Vondst badhuis Venlo blijkt canard

AMSTERDAM - Het was al in 2004 'de vondst van de eeuw': de opgraving van een 13de-eeuws mikwe aan de Oude Markt in Venlo. Nergens in Nederland was nog zo'n oud joods badhuis gevonden. En dan spreidden zich hier ineens de fundamenten van een middeleeuws bassin uit voor de Venlonaren. De stadsarcheoloog kon zijn geluk niet op, de joodse gemeenschap was enthousiast en de gemeente zette plannen in werking om voor ruim drie miljoen euro een expositieruimte te bouwen.


Maar was het wel echt een mikwe?


Nee. De Venlose Rekenkamer oordeelde deze week vernietigend over de opgravingen. Stadsarcheoloog en opgravingsleider Maarten Dolmans was 'kritiekloos' en had een 'tunnelvisie'. Hij luisterde niet naar collega-onderzoekers en wilde ten koste van alles bewijzen dat hij een mikwe had gevonden. Daarvoor blijkt zelfs te zijn gemanipuleerd met documentatie.


De plattegronden uit de beginfase van het onderzoek spoorden niet met die aan het eind, constateerde Louwe Kooijmans, emeritus hoogleraar archeologie aan de Universiteit Leiden.


Op de laatste plattegrond stond in een van de twee vertrekken plots een dun marmermuurtje. 'Die muur maakt de ruimte ineens een stuk mooier en spectaculairder', zegt Kooijmans, die door Venlo was gevraagd de kwaliteit van het onderzoek te beoordelen, nadat er in de lente twijfels rezen in de Limburgse media.


Maar er was meer. Ook de inscriptie van een menora, een joodse zevenarmige kandelaar die in 2008 is ontdekt, stond nog niet op foto's uit 2004. 'Ik heb Dolmans gevraagd hoe dat zit, maar geen antwoord gekregen', zegt Kooijmans.


Het was een Utrechtse bouwhistoricus die tijdens een kort bezoek aan de opgegraven kelders in 2004 opperde dat ze weleens van een voormalig joods badhuis konden zijn. Archeoloog Dolmans nam dit over en bracht het naar de pers. De gemeente omarmde de vondst van 'internationaal belang' meteen en maakte expositieplannen met het Limburgs Museum. 'Regionaal chauvinisme', oordeelt de Rekenkamer daar nu over.


Toch was er van begin af aan scepsis over de vondst, zegt Kooijmans. Maar dat is nooit met de buitenwereld gedeeld. 'Op een gegeven moment zaten gemeente en onderzoekers in een stroomversnelling waar zij niet meer zonder gezichtsverlies uit konden komen. De fictie van de mikwe kon zo overeind blijven.'


Met de ontmaskering van de mikwe is in Venlo de schuldvraag gerezen. Maar over persoonlijke gevolgen wil burgmeester Antoin Scholten (VVD) nog niet praten. Raadsleden kunnen de wetenschappelijke integriteit van Dolmans moeilijk beoordelen. Zelf is de stadsarcheoloog volgens de gemeente niet bereikbaar.


Om te achterhalen wat de ruimte oorspronkelijk is geweest, is volgens Kooijmans meer onderzoek nodig. Hij stelt voor te beginnen met het weghalen van een muurtje om te kijken wat daar nog achter zit. Tot die tijd is al wat rest een middeleeuwse kelder die lange tijd is gebruikt als beerput.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden