Voltallig bestuur van het Huis voor Klokkenluiders stapt op na kritisch rapport

Het bestuur van het Huis voor Klokkenluiders is donderdag opgestapt nu een kritisch rapport 'een herstart' bepleit van het zwalkende instituut. Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken heeft Erwin Muller, vicevoorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, benoemd als interim-voorzitter.

SP-Kamerlid Ronald van Raak arriveert in de Eerste Kamer voor het initiatiefvoorstel Wet Huis voor klokkenluiders in 2014. Beeld anp

Het Huis voor Klokkenluiders werd op 1 juli 2016 in het leven geroepen als toevluchtsoord voor aankaarters van misstanden op de werkvloer. Anderhalf jaar later heeft het huis niet één onderzoek naar een misstand weten af te ronden, tot onvrede van klokkenluiders.

De afdelingen advies en onderzoek van het huis werken langs elkaar heen, schrijft oud-topambtenaar Maarten Ruys in zijn rapport, geschreven in opdracht van het bestuur. Persoonlijke relaties tussen medewerkers zijn 'verstoord' terwijl het donderdag opgestapte bestuur 'geen draagvlak' meer had onder het personeel. Een 'heldere en eenduidige visie' ontbrak.

Brok in de keel

Om een 'Huis voor Klokkenluiders 2.0' niet in de weg te staan heeft het bestuur de eer aan zichzelf gehouden, aldus een persverklaring. Voorzitter van het eerste uur Paul Lovens was in oktober al opgestapt na kritiek op het functioneren van het huis.

Een van de initiatiefnemers van de Wet Huis voor klokkenluiders, SP-Kamerlid Ronald van Raak, zegt donderdagochtend 'met een brok in de keel' te hebben gelezen hoe het bestuur is omgesprongen met zijn geesteskind. Volgens hem zet het huis klokkenluiders in de kou door zich 'moedwillig te verschuilen achter de regels'.

Het huis kreeg in anderhalf jaar tijd 28verzoeken van klokkenluiders om een misstand en/of conflict met werkgevers te onderzoeken. In de helft van de gevallen, blijkt uit het rapport, werden de verzoeken op formele gronden niet ontvankelijk verklaard. Bijvoorbeeld omdat de rechter zich al over een zaak had gebogen of, in een geval, de geschillencommissie van de uitzendbranche. Onbegrijpelijk, vindt Van Raak. 'Niets in de wet belet het huis om onderzoek te doen naar misstanden.'

Van Raak verwijt oud-minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk, destijds verantwoordelijk voor de inrichting van het huis, dat hij te weinig middelen ter beschikking stelde en de verkeerde mensen op de verkeerde plek zette. Het huis moet tanden hebben, met bestuursleden die durven aanpakken. Helaas kon dat niet van alle bestuursleden gezegd worden.' Plasterk wil niet reageren. 'Ik vind er van alles van, maar geef er geen commentaar op, het valt onder de ministeriële verantwoordelijkheid van mijn opvolger.'

Gjalt de Graaf, hoogleraar integriteit van academisch onderwijs, vindt Van Raaks kritiek te makkelijk. De Graaf zat in de 'Onderzoeksraad integriteit overheid', een voorganger van het Huis voor Klokkenluiders. In zijn ogen waren de problemen te voorzien omdat Van Raaks wet niet deugt. 'Uit de internationale praktijk weten we dat één ding echt helpt omgekeerde bewijslast. Als ik word ontslagen, moet ik nu bewijzen dat dit het gevolg is van mijn melding als klokkenluider. Dat had moeten worden omgedraaid: laat een werkgever bewijzen dat mijn ontslag niets met de melding te maken heeft.'

Een andere weeffout, vindt De Graaf, is dat het huis zowel mogelijke misstanden onderzoekt als klokkenluiders advies geeft. 'Het is desastreus dat dit onder één dak is samengebracht. Bij advies sta je aan de kant van de klokkenluiders, terwijl je bij onderzoek neutraal moet zijn.'

De Graaf verwijst naar de onder meer van het MH17-rapport bekende Onderzoeksraad voor Veiligheid, die alleen met onderzoek belast is. 'De naam 'Huis voor Klokkenluiders' is al verkeerd. Stel je voor dat de onderzoeksraad 'Bureau voor Slachtoffers van Ongevallen' had geheten. Ben je dan nog neutraal? Juristen van een bedrijf als Shell zouden er in de rechtszaal gehakt van maken.'


Huis voor Klokkenluiders kraakt al lang

Waarom werd er nog geen enkel onderzoek afgerond?
Het Huis voor Klokkenluiders, toevluchtsoord voor aankaarters van misstanden op de werkvloer wordt overspoeld door meldingen, maar rondde nog geen enkel onderzoek af. Eerder dit jaar stapte de voorzitter al op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.