Von der Dunk: 'Wie trekt de stekker uit Verhagen?'

Deze regering haalt de eindstreep niet, zo voorspelt Thomas von der Dunk. Het CDA zal waarschijnlijk breken met het kabinet als de peilingen beroerd blijven en de volgende verkiezingen naderbij komen.

Minister van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Maxime Verhagen voert het woord op het CDA-najaarscongres. Beeld anp

De kans dat dit kabinet de eindstreep haalt, wordt, ondanks alle bezweringen van VVD-zijde dat Rutterechts voor twee termijnen gaat, steeds onwaarschijnlijker. Niet dat het kabinet het meteen morgen begeeft, het zal er ergens tussenin zitten. Die voorspelling durf ik wel aan.

De eerste reden is simpel: sinds Paars I heeft geen enkele regering meer de rit uitgezeten. Voor de jonge lezertjes onder ons: dat was een coalitie in de prehistorie, nog voor nine eleven en de opkomst van Fortuyn. Wilders was toen nog braaf kamerlid van de VVD, die dus steevast vóór Europa stemde. En al dat gezeur over de islam vond hij toen nog maar niets.

Het was de laatste coalitie waarover de burger in overgrote meerderheid tevreden was, en het CDA, toen in de oppositie, verloor in 1998 prompt de verkiezingen. Dat laatste is sindsdien vaker voorgekomen, het eerste niet meer. Sindsdien kon op het eind van de eigen rit geen enkel kabinet meer op groot enthousiasme bogen, en kwam dat eind dus eerder dan gepland.

Spanningen
Onaangevochten recordhouder in de naoorlogse geschiedenis was (van demissionaire interimkabinetjes afgezien) Balkenende-I, dat al na 87 dagen viel. Om even de gedachten te bepalen: dat was de tijd waarin Jules Verne in 1872 op papier net de wereld rond kon varen, en past zes maal in de tijd die ze in België alleen al nodig hebben voor het formeren van een kabinet.

Nederlandse kabinetten komen tegenwoordig niet in de Kamer ten val, maar bezwijken aan interne spanningen. Meestal is het de kleinste partner die zonder gezichtsbepalende minister-president onzichtbaar dreigt te worden, met dalende peilingen kampt en dus het beleid steeds harder in de eigen richting begint te trekken, wat dan tenslotte in een breuk resulteert.

Bij het laatste kabinet-Balkenende was het de PvdA die in die positie kwam te verkeren, omdat het CDA haar te weinig ruimte liet. Nu zit het CDA zelf in de knel, omdat het steeds weer onder het juk van Wilders doormoet, wat in steeds deerniswekkender peilingen resulteert. Dat gaat, ook zonder de eurocrisis, geheid eens fout.

Het hoofdargument van degenen die denken dat het niet tot een breuk komt, is dat het CDA - en zeker Verhagen persoonlijk - bij verkiezingen nu teveel te verliezen heeft, en dus alles slikken zal. Dat klopt. Ik beweer dan ook niet dat het kabinet al morgen valt.

Hielen likken
Maar wat als de peilingen beroerd blijven - en dat zullen ze hoogstwaarschijnlijk doen - en dus op den duur onvermijdelijk de reguliere Kamerverkiezingen naderen, zonder dat er perspectief op verbetering is?

Dan staat het CDA voor de keuze: of nog een half jaar langer onderdanig Wilders' hielen blijven likken, om dan door de kiezers definitief te worden gevloerd. Of op een principieel punt breken, daarmee weer profiel herwinnen, met een kans tenminste een deel van de weggelopen kiezers terug te krijgen die men een half jaar later anders gegarandeerd allemaal kwijt zou zijn.

Dat is precies wat de PvdA begin 2010 heeft gedaan, toen Verhagen haar voor de zoveelste keer - met een eigenmachtige toezegging aan Washington inzake verlenging van de Uruzganveldtocht - het bloed onder de nagels vandaan haalde, met de gedachte: ach, breken durven ze vanwege de desastreuze peilingen toch wel niet.

Maar de PvdA telde haar knopen, brak op een duidelijk punt, herwon haar gezicht, en in plaats van de dertien zetels van Maurice de Hond in februari werden het er dertig bij de reële verkiezingen begin juni. Het verschil is: waar Wouter Bos bereid was te breken, en vervolgens te vertrekken, omdat hij al een opvolger in zijn vizier had, kleeft Verhagen als ongekend hardnekkige en met geen normaal oplosmiddel te verwijderen stroop aan het pluche van de persoonlijke macht. De terpentijnfabrikant die dát lukt, is morgen gegarandeerd miljardair.

Angst
Zijn eigen partij tiranniseert hij bij de gratie van de angst: angst voor de stembus en angst voor de onverholen dreigementen waarin hij, als iemand hen hinderlijk voor de voeten dreigt te lopen, ononderbroken grossiert: de methode-Diederik Stapel, waarmee onwillige parlementariërs als beginnende promovendi in het gareel worden gedwongen. Tot er misschien eindelijk een klokkenluider opstaat die de partijnoodklok durft te luiden alvorens die mèt de partijboot definitief op de bodem van de kiezersoceaan is beland.

De macht van Verhagen is niet gebaseerd op enig moreel gezag, maar op machiavellistische bedrevenheid in het verbuigen van de waarheid, zoals bij de schijnoplossing in de zaak-Mauro weer is vertoond.

Er is, en dat geeft eveneens de hopeloze positie van het CDA aan, in onze parlementaire geschiedenis nog nooit een 'partijleider' geweest die zo weinig steun in eigen kring bezat. Slechts 3 procent gelooft in hem, je moet zijn aanhang met een microscoop zoeken. Ieder fatsoenlijk politicus met enig zelfrespect zou allang zijn opgestapt. Maar daar noem je ook wat: Verhagen en fatsoen. Dat zijn twee onverenigbare grootheden.

Galgemaal
Extra probleem is dat er in de verste verte geen alternatief in zicht is, behalve De Jager, maar die wil niet. De steun voor een leider Leers, programmatisch de meest cruciale minister in deze coalitie: nul komma nul.

Bleker zorgt er weliswaar al een jaar lang nadrukkelijk voor in elk denkbaar program¬ma in TV-beeld te komen, maar heeft zich met zijn voetbalkaartje voor Mauro definitief gediskwalificeerd: je zet hem het land uit, maar offreert hem nog wel een lekker galgemaal om de strop te verzachten. Aan de prent van Jos Colignon van eergisteren valt weinig toe te voegen.

Bleker zei zelf dat hij walgde van zijn eigen woorden. Waarom spreekt hij ze dan uit? Net als Leers omdat het moet van Geert en Maxime? Nog elf zetels te gaan, zoals Marcel van Dam vanochtend al schreef. Maar veel tijd om tenminste die laatste elf zetels nog te redden, heeft het CDA niet.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl.

 Bleker heeft zich met zijn voetbalkaartje voor Mauro definitief gediskwalificeerd: je zet hem het land uit, maar offreert hem nog wel een lekker galgemaal om de strop te verzachten  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.