Opinie

Von der Dunk: Deregulering? Het zijn gouden tijden voor bureaucraten!

Dat er veel bureaucratie is, en dat die vaak ergerlijk is, zal niemand ontkennen. Maar we vragen er zelf om. Ook de praktijk van dit kabinet, dat zichzelf tot dereguleringskampioen heeft uitgeroepen, is niet anders. Zo danken we aan de PVV inmiddels een aparte caviapolitie en de immigratie-eisen worden strenger en strenger. Gouden tijden voor bureaucraten, zegt Thomas von der Dunk.

Animal Cops. Beeld anp

Soms verbaas ik mij over de plaats die in De Volkskrant voor gratuite onzinopinies blijkt te kunnen worden ingeruimd. Een mooi voorbeeld vormt het stuk dat afgelopen vrijdag van econoom en publicist Ewoud Jansen onder de titel 'Snij in bureaucratie, dood hout en onzin' verscheen. Zijn boodschap, ons inmiddels al uit de koker van vele andere scribenten vertrouwd: minder overheid, meer individuele vrijheid en eigen verantwoordelijkheid voor de burgers.

Je kan er inderdaad steevast de klok op gelijk zetten: als financieel weer de nood aan de man is en men geen flauw idee heeft waarop te bezuinigen zonder schade aan te richten, maar tegelijk vanwege het taboe op belasting-verhoging wel de overheidsuitgaven omlaag moeten, dan staat er altijd wel iemand op die hard roept dat er nu toch eindelijk eens in de 'bureaucratie, dood hout en onzin' gesneden moet worden.

Vaak inderdaad een econoom, want die roepen in economisch zware tijden graag ook wat, daaraan ontlenen zij hun recht op een publiek bestaan.

Minder bureaucratie, dood hout en onzin. Het valt nog mee dat Jansen niet ook nog in een papieren moeite door meer 'efficiëntie' verlangt, want ook dat is een vaste mantra van leunstoelsaneerders. Of 'slim bezuinigen': als iemand dat zonder verdere toelichting gaat roepen, dan weet je helemaal zeker dat hij nog geen enkel idee heeft. Want slim bezuinigen: daar kan toch niemand tegen zijn, dat klinkt dus altijd verstandig en goed, ook al blijft concrete invulling veiligheidshalve nog even uit.

Alleen: zou dan, waar al drie decennia lang bezuinigen troef is, nooit iemand eerder op het idee gekomen zijn, eerst eens met de bureaucratie, het dode hout en de onzin te beginnen? Wordt dat niet inderdaad al sinds decennia voortdurend geroepen? Maar als dat zo is, en de bezuinigingsmogelijkheden op dat vlak inderdaad voor het oprapen liggen, waarom is dat dan niet allang gebeurd?

Misschien wel, omdat er in de praktijk helemaal niet zoveel evident dood hout aan te wijzen valt. Het is opvallend, en juist dat maakt zijn stuk zo volstrekt gratuit, dat Jansen in de drie kolommen die hij vult met geen enkel concreet voorbeeld - werkelijk geen enkel - komt aanzetten van zulk dood hout. En hetzelfde geldt voor 'de bureaucratie'.

Dat er veel bureaucratie is, en dat die vaak ergerlijk is, zal niemand ontkennen. Maar waar komt zij vandaan? Die vraag wordt zelden gesteld. En als je een (vermeende) misstand wil bestrijden, is het wel nuttig eerst te weten waardoor die is ontstaan.

Veel bureaucratie bij de overheid is het gevolg van een concrete vraag uit de samenleving. Die verwacht, door alarmerende krantenkoppen wakkergeschud, voortdurend dat de staat structureel en voor altijd een onwenselijk verschijnsel uit de wereld helpt.

Als de minister dan niet op Kamervragen reageert met de verzekering dat 'dat' - een ingezakte dijk, een afgebrande chemische fabriek, een misbruikt kind, een frauderend HBO-bestuur, een speculerende woningcorporatiedirecteur - ontoelaatbaar is en nooit meer mag gebeuren, zijn de rapen gaar. De minister die in dat geval heel concreet voor meer 'individuele verantwoordelijkheid' dorst te pleiten, zoals Jansen zo gemakkelijk in abstracto doet, kan het verder wel schudden.

De eerste politicus die dan zegt: die ingezakte dijk, die afgebrande fabriek, dat misbruikte kind, dat frauderende schoolbestuur, die speculerende corporatiedirecteur, daar gaan wij nu eens lekker niets aan doen, dat is geheel en al een kwestie van Uw eigen individuele vrijheid en verantwoordelijkheid, moet nog geboren worden.

Pas wie in het geval van ChemiePack of het Hofnarretje durft te antwoorden: had U als buurman of ouder zelf maar wat beter op moeten letten, nog meer overheid is onwenselijk, voor nog meer regels is vandaag in onze gemeenteverordening nu even geen plaats, vol is vol: pas die heeft met zijn gehamer op minder bureaucratie een punt.

Want dáár komen immers al die regels vandaan, die we in abstracto in algemene zin haten, maar waar we ons toch in concrete afzonderlijke geval-len graag op beroepen - of waar we dan, als ze onverhoopt nog niet blijken te bestaan, alsnog heel hard om roepen.

En daar komen dan niet alleen al die regels vandaan, maar vervolgens ook al die bureaucraten die de nauwgezette navolging van die regels moeten controleren. Want zelfregulering, de vaste vluchtheuvel van neoliberale ideologen die het woord overheid niet uit hun strot kunnen krijgen, werkt niet - dat hadden we al van de afwezige conducteur op de tram in de jaren zeventig kunnen weten, en weten we van de code-Tabaksblat nu.

Kortom: op wie in algemene zin om minder bureaucratie en minder regels roept, rust de plicht om dan ook even heel concreet aan te geven, waar de overheid dan niét meer over zou moeten gaan - en dus ook welke schadelijke bijwerkingen we op de koop toe moeten nemen. Welke taken moet de staat schrappen? De dijkbewaking? De brandweer? De jeugdzorg? De onderwijsinspectie? De Vestia-recherche? Zegt U het maar!

Ook de praktijk van dit kabinet, dat zichzelf tot dereguleringskampioen heeft uitgeroepen, leert anders. Zo danken we aan de PVV inmiddels een aparte caviapolitie en een verbod op dubbele paspoorten. Ook de immigratie-eisen worden strenger en strenger. Gouden tijden voor bureaucraten!

Jongste loot aan de bureaucratische boom: onder druk van de opinie wil Fred Teeven nu nóg meer toezicht gaan uitoefenen op potentieel recidiverende pedofielen. Een ding kan ik U nu al garanderen: dat toezicht zal straks niet gratis uitgeoefend en geadministreerd worden door Sinterklaas.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor vk.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden