is een gelukszoeker. 'Wat ik wil is geld verdienen, een vrouw vinden en kinderen krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.