Column

Von der Dunk: 'De stuitende belastingmoraal van de VVD'

Nationaal egoïsme: dat is de essentie van de VVD, zoals zij zich ook bij andere politieke kwesties steeds weer hardnekkig openbaart als de partij van de eigen vette portemonnee, schijft columnist Thomas von der Dunk.

Premier Mark Rutte en staatssecretaris van Financiën Frans Weekers. Beeld anp

Hoe 'groot' wordt Obama als president? Zelf verwijst hij regelmatig naar Lincoln als inspirerend voorbeeld, en ook zal hij, als het om overheidsingrijpen in de economie gaat, vast vaak aan Roosevelt denken.

In één opzicht staat hij in elk geval nu al met laatstgenoemde op eenzame ooghoogte: net als FDR heeft hij vier keer de eed afgelegd. In 2009 twee keer omdat het de eerste keer mis ging, afgelopen week, omdat het de eerste keer zondag was. Ik heb het zekerheidshalve even voor U nagekeken: in 1933, 1937, 1941 en 1945 viel 20 januari op een andere weekdag.

Op een wijze die ook menig commentator aan deze zijde van de Atlantische Oceaan wist te begeesteren, liet hij weten wat hij allemaal voor groots van plan was - het blijft opmerkelijk dat tal van dezelfde Europeanen die de beloftes van hun eigen en toch echt door henzelf gekozen politici met een zeker cynisme bejegenen, dat direct laten varen, zodra zulke beloftes vanuit Washington in het kwadraat worden gedaan.

Slappe polder
Maar één ding moet je Obama nageven: hij gaat, zonder overigens dat woord te gebruiken, in elk geval het gevecht keihard aan. Want ofschoon juist 'keihard' tot het standaardvocabulaire van veel Nederlandse politici behoort, is onze coalitiepraktijk toch meestal slappe polderwas.

Zijn toon is, nu hij niet meer herkozen hoeft te worden, in elk geval een heel andere. De handschoenen gaan eindelijk uit, omdat Obama de afgelopen vier jaar één ding heeft geleerd: zijn steeds meer naar rechts geradicaliseerde tegenstanders zijn voor rede nauwelijks vatbaar.

Keihard tegen de vuurwapenlobby, die ginds heel wat sterker is dan de vuurwerklobby hier, waarvoor Den Haag al bij voorbaat opzij gaat. Keihard tegen de Republikeinen, die bereid zijn de overheidsfinanciën duurzaam te ontwrichten omdat zij hun belastingparadijsjes voor multimiljardairs en megaspeculanten in stand willen houden. Kom daar in Den Haag maar eens om. Of in Londen.

Spagaat
In dat opzicht komen er ook op Obama van buiten de nodige hoofdpijndossiers op hem af. Premier Cameron kan zijn spagaat tussen zijn Engelse kiezers en zijn Europese partners steeds minder volhouden, en heeft met zijn voortdurend uitgestelde en verplaatste, maar nu dan toch eindelijk gewoon maar thuis gehouden rede de verhoudingen op scherp gezet.

Althans op termijn - want nu doortasten durft hij niet. Als een zwaard van Damocles hangt nu tot 2017 dat Britse referendum boven Brussels hoofd. Als het er dan toch van moet komen, dan liever meteen, indachtig de laatste woorden van Johan van Oldebarneveld: beul, maak het kort.

Vanaf vandaag worden alle andere lidstaten daarmee jarenlang door Westminster gechanteerd: geef ons onze zin, want anders dreigt er wat. Het punt is niet, dat Londen minder bevoegdheden voor Brussel wil, maar dat het steeds voor zichzelf uitzonderingen bedingt en Europa als een zelfbedieningswinkel beschouwt: wel een vrije markt, maar niet de sociale en fiscale randvoorwaarden om die ook voor iedereen gelijk te maken zonder dat een race to the bottom volgt.

Echtscheiding
Cameron roept Brussel op om voldoende concessies te doen om een Brixit te vermijden. In de perceptie van de meeste Britten betekent die overigens vooral dat het continent zich isoleert.

Hierop kan de Europese Unie uiteraard niet ingaan. Critici hebben al vergelijkingen getrokken met het ultimatum van Hendrik VIII aan de paus: sta mij mijn zoveelste echtscheiding toe, want anders scheid ik mij af. Ook hij vertrouwde erop dat Rome eieren voor zijn geld zou kiezen. Zoals bekend dreef daarop ook toen het continent van Engeland weg.

Niet alleen Britse ondernemers, die nu hun afzetgebied vrezen weg te zien drijven, Obama's onderminister voor Europese Zaken Philip Gordon reageerde eveneens met zorg. Amerika ziet in Engeland traditioneel de eigen brug naar Europa - het is immers het enige grote land waarmee het in de Babylonische spraakverwarring van Brussel de moedertaal deelt.

Zoals Brussel zich bij de dreigende Wederopstanding van Berlusconi haastte te verzekeren zich verder niet met de binnenlandse politiek van Italië te willen bemoeien, zo tikte ook Gordon Cameron op de vingers door te verzekeren dat natuurlijk niet te willen doen.

Minder omfloerst waren de afwijzende reacties van elders. EU-parlementsvoorzitter Martin Schulz: zij die zelf alles blokkeren geven vervolgens Brussel van alles te schuld. En waar Cameron even eerder nog Franse ondernemers die geen belasting wilden betalen op zijn eiland welkom had geheten, reageerde de Franse minister van Buitenlandse Zaken Fabius nu vilein door voor Britse ondernemers die straks hun land willen verlaten alvast de loper uit te rollen. Fabius had inhoudelijk gelijk - maar het zegt wel iets over de verzuurde verhoudingen.

Bovendien is Cameron zeer tweeslachtig: hij heet andermans belastingvluchtelingen in de City welkom, maar klaagt over de buitenlandse facilitering van zijn eigen - de kwestie Starbucks. Cameron, op 25 januari in de Volkskrant geciteerd: 'Je voert wat regels in en de hele reiskaravaan aan advocaten, accountants en financiële goeroes verhuist naar een ander land. We moeten samenwerken.' Riep daar iemand iets over 'minder Europa?'

Lucratief rovershol
En dat brengt ons op een ander, toenemend Europees hoofdpijndossier: Nederland. Obama had er in 2010 al eens een opmerking over gemaakt: tot de belastingparadijzen voor brievenbusmaatschappijen behoren niet alleen de Kaaimaneilanden of de Kanaaleilanden, maar ook Nederland. Die opmerking werd in Den Haag niet geapprecieerd, maar hij had wel gelijk.

We mogen dan voortdurend de Grieken vanwege verdonkeremaande Lagarde-lijstjes hekelen, de fiscale focus raakt zo terecht steeds meer op ons gericht - en het is duidelijk dat Den Haag met zichzelf als lucratief rovershol geen raad weet, de VVD vooraan. Nationaal egoïsme: dat is de essentie van de VVD, zoals zij zich ook bij andere politieke kwesties steeds weer hardnekkig openbaart als de partij van de eigen vette portemonnee.

Het gaat namelijk om 8.000.000.000.000 euro die jaarlijks nagenoeg belastingvrij door Nederland stromen, waarmee het hele Europese begrotingsgat in één klap kan worden gevuld. Afdracht aan de staat: 1 miljard. Dat is welgeteld 0,0125 procent. Staatssecretaris Weekers ziet geen probleem.

Heeft u al eens naar uw eigen belastingbiljet en de daaraan gerelateerde percentages gekeken? Weet u nog, hoe de VVD zich kan opwinden over een verhoging van een belastingtarief dat al pakweg 40 procent bedraagt?

Omdat talloze multinationals zo nauwelijks belasting betalen, maar natuurlijk wel van de uit de collectieve middelen betaalde infrastructuur profiteren en zo op de samenleving parasiteren, moeten elders de gewone bedrijven en burgers, waarvoor de VVD altijd zo zegt op te komen, extra dokken, en door de crisis steeds meer.

Daaraan heeft de VVD geen boodschap. Europese solidariteit? Misbruik van belastingverdragen? Mevrouw Nepperus verklaarde daarop 'zo moe te worden van al die krantenkoppen met al die getallen. Laten we daarmee stoppen, want daar wordt niemand wijzer van'. Het arme mens!

Fatsoen
Ook Weekers meende dat initiatieven om iets aan de situatie te veranderen, niet op zijn weg lagen. In zijn argumentatie gaf hij blijk van een stuitende belastingmoraal: het is wettelijk in orde, een kwestie van vrije concurrentie, het levert ons een miljard extra inkomsten op, en o ja, natuurlijk ook 'hoogwaardige werkgelegenheid'. Of die ook wel moreel van hoge waarde is - duizend baantjes wegen zwaarder dan elementair fatsoen.

Xander van Uffelen in het hoofdcommentaar van de Volkskrant donderdag: 'De hoofdvraag is: mogen andere landen wel de dupe zijn van het Nederlandse belastingregime? Alleen maar wijzen op de voordelen voor het eigen land, zoals Weekers doet, is een te beperkte opstelling.'

We mogen soms erg klagen over de Verwildersing van het politieke taalgebruik, maar in deze keurige bewoordingen wreekt zich weer de soms juist al te beschaafde toon van het Nederlandse politieke debat, waar soms best eens krachttermen op zijn plaats zijn. We hopen daarom, dat Van Uffelens laatste zinsnede een understatement is.

Nogmaals Weekers: al te goed is buurmans gek, we moeten niet het braafste jongetje van de klas zijn. We zijn echter eerder de grootste boef, die als een handige Maffiabaas steeds de mazen van de wet weet te vinden. Nederland bezondigt zich, door buitenlanders een fiscale vrijhaven aan te bieden, in feite aan heling. Multinationals en multimiljardairs die buurstaten van hun legitieme inkomsten beroven, blijven voor de VVD desondanks welkom. Maar kleine bijstandsfraude pakken we natuurlijk 'keihard' aan.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden