Opinie

Von der Dunk: 'Waarom lukt het maar niet om die wereld te verbeteren?'

Op een conferentie van HopeXXL, de jongste groep van Nederlandse wereldverbeteraars, werden heel verstandige dingen gezegd, waar bijna elk zinnig mens het ook wel mee eens zal zijn, schrijft Thomas van der Dunk. Maar: 'De vragen worden steeds gesteld aan hen, die het met het 'juiste' antwoord eens zijn. Niet aan degenen die het er niet mee eens zijn. En die hebben het in deze wereld, hoe vervelend ook, meestal meer voor het zeggen.'

Archieffoto Beeld Thinkstock

'Wird die Welt besser und warum?' Aldus de titel van een typoscript dat nog ergens in mijn ouderlijk huis moet rondzwerven, al op hoge leeftijd geschreven door een aangetrouwde achteroom van mijn grootmoeder die ooit vanuit Duitsland naar Israël was geëmigreerd. Wat de precieze uitkomst van zijn overpeinzingen was, weet ik niet meer, maar hij is uiteindelijk 104 geworden, dus hij heeft alle tijd gehad om erover na te denken.

Hoe veranderen we de wereld en kunnen we ervoor zorgen dat we deze planeet beter achterlaten dan voorheen? Die vraag is nog steeds actueel, en weet steeds weer nieuwe generaties van jongeren te begeesteren.

De jongste Nederlandse loot aan die boom heeft zich de ietwat pretentieuze naam Hope XXL aangemeten. Een paar jaar geleden ontstaan als het initiatief van een aantal leerlingen van een school in de Liemers heeft deze club eerst in eigen land via publieke discussies fors aan de weg getimmerd, maar het inmiddels al op een hoger niveau gezocht.

Nadat zij al eerder veel BN-ers voor een aanbevelingscomité aan zich wist te binden, heeft zij inmiddels ook de VN bereikt - op haar jongste conferentie in Leiden afgelopen donderdag had zij Kofi Annan te gast.

Verstandige dingen
Op de conferentie werden veel verstandige dingen gezegd, zoals ook in het manifest dat Hope XXL eerder had gepubliceerd, met oplossingen voor honderd mondiale problemen. Met veel analyses zal elk zinnig mens het eens zijn, maar het komt, zoals reeds Marx wist, er niet op aan om de wereld te begrijpen, maar om haar te veranderen, en daarbij staan, om Elsschot te parafraseren, talloze wetten in de weg, en praktische bezwaren.

De bij Elsschot daaropvolgende weemoed die niemand kan verklaren, laat ik hier even terzijde, ofschoon zij, als historisch sentiment, zodra het om 'een definitieve oplossing' gaat vaak een onoverkomelijke hindernis vormt - van de Vlamingen versus de Walen tot het hopeloze Heilige Land. En wie dan nóg de kracht van sentiment onderschat, denke slechts aan onze jaarlijkse opwinding over de Piet van Sinterklaas.

Matig resultaat
De jongeren van Hope XXL zijn natuurlijk niet de eersten die pogen de wereld fundamenteel te verbeteren, en een aantal fundamentele problemen voor altijd uit de wereld te helpen. Veel idealisten gingen hen daarin voor - met matig resultaat, en daarvan zou het volgende cohort dus moeten leren.

Het komt, met andere woorden, in het politieke leven van alledag niet aan op het wat, maar op het hoe. En dat vergt een enorme taaiheid en vasthoudendheid die maar weinigen weten op te brengen.

De ideale oplossing bedenken is één, hem realiseren vers twee. Men zou om te beginnen eens aan al die vele ex-politici die Hope XXL ondersteunen, moeten vragen: waarom is wat U nú wilt, toén niet gelukt? Eenmaal gepensioneerd, weten ze vaak precies hoe het had gemoeten - waarom hebben ze het niet gedaan toen ze nog in de positie waren om het te doen?

Het antwoord is: omdat men dan voortdurend tegen machten aanloopt die bepaalde belangen vertegenwoordigen, die een 'objectieve' vertaling van onbaatzuchtige beginselen in de praktijk in de weg staan - ook omdat zo'n objectieve vertaling in de praktijk eigenlijk nauwelijks bestaat.

En omdat men dan vaak aanloopt tegen kwade wil. Want daar ligt een niet minder cruciaal punt. Hope XXL verklaart blijmoedig de mens als een redelijk wezen te beschouwen. Wie naar Haren of Syrië kijkt, zal daarvan evenwel niet voetstoots overtuigd zijn.

Ook de aankleding van de conferentie weerspiegelde een beslist niet universele kijk op de wereld - en daarvan zullen de consequenties onvermijdelijk zichtbaar worden zodra Hope XXL zich de wijde wereld in begeeft.

Geluk
Laat ik er twee dingen uitpikken. Een van de sprekers was Leo Bormans, auteur van 'Het Geheim van Geluk', waarvan hij het eerste exemplaar recent Herman Van Rompuy in handen had gedrukt - voorzitter van een Unie die momenteel inderdaad wel enig geluk gebruiken kan.

Bormans zei ondermeer dat veel geld niet gelukkig maakt, en koppelde daaraan de vraag: als we weten wat we moeten doen om gelukkig de worden, waarom doen we dan niet wat we weten? De zaal, vol jongeren met een nog bescheiden bankrekening knikte braaf: ja waarom niet?

Maar stel die vraag eens aan Rijkman Groenink. Aan Ben Knapen, die aan zijn miljoen vasthield. Aan Erik Staal. Aan Wesley Sneijder, die een salariskorting niet pikt. Aan Bram Moszkovicz die protserige auto's en dito horloges voor zijn levensgeluk wezenlijk acht. Aan de directie van Amarantis. Aan al die zorgsectorbonzen die luidkeels protesteren nu zij onder de balkenendenorm dreigen te worden gebracht. Die zaten niét in de zaal.

Die vraag wordt steeds gesteld aan hen, die het met het 'juiste' antwoord eens zijn. Niet aan degenen die het er niet mee eens zijn. En die hebben het in deze wereld, hoe vervelend ook, meestal meer voor het zeggen.

Dan het tweede: videobeelden met 'hoopgevende' politici uit heden en verleden. Een te westerse blik. Wie kregen we? Ondermeer de onvermijdelijke Kennedy. Toen hoop voor veel Amerikanen? Ja. Voor veel Europeanen? Best ook wel. Maar in Vietnam zullen ze anders over zijn bommen denken, en in de islamitische wereld anders over zijn rokkenjagerij.

De Dalai lama? Voor ons een vredesapostel - voor meer dan een miljard Chinezen een gevaarlijke separatist die de nationale harmonie verstoort.

Tenslotte Obama. Van de Nederlanders zou inderdaad 90% hem gekozen hebben, van de Amerikanen deed dat maar krap de helft. Die andere helft ziet in Obama niet haar hoop maar juist haar angsten belichaamd. Voor velen is hij een pseudomoslim en een cryptocommunist. Dat getuigt natuurlijk van een krankzinnig wereldbeeld, maar het is wel hun wereldbeeld - en daarmee zullen we het helaas nog heel lang óók moeten doen.


Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor Volkskrant.nl.

 
Hope XXL verklaart blijmoedig de mens als een redelijk wezen te beschouwen. Wie naar Haren of Syrië kijkt, zal daarvan evenwel niet voetstoots overtuigd zijn.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden