Opinie

Von der Dunk: 'Bij GroenLinks vindt de directie democratie kennelijk eng'

Als het straks bij GroenLinks weer over de inhoud gaat, zal de twijfel over het Lenteakkoord snel toenemen. Zodra er weer een werkbare rechtse meerderheid is, zal de VVD zich direct van deze knellende GroenLinkse banden bevrijden, betoogt columnist Thomas von der Dunk.

Partijvoorzitter Heleen Weening op het partijkantoor van GroenLinks.Beeld ANP

Het CDA was er met samengeknepen billen aan begonnen, omdat het niet bij de PvdA achter kon blijven, maar gaandeweg hebben de billen zich wat ontspand. Zo eng bleek dat al met al toch niet, democratie.

Bij GroenLinks - met die andere vrijheid-blijheid-partij D66 de meest uitgesproken erfgenaam van de jaren zestig - vindt de directie democratie kennelijk wel heel eng. De leus waarmee Willy Brandt in 1969 als bondskanselier aantrad - mehr Demokratie wagen - bleek aan haar niet besteed. Is het een late oprisping van het democratisch centralisme van de behoudens Meindert Fennema wat stilletjes geworden CPN-bloedgroep?

Met die angst voor de eigen achterban had GroenLinks zich bijna plotseling in de autoritaire achterhoede gepositioneerd. De partijleden de eigen aanvoerder laten kiezen? Help! Misschien overigens, dat het partijbestuur daarvoor een hele goede concrete reden had: het Kunduz-akkoord.

Niet dat Tofik Dibi daar veel anders over denkt dan Jolande Sap: de afgelopen week heeft hij zich vooral geprofileerd door, heel modieus en nietszeggend, de nadruk te leggen op 'de vorm'.

Maar als zo'n lijsttrekkersstrijd eenmaal was losgebarsten, zou het ook wel eens snel onbedoeld over de inhoud kunnen gaan (Iets waar ze, gekoppeld aan een mogelijke terugblik op het duistere PVV-verleden, ook bij het CDA doodsbang voor waren).

Gejubel
Wat wil GroenLinks? En wat, vooral, heeft het als Mehrheitsbeschaffer in de nieuwe coalitie te zoeken die voor de VVD vooral moet dienen om Ruttes drieprocentsgezicht in Europa te redden? Zeker als het tweede deel van de partijnaam (die Dibi dan ook het liefst wil schrappen) serieus genomen wordt? Nu met de dag de consequenties van het 'Lenteakkoord' duidelijker worden, is het aanvankelijke gejubel in de pers verstomd.

Op het moment dat dit eind april gesloten werd, vertoefde ik voor tien dagen in het buitenland. Dat had het voordeel dat ik na afloop met het doornemen van alle oude kranten in twee dagen las waarover thuisblijvers vijf maal zolang konden doen.

Door die gecomprimeerde consumptie sprong niet alleen het verbluffende Farizeeërdom van menig wendbare CDA-leiderschapskandidaat in het oog, die, Buma inclusief, op de vraag 'kent u deze man' Wilders nog haastiger verloochende dan Petrus indertijd met Jezus heeft gepresteerd - de haan moet zich die eerste meiweek rond Bevrijdingsdag schor hebben gekraaid.

Zelfs de christendemocraten model-Bleker die al op 9 mei handenwrijvend hadden gecapituleerd, bleken, net als Bernhard Wientjes, na de Oorlog plots al vanaf het begin in het Verzet gezeten te hebben. De massale opluchting over de bevrijding moest suggereren dat het CDA er door Saps aanschouwelijk Kameronderwijs geïnspireerd zèlf de stekker uit had getrokken, terwijl het toch echt Wilders was die dat had gedaan.

Dat is een cruciaal verschil. Zo blijft het beeld hangen van een partij die verkleefd was aan de macht en dat ná het verlies van die macht met een uitgestreken gezicht ontkent. Dat zal de oppositie er de komende maanden ongetwijfeld stevig inwrijven.

Groepsdenken
De oppositie - inclusief D66 en GroenLinks? Want nog iets viel door het gedwongen snellezen van tien dagen kranten onherroepelijk op: de abrupte ommezwaai in de commentaren in de pers.
Eerst een en al gejuich - zo groot was de opluchting na de schaamte over Wilders. D66, GL en CU hadden 'hun verantwoordelijkheid' genomen, het land was gered. En de PvdA had zichzelf door arrogantie buitenspel gezet: meewarigheid was haar deel. Die unisono-reactie zegt veel over het groepsdenken onder de Haagse kaasstolp, die ook Hilversum omsluit.

Binnen een week begon de stemming al om te slaan: het akkoord bleek verre van uitgewerkt, the devil is in the details - en die details blijken nu inderdaad toch iets duivelser te zijn dan gedacht. Al heeft Samson wat onhandig geopereerd, over zijn 'isolement' hoeft hij niet rouwig te zijn. De PvdA heeft nu de handen te vrij om te doen wat de taak is van een serieuze oppositiepartij: het presenteren van een helder en redelijk alternatief.

Zeker: de drie nieuwe gedoogpartijen hebben best een en ander binnengehaald, vooral een aantal superschunnige maatregelen terug weten te draaien, waarvoor dank. Daardoor is het van een onfatsoenlijk extreemrechts Catshuisacoord een gewoon middenrechts Kunduz-akkoord geworden.

Piepen
Ook al heeft de VVD de beperking van de hypotheekrenteaftrek op de nieuwkomers afgewenteld teneinde de villasubsidie voor bestaande gevallen tot in de hoogste miljonairscategorie - de rupsjes-nooit-genoeg van het type ex-ING-baas Ewald Kist - te redden, zij heeft voor eventjes zoveel rechtse hobby's moeten inleveren dat De Telegraaf nu al begint te piepen.

Voor eventjes: zodra er weer een werkbare rechtse meerderheid is, zal de VVD zich direct van deze knellende GroenLinkse banden bevrijden. En dan zouden de 'verantwoordelijkheid nemenden' van nu wel eens zeer snel als Ruttes nuttige idioten te boek kunnen komen te staan, een rol die ze letterlijk al eerder met verve inzake de Kunduz-expeditie zélf hebben vervuld.

Voor rechts geldt nog steeds het 'uiterste noodzaak'-beginsel van de katholieke voorman Nolens uit het Interbellum. En dan liever met drie kleintjes dan met die ene grote PvdA: die is te lastig en te machtsbewust.

Rechts heeft links zo behendig uit elkaar kunnen spelen, omdat de sentimenten momenteel verschillen: GroenLinks wordt geobsedeerd door de wens eindelijk regierungsfähig te worden, de PvdA door het Paarse trauma van een gebrek aan profiel. Het was vast toeval, maar wel symbolisch: Dibi-criticus Bas de Gaay Fortman moest voor tv-commentaar niet uit een Occupy-kamp, maar van de golfbaan worden geplukt.

En Wilders? Zijn naam wordt plotseling niet meer genoemd. Maar weg is hij beslist nog niet.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden