Volle planken

De rek is uit m'n planken, roept de eigenaar van reisboekhandel Atlas in Tilburg met een lichte ondertoon van wanhoop....

NELL WESTERLAKEN

Zelfs de daders, de uitgevers, gebruiken het woord waanzin. 'De mens reist veel, maar toch te weinig om zo veel gidsen te verkopen', zegt er een. 'Het is een strijd op leven en dood', beweert een ander. Toch gaan ze gewoon door. De bekendste uitgevers van algemene reisgidsen fabriceren er elk jaar wel een titel of vijf bij. Elmar heeft meer dan vijftig Reishandboeken, Gottmer biedt over de honderd Dominicus-titels, de ANWB komt aardig in de richting van dat aantal met de grote en de kleine algemene gidsen samen, Kosmos heeft ongeveer 120 zelfgemaakte, algemene gidsen.

Dit jaar wordt het wringen op de schappen bij de V van Vietnam. Was het tot nu toe vaak behelpen met een wat verouderde versie van de Lonely Planet, in de loop van 1995 komen er drie, vier nieuwe Nederlandse gidsen over dit land. Een paar uitgevers zijn tegelijk in de weer met Cuba. Suriname staat op stapel, Wales, en de Baltische Staten. Ben je de eerste en het wordt wat met het toerisme in zo'n land, heb je geluk als uitgever. De tijd dat een reiziger trouw bleef aan 'zijn' serie is nagenoeg voorbij.

Als ik per se een Nederlandse gids zou willen, zou ik het wel prettig vinden, zo veel 'algemene' gidsen in mijn eigen taal. Dan kon ik kiezen tussen een blauw en een rood kaftje en tussen een langwerpig en een rechthoekig model, naar gelang mijn maat rug- of binnenzak. De opzet verschilt wat, de een legt andere accenten dan de ander, het kan een paar gulden uitmaken, maar ik kan in Tilburg of in een andere winkel in de gauwigheid toch niet zien welke het beste is.

Twee gidsen bieden soms niet meer informatie dan één. Dat merkte een oplettende reiziger die plannen had voor Jemen. Hij had een Lonely Planet en schafte daarbij het wat recentere reishandboek van Elmar aan. Bladerend en vergelijkend leest hij onder meer bij Say'un/Seyun:

This town of 30.000 people is the largest in de Hadhramawt valley and was the capital of the northern Hadhramawt Protectorate during the final years of British rule.

De stad is met 30.000 inwoners de grootste van de wadi Hadramawt. Zij fungeerde als de hoofdstad van de noordelijke Hadramawt ten tijde van de Britse overheersing.

Say'un is an easy town to find your way around.

Het is niet moeilijk om in Seyun de weg te vinden.

Hij vond nog een paar van dit soort opmerkelijke overeenkomsten. De winkel gaf hem vriendelijk zijn geld terug en zette Elmar weer op de plank.

Vorig jaar sprak ik een werkloze academicus die een uitgeverij van reisgidsen had gebeld. Of hij wat voor ze kon betekenen. Hij kon enkele maanden later aan het werk, noemde dat een uitdaging en produceerde een niet eens zo slechte gids over een land waar hij voordien nooit een voet had gezet en waarvan hij de taal nauwelijks machtig was. Voordat hij een paar weken op reis ging, begon hij met een gebruikelijk literatuur-onderzoek: het inventariseren van alle gidsen die al over het land waren verschenen. De geschiedenis is immers al geboekstaafd, de hotelbedden door anderen beslapen, de opzet staat vast, dus waarom zou je opnieuw het wiel uitvinden voor een habbekrats.

Drie grote uitgevers verzekeren me namelijk dat gidsenschrijvers het vooral leuk moeten vinden. Ze bedoelen hiermee dat de schrijvers weinig betaald krijgen. Natuurlijk wordt gezocht naar ter plaatse deskundigen die een vlotte pen hebben, maar die zijn niet altijd voor elke windstreek te vinden. Of ze zijn niet te betalen. 'De financiële mogelijkheden voor gidsenschrijvers zijn beperkt, anders worden de gidsen te duur en er is te veel concurrentie', geeft de ANWB-uitgever iets ruiterlijker toe dan zijn collega's/concurrenten.

Een reisgids schrijven doe je erbij, zeggen de uitgevers. Wáárbij doet er niet toe, als het maar iets is waarmee je wat verdient. Dat is geen nieuws. De oervaders van de Nederlandse reisgids, Jo Dominicus en dr L. van Egeraat, verdienden de kost in het onderwijs. Carl Baedeker had het zo'n 150 jaar geleden beter voor elkaar: hij schreef niet alleen gidsen, hij was ook boekhandelaar en uitgever.

Nell Westerlaken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden