Column

Von der Dunk: 'Chavez verloste Venezuela van de Zorreguieta's'

Of Chavez' aanpak van de enorme armoede op basis van oliedollars de meest wenselijke was, valt te betwijfelen, schrijft columnist Thomas von der Dunk. Maar het onrecht en de ongelijkheid in Zuid-Amerika maken zijn populariteit heel begrijpelijk.

Mensen in de rij om de Venezuolaanse president Hugo Chavéz de laatste eer te bewijzen. Beeld getty

De Verlosser is dood. Zo kan men de sfeer in Caracas dezer dagen het beste interpreteren. Voor veel Venezolanen bestaat de Heilige Drie-eenheid uit Jezus Christus, Simon Bolivar en Hugo Chavez, zoals een volkszanger het bijna letterlijk verwoordde. En anders dan in het geval van Kim Jong-Il in Pyongyang ruim een jaar geleden, lijkt die rouw mij ook oprecht.

Beiden mogen hun anti-Amerikaanse retoriek gemeen hebben gehad, en daarom vanuit braaf-westers perspectief als onberekenbare onruststokers gelden: anders dan het gesloten totalitair geregeerde Noord-Korea, is Venezuela wel een - zij het voor Nederlandse polderbegrippen tamelijk machistische, populistische en dus autoritaire - democratie.

Nuchter
Veel Nederlanders zullen het massale rouwbetoon ongetwijfeld als tamelijk hysterisch beschouwen: een aan de kist voorbijschuivelende vrouw die verklaarde in de revolutionaire socialist Chavez een vader verloren te hebben. Daar zijn wij immers te nuchter voor.

O ja? Ik herinner mij anders nog de rouwstoet voor Pim Fortuyn, waarbij een vrouw uit Rotterdam - U weet wel, de stad, waar men altijd zo prat gaat op de eigen nuchterheid - verklaarde zijn dood erger te vinden dan die van haar eigen dochter. En dat terwijl Fortuyn op dat moment nog helemaal niets concreets betekend had en dus, anders dan Chavez, ook nog niets concreets voor zijn gloednieuwe aanhang had gedaan.

En ik laat uiteraard de Oranjes - voor wier feitelijke bijdrage aan het nationale volksgeluk hetzelfde geldt - maar even buiten beschouwing, want als daarmee iets gebeurt, vergeet iedere 'nuchtere' Nederlander acuut maat en verstand. Hoeveel NOS-manuren zouden er na het ski-ongeluk van Friso hebben gezeten in het wekenlang zonder enige nieuwsgaring van betekenis posten voor de deur van een slecht verlicht Oostenrijks ziekenhuis?

Dominee
Als we wat verder in het eigen verleden terug gaan, stuiten we nog vaker op begrafenissen die in massademonstraties van politieke aanhankelijkheid resulteren. Die van Troelstra in 1930 of, nog sterker, die van Domela Nieuwenhuis in 1919. Us Verlosser, inderdaad, zo werd de Friese dominee door zijn gelovigen genoemd - hier hebben we van de hedendaagse volkskatholiek Chavez de protestantse variant.

Een andere interessante vraag is, in hoeverre veel thans bezadigde babyboomers onder de journalisten, die het Venezolaanse schouwspel dus wat meewarig gadeslaan, in hun studentenjaren niet de gevoelens van veel Chavisten zouden hebben gedeeld - zo niet overtroffen. Mijn gewezen collega-columnist bij HP-De Tijd Dirk-Jan van Baar - geboortejaar 1957 - bekende in 2010 in dat blad dat hij 'vroeger zeer links was geweest'. Nadere toelichting bleef uit, maar Latijns-Amerika en revolutionair socialisme waren in de jaren zeventig in zeer linkse kringen erg in.

'Chavez: held of paljas?', aldus de kop boven het hoofdcommentaar in de Volkskrant afgelopen donderdag. Voor velen die, zoals Sjoerd van Keulen, het Maagdenhuis hebben helpen meebezetten, stond het antwoord op die vraag in die dagen zonder twijfel vast: Chavez als de belangeloze held der armen en verdrukten, de Fidel Castro en Che Guevara van onze tijd. Dat was immers nog voor de eigen goedbetaalde baan met bonus tot de onaantastbare persoonlijke regentenrechten ging behoren.

Onzichtbaren
Held of paljas: ik heb zelf - maar misschien is dat de Gnade der späten Geburt van 1961 - als sociaal-democraat nooit tot de gelovigen behoord, van Che en Castro evenmin als van Chavez, maar ik kan ze wel begrijpen. Of Chavez' aanpak van de enorme armoede op basis van oliedollars de meest wenselijke want meest duurzame is, valt - zoals ik al eens eerder heb betoogd - te betwijfelen, maar dat laat één ding onverlet: het schrijnende onrecht en de schrijnende ongelijkheid die in Zuid-Amerika bestaan.

Daarin is het motief van Chavez' aanhang gelegen om zijn opvolger Maduro trouw te blijven en zijn politieke uitdager Capriles als boegbeeld van de bourgeoisie te wantrouwen. Om de vrouw die nu haar vader had verloren te citeren: 'Chavez heeft de onzichtbaren een gezicht gegeven. We zullen niet toestaan dat er hier weer een dictatuur van de rijken komt'.

Want dat is natuurlijk wel wat aan het electorale succes van Chavez en andere linkse leiders in Zuid-Amerika voorafging: de dictatoriale regimes die voordien mede door Washington in het zadel waren geholpen - vandaar het diepgewortelde anti-Amerikanisme - om via de neoliberale dictatuur van het IMF haar economische belangen te dienen, en tevens de nauw daarmee verbonden belangen van een kleine superrijke Zuid-Amerikaanse bovenlaag.

Foute families
Belangen van mensen als Jorge Zorreguieta bijvoorbeeld - landerijen hebben ginds nu eenmaal niet de omvang van Soestdijk, maar van een provincie van Plasterkformaat. De Oranjes lijken patent te hebben op het trouwen met foute families. Claus was de uitzondering. NSDAP-meeloper Prins Bernhard dankte al zijn adellijke titels van vaders- en moederszijde aan gesjoemel. Prins Hendrik stamde uit het meest reactionaire Duitse vorstendom dat voorhanden was en als enige zelfs nog geen constitutie bezat. 'Prins Pils huwt dochter juntalid', kopte The Times indertijd - geen Nederlandse krant die de naakte waarheid zo zou durven benoemen.

Over de denkwereld van de schoonvader van onze aanstaande Koningin Glimlach hoeven we ons geen illusies te maken, en over zijn 'Wir haben es nicht gewusst'-eerlijkheid evenmin. Jorges gewezen landbouwbaas en boezemvriend Madariaga wond er in een lezenswaardig Volkskrant-interview op 23 februari geen doekjes om (grote criminelen kunnen ontwapenend openhartig zijn): alle gemartel en gemoord door zijn club was volkomen terecht, hij zou het morgen weer opnieuw toejuichen en laten doen.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van Volkskrant.nl.

 
Over de denkwereld van de schoonvader van onze aanstaande Koningin Glimlach hoeven we ons geen illusies te maken
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden