Volle schouwburg voor een afwezige dichteres

Wislawa Szymborska is misschien wel de meest gelezen dichter in Nederland. Haar gedichten zijn helder, verrassend, humoristisch en diepgaand. Poetry verwacht veel gasten voor de avond gewijd aan haar werk....

Had ze willen komen - de Rotterdamse schouwburg zou te klein zijn geweest. Maar de Poolse dichteres Wislawa Szymborska komt niet naar Poetry International, ook dit jaar niet.

Ze treedt, zegt haar vertaler Gerard Rasch, niet graag op, ze houdt niet van festivals, meer dan drie dichters bij elkaar vindt ze al te veel.

Poetry heeft Szymborska (1923) jaar na jaar opnieuw uitgenodigd. Ze komt nooit. In interviews mag ze zeggen nog één keer naar Nederland te willen komen, om het Stedelijk en het Rijksmuseum te zien, haar uitgeverij Meulenhoff heeft haar zelfs niet kunnen lokken met een privé-rondleiding door het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Nu de kans steeds kleiner wordt dat ze ooit nog komt, heeft Poetry besloten dan maar een avond aan haar werk te wijden. De titel die daarvoor werd gekozen is 'het geheim van Wislawa Szymborska'.

Want dat geheim is er. Het grote publiek, dat, bij gebrek aan vertalingen, nooit van haar had gehoord toen haar in 1996 de Nobelprijs voor de Literatuur werd toegekend, heeft de schade sindsdien ruimschoots ingehaald.

Szymborska is waarschijnlijk, zegt Rasch die de avond zal presenteren, de meest gelezen dichter in Nederland. 'Moet je je voorstellen. Voor dit programma hebben ze de Grote Zaal gereserveerd! De mensen komen voor Szymborska, terwijl ze zélf niet komt.'

Niet Szymborska krijgt het publiek te zien, maar andere dichters - de Israëli Shimon Adaf, de Let Janis Elsbergs, de Polen Marcin Sendecki en Urszula Koziol, de Zuid-Afrikaan H.J. Pieterse, de Turk Yalvaç Ural, de Australische Dorothy Porter en de Nederlanders Eva Gerlach en Frank Koenegracht. Zij zulllen ieder in hun eigen taal een gedicht van Szymborska voorlezen.

Verder worden er foto's en filmbeelden vertoond, en draagt actrice Ineke Holzhaus twee vertalingen door Gerard Rasch voor, die nog niet eerder zijn gepubliceerd. 'Ik had ze makkelijk eerder kunnen publiceren, maar ik wilde dat de mensen die de avond bezoeken de primeur hebben. De gedichten moeten echt helemaal nieuw zijn.'

Szymborska schrijft bijna altijd lange, verhalende gedichten, los van vorm, waarin ze zich verwondert over het bestaan. 'Wat je schrijft mag vooral niet te zwaar worden. Het ideaal is om zo te schrijven dat de tragische kant van het leven en de komische kant één geheel worden, zoals de twee kanten van een muntje. Mijn gedichten zijn vaak geestig, maar tegelijk, denk ik, triest', zei ze in 1999 in een interview in NRC Handelsblad.

Rasch: 'Szymborska vindt bij elk gedicht de dichtvorm weer uit, heeft iemand gezegd. Elk gedicht staat op zichzelf, heeft de volledigheid van een enkel los werk. Je kunt het als een compositie lezen en herlezen. Haar gedichten zijn helder, verrassend, ze hebben humor, ze zijn diepgaand, en nooit banaal. Ze is een heel filosofisch dichter, haar werk is heel doorleefd, en heel doordacht.

'Daarom schrijft ze zo weinig waarschijnlijk. Sinds de Nobelprijs zijn er negen gedichten bijgekomen. Sinds 1957 schreef ze minder dan tweehonderd gedichten - nog geen regel per dag. Maar dan stáát er ook iets. En iedereen zit te wachten op een nieuw gedicht.'

Rasch bezorgde voor Meulenhoff een bloemlezing uit Szymborska's gedichten, Uitzicht met zandkorrel, aan de vertaling waarvan hij begon een maand voordat Szymborska de Nobelprijs kreeg. 'De intuïtie van de uitgever, want kenners wisten wel degelijk hoe belangrijk ze was, die lazen haar in Duitse of Engelse vertaling. Maar Meulenhoff had natuurlijk gehoopt dat ze een jaar later bekroond was.'

Uitzicht met Zandkorrel verscheen begin 1997, het werd verschillende malen herdrukt, en er kwam een pocketuitgave uit. In 1999 verscheen Einde en begin - Gedichten 1957-1997, ook vertaald door Gerard Rasch.

'Ze heeft echt een snaar geraakt', zegt hij. 'In België is er nu een piratenuitgave verschenen. Ergens wel leuk, maar toch illegaal. Ze wilden dat zelf doen, uit onvrede, denk ik, met de Nederlandse vertaling. Dat zegt toch ook iets over Szymborska. Dat ze haar in België voor zichzelf willen hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden