Nieuws Europese Commissie

Von der Leyen zet met nieuwe Europese Commissie zwaar in op het klimaat

Ursula von der Leyen formuleerde woensdag gespierde plannen voor de toekomst van Europa. Zij verwierf met een ambitieus klimaatprogramma overtuigend de steun van het Europees parlement. 

Eerste groepsfoto (in Straatsburg) van de nieuwe Europese Commisie met voorzitter Ursula von der Leyen in het midden en rechts van haar Frans Timmermans. Beeld AFP

De Duitse christen-democraat wil Europa leidend maken op het gebied van de klimaatcrisis en de digitale economie. Maar het traject dat moet worden afgelegd van belofte naar beleid kan ook zomaar een lijdensweg worden voor de nieuwe Europese Commissie.

Een eerste domper was de weigering van de Groenen om voor Von der Leyen en haar team te stemmen. Frans Timmermans, die als uitvoerend vicevoorzitter van de Commissie verantwoordelijk wordt voor het klimaat, had wel op hun steun gerekend. ‘Dit is het meest groene programma dat een Commissie ooit heeft gepresenteerd’, zei hij lichtelijk verbaasd over de opstelling van de Groenen.

Zij onthielden zich van stemming, maar verklaarden wel te willen samenwerken met Von der Leyen. Het wachten is op de concrete plannen die Timmermans waarschijnlijk in december in het kader van zijn Green Deal zal bekendmaken. Daar zal kritisch naar worden gekeken. ‘We geven geen blanco cheque’, verklaarde Bas Eickhout, europarlementariër voor GroenLinks. Die uitspraak bevreemdde andermaal Timmermans: ‘Alsof de partijen die voor ons gestemd hebben, wel carte blanche geven.’

Ruimer mandaag

De nieuwe Commissie kan nu per 1 december aan de slag. Dat doet zij met een ruimer mandaat dan de vertrekkende Commissie-Juncker. Kreeg die in 2014 de zegen van 423 Europarlementariërs, voor Von der Leyen stemden 461 van de 751 parlementsleden. Er waren 157 stemmen tegen. De drie grootste fracties, die van de christen-democraten, socialisten en liberalen, stemden voor.

Maar dit is geen garantie voor de toekomst. Het parlement is sinds de verkiezingen van mei gefragmenteerder dan voorheen. De christen-democraten en socialisten, die voorheen de hegemonie hadden, hebben geen gezamenlijke meerderheid meer. Er zal van geval tot geval naar meerderheidssteun moeten worden gezocht. De stemming van vandaag was een indicatie waar meerderheden kunnen liggen wanneer we met wetsvoorstellen komen, zei Timmermans. Maar zeker is niets. Soms zal de Commissie de Groenen nodig hebben, en daarom was het voor Von der Leyen een smet op haar overwinning dat ze de vierde fractie in het parlement woensdag niet aan boord kreeg.

De nieuwe Commissie-voorzitter weet hoe wankel de verhoudingen zijn. Het parlement aanvaardde haar benoeming van de zomer slechts met een flinterdunne meerderheid van negen. Tijdens hoorzittingen sneuvelden drie van haar kandidaat-Commissarissen, waardoor haar Commissie nu pas aan het werk kan, met een maand vertraging.

Tafelzilver

Von der Leyen moest tegen veel scepsis opboksen. Een groot aantal parlementariërs was ontstemd dat niet een van hun Spitzenkandidaten opvolger van Jean-Claude Juncker werd. Zij zagen de 61-jarige Duitse oud-minister van Defensie als een zetbaas van de regeringsleiders, die haar begin juli na langdurig nachtelijk achterkamertjesoverleg te voorschijn toverden. De woede was zo groot dat Von der Leyen zich de afgelopen maanden gedwongen zag veel concessies te doen om het parlement voor zich te winnen. De lidstaten zijn niet gelukkig met de beloftes die ‘hun’ kandidaat onderweg allemaal heeft gedaan, zei een EU-ambassadeur van een van de grotere lidstaten onlangs. ‘Ze heeft al het tafelzilver weggegeven.’ De regeringsleiders van de lidstaten zullen dat proberen terug te halen, is de verwachting.

De Commissie-Von der Leyen wacht zo een strijd op twee fronten. Met haar wetsvoorstellen zal zij moeten opboksen tegen het Europees Parlement en de nationale regeringen. ‘De lidstaten zijn de moeilijkste noot om te kraken. Meer dan het parlement’, meent Timmermans. Zeker op zijn gebied, het klimaat. ‘Mijn land is een geïndustrialiseerd land en dat wil mijn regering zo houden’, waarschuwde de hierboven genoemde EU-ambassadeur al bij voorbaat.

Klimaat hoofdtaak

Von der Leyen liet er woensdag geen misverstand over bestaan dat het klimaat een hoofdtaak zal zijn van haar Commissie. Ze noemde de opwarming van de aarde een ‘existentiële’ bedreiging en wees op Venetië dat onlangs onder water kwam te staan en op de bosbranden in Portugal. ‘Dat is eerder gebeurd, maar nooit met die frequentie en intensiteit’, zei ze. ‘We mogen geen tijd verspillen in het bestrijden van de klimaatverandering. Er zjin enorme investeringen nodig.’

Zij en Timmermans willen de Europese Investeringsbank (EIB) uitbouwen tot een klimaatbank, die met duizend miljard euro de komende tien jaar de energietransitie moet bevorderen. Dat vinden tal van lidstaten heel veel geld. Von der Leyen benadrukte dat alle groene voorstellen ‘inclusief’ moeten zijn, oftewel: ze wil iedereen mee krijgen. Daarmee beoogde zij vooral Oost-Europese landen als Polen, Hongarije en Tsjechië gerust te stellen. De Poolse economie, werkgelegenheid en energievoorziening zijn nog sterk afhankelijk van steenkool. De drie landen verzetten zich tegen het streven Europa in 2050 tot het eerste klimaatneutrale continent te maken.

Von der Leyen kan beginnen. Zij is de eerste vrouwelijke voorzitter van de Europese Commissie, er zitten in haar team bijna evenveel vrouwen als mannen. De ‘geopolitieke Commissie’, zoals zij haar ploeg graag betitelt, moet Europa het hoofd laten bieden aan de klimaatcrisis, de razendsnelle digitale veranderingen en grote mogendheden die alleen de taal van confrontatie spreken. ‘Het wordt niet gemakkelijk maar het is voor de goede zaak’, sloot zij af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden