analyseSTAAT VAN DE EUROPESE UNIE

Von der Leyen gaf een van de betere Brusselse Troonredes: ‘Laten we de verandering aangrijpen voor ze ons grijpt’

De Staat van de Unie die voorzitter van Ursula von der Leyen van de Europese Commissie woensdag uitsprak, was zonder meer een van de beste Brusselse Troonredes sinds de EU in 2010 met deze traditie begon. Von der Leyens verhaal had een kop, een staart en een duidelijke boodschap: Europa, pak de kans die deze coronacrisis biedt voor ze jou pakt.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, spreekt haar ‘Troonrede’ uit in het Europees Parlement. Beeld John Thys / AFP

Het was de eerste ‘Troonrede’ voor Von der Leyen en ietwat aan de lange kant. In totaal 8.179 woorden, ze had er bijna anderhalf uur voor nodig. Ter vergelijking: koning Willem-Alexander en zijn Haagse gehoor kwamen deze week weg met 2.524 woorden.

De coronapandemie toont hoe ‘breekbaar’ de EU is, hield Von der Leyen het Europees Parlement voor. Een gewaagde uitspraak, politici houden meestal niet van woorden als fragiel of zwak, helemaal niet tijdens de jaarlijkse politieke hoogmis. Maar de coronacrisis heeft de kwetsbaarheid van de ‘Europese manier van leven’ – de Commissie heeft er een aparte commissaris voor – onomstotelijk duidelijk gemaakt.

De verknoping van de Europese economieën, de vrije handel, het onbelemmerde goederenvervoer, de vakantievrijheid en de controleloze grenzen: alles kwam met één klap tot stilstand door ‘een virus duizend keer kleiner dan een zandkorrel’, aldus Von der Leyen. En terwijl iedereen in lockdown thuis zat, werd de aarde steeds heter. ‘Ons huidige verbruik van grondstoffen, energie, water, voedsel en landgebruik is niet houdbaar. We moeten onze consumptie en productie, hoe we leven en werken, eten, verwarmen en vervoeren, veranderen.’

Groener en socialer

‘Oorlogen en pandemieën hebben de loop van de geschiedenis veranderd’, zei Von der Leyen. ‘En de coronapandemie doet dat zeker ook.’ Ze hoopt op weg naar een groener en socialer Europa. ‘We moeten de fatale klimaatverandering afwenden.’ GroenLinks-parlementariër Bas Eickhout bedankte – vermoedelijk tot zijn eigen verbazing – de Commissievoorzitter (een Duitse christendemocraat) voor ‘deze koerswijziging’.

De Commissie verdubbelt haar inzet op de Green Deal en het Digitale Europa als aanjagers in de omschakeling van Europa. Von der Leyen stelt voor de CO2-uitstoot in de EU in 2030 met minstens 55 procent terug te dringen in plaats van de 40 procent die eerder was afgesproken. Commissaris Frans Timmermans (Green Deal) maakt donderdag duidelijk wat dat betekent voor de auto-industrie, de energiesector, de bouw en de landbouw. In elk geval 350 miljard euro per jaar aan extra investeringen.

Van de economische projecten die betaald worden uit het Europese herstelfonds van 750 miljard euro, moet minstens 30 procent aan zeer strikte groene eisen voldoen. Europese ‘Hydrogen Valleys’ moeten als een soort Silicon Valley de kraamkamer worden van de ontwikkeling van waterstof tot schone en bruikbare energie. En om te voorkomen dat de toekomstige duurzame samenleving er doods en kil uitziet, bepleitte Von der Leyen een Europees Bauhaus: een plek waar architecten, kunstenaars, ontwerpers en ingenieurs samenwerken.

Ook de tweede pijler in het politieke programma van de Commissie – een digitaal Europa – heeft volgens Von der Leyen alleen maar aan belang gewonnen. Ze wil een striktere bescherming van persoonlijke data; dat Europese bedrijven veel meer profiteren van aanwezige kennis; en een veilig Europees ‘profiel’ voor iedereen om overal in Europa een auto te kunnen huren of andere diensten te verkrijgen.

Ursula von der Leyen: ‘Oorlogen en pandemieën hebben de loop van de geschiedenis veranderd. En de coronapandemie doet dat zeker ook.’Beeld Yves Herman / Reuters

Politieke moed

Aan ambities geen gebrek, maar Brusselse plannen lopen vaak stuk op nationale belangen. Maar Von der Leyen toonde zich optimistisch in dezen: de regeringsleiders hebben afgelopen zomer laten zien dat ze over hun schaduw heen kunnen springen. Binnen enkele maanden en met één marathontop – voor Brusselse begrippen is dat met de snelheid van het licht – besloten ze in juli tot een nieuw Europees herstelfonds (750 miljard euro) en een nieuwe Europese meerjarenbegroting (1.074 miljard).

De Commissievoorzitter riep de lidstaten op eenzelfde politieke moed te tonen bij het overhevelen van nationale bevoegdheden naar Brussel om pandemieën effectiever te bestrijden. Zodat de Commissie bijvoorbeeld kan beslissen welke regio’s ‘rood’ (hoog risico) zijn en welke grenzen dicht moeten. De huidige nationaal gelegde lappendeken leidt tot irritatie en ondermijnt de animo er belang aan te hechten.

Hetzelfde verhaal over politieke moed hield ze bij haar diepgewortelde wens om van de EU een geopolitieke speler te maken. Het gedraal over sancties tegen Wit-Rusland is volgens haar beschamend, de lidstaten moeten hierin hun veto opgeven.

En dan het Europese migratiebeleid, de impasse daarover duurt volgens Von der Leyen te lang. ‘De beelden van kamp Moria (de afgebrande asielopvang op Lesbos, red.) herinneren op pijnlijke wijze aan de noodzaak dat Europa moet samenwerken.’ Volgende week presenteert de Commissie een nieuw migratiepact; Von der Leyen vroeg de lidstaten uit hun loopgraven te komen.

‘Voor ons ligt een unieke kans om de verandering vorm te geven’, sloot Von der Leyen haar rede af. ‘Die verandering komt. Laten we haar aangrijpen voor ze ons grijpt.’ De liberale europarlementariër Guy Verhofstadt adviseerde Von der Leyen haar speech volgende week integraal voor te lezen tijdens de EU-top van de regeringsleiders.

Wie is Von der Leyen, die haar vastgelopen carrière reanimeert met een van de machtigste functies van Brussel? Bij haar benoeming schreven we dit profiel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden