Vonnis over pil zet links Amerika op scherp

De Amerikaanse regering kan op grond van de nieuwe zorgwet bedrijven met religieuze eigenaren niet dwingen te betalen voor de pil en andere anticonceptiemiddelen van hun personeel. Dat heeft het Hooggerechtshof maandag bepaald.

NEW YORK - Ruth Bader Ginsburg rechter in het Hooggerechtshof die tegen stemde


Meteen daarna barstte een debat los over de vraag of nu de deur is opengezet naar het aanvechten van allerlei andere wetten die door individuen, ondernemingen of organisaties worden gezien als onverenigbaar met hun geloof.


De zaak waarin het Hof uitspraak deed, was aangespannen door twee bedrijven die eigendom zijn van gelovige families. Een daarvan is Hobby Lobby, een winkelketen voor nijverheidsproducten. Zij is opgericht door de familie Green, evangelische christenen uit Oklahoma. De bedrijven maakten vooral bezwaar tegen de morningafterpil, die zij gelijkstellen aan abortus.


In de nieuwe zorgwet, die officieel de Affordable Care Act heet maar ook Obamacare wordt genoemd, zijn een groot deel van de Amerikaanse bedrijven verplicht hun werknemers een ziektekostenverzekering te geven. Die voorziet mede in een vergoeding van anticonceptiemiddelen.


Vijf van de negen rechters van het Hooggerechtshof hebben nu beslist dat familiebedrijven en sommige andere kleine bedrijven mogen worden uitgezonderd van deze verplichting als zij die in strijd met hun geloofsovertuiging achten.


De vijf rechters staan allen te boek als conservatief. De vier rechters die bezwaar maakten tegen de uitspraak zijn progressief. Onder hen de drie vrouwelijke rechters van het Hof. Rechter Ruth Bader Ginsburg sloeg in haar commentaar op de meerderheidsbeslissing een alarmistische toon aan. Ze is bang dat de logica van de uitspraak straks van toepassing wordt verklaard op veel meer bedrijven en wordt aangegrepen om ook niet meer te betalen voor vaccinaties, bloedtransfusies of gelijk loon voor vrouwen.


Namens de meerderheid deed rechter Samuel Alito zijn best deze zorg voor een vlekwerking weg te nemen. Volgens hem is de uitspraak 'zeer specifiek' voor een bepaalde groep bedrijven. Hij acht het 'onwaarschijnlijk' dat grote beursgenoteerde ondernemingen ineens zullen gaan proberen op grond van hun religie vrijstelling te krijgen van allerlei wetten, zoals inzake inentingen en bloedtransfusies. Wat dat laatste betreft, maken zelfs bedrijven als Hobby Lobby weinig kans. Ook hoeft niet gevreesd te worden voor het maken van uitzonderingen op wetten die discriminatie op grond van ras verbieden. Dat zal altijd strafbaar blijven, ook als het gebeurt onder het mom van een religieus gebruik, aldus Alito.


Progressief Amerika vertrouwt het niet. Hier en daar werd erop gewezen dat de rechter niet repte van discriminatie op grond van seksuele geaardheid. Deze angst voor het hellend vlak is heel gebruikelijk bij uitspraken van het Hooggerechtshof. De afgelopen jaren zat die vooral bij rechts. Toen het Hof instemde met de bepaling in de nieuwe zorgwet dat alle Amerikanen de plicht hebben zich te verzekeren, protesteerden Republikeinen met het argument dat de regering straks iedereen kan dwingen broccoli te eten. Dit keer is het andersom: nu rechts aan het langste eind heeft getrokken bij het Hof is het links dat de broccoli-reflex vertoont.


In de praktijk verandert de uitspraak van maandag waarschijnlijk weinig. Obama had al besloten dat religieuze non-profitorganisaties niet voor de pil van hun werknemers hoeven te betalen. Dat doet de regering. Waarschijnlijk zal ze nu ook gaan betalen voor de vrouwen die werken bij de religieuze familiebedrijven.


Meer gevolgen zal het besluit van het Hof hebben voor de politiek. Democraten en Republikeinen gaan proberen er hun voordeel mee te doen in de tussentijdse Congresverkiezingen van november. Obama en zijn Democratische partij menen dat vrouwen over hun eigen gezondheid gaan. De beslissingen daarover mogen niet genomen worden door 'hun bazen'of door 'vijf oudere mannen'. In recente verkiezingen kregen de Democraten de meerderheid van de vrouwen achter zich. De Republikeinen denken veel conservatieve kiezers te kunnen winnen door de uitspraak uit te leggen als een overwinning in hun strijd tegen een oprukkende overheid.


De verkiezingen worden een slag om de Senaat. Als de Democraten de meerderheid daar kwijtraken, komt het hele Congres in Republikeinse handen. De Amerikanen kunnen dan meer sociaalconservatieve besluiten verwachten als die van maandag, zo proberen de Democraten hun kiezers te mobiliseren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden