Volle maan, 50.000 heksen en één spook

Het viel niet mee dit jaar, de voorronde van de zevende Grote Geschiedenis Quiz. Van de 3.646 deelnemers (een record) wisten 31 lezers alle antwoorden; 53 lezers hadden slechts één fout....

1 Jetje Dondermond was een:

a. Nederlandse spionne die tijdens de Eerste Wereldoorlogstaatsgeheimen doorbriefde aan de Duitsers.

b. Kanon dat gebruikt werd in de Tweede Wereldoorlog.

c. Verbastering van Henriette d’Oultremont, de naam vande tweede vrouw van Willem I.

d. Zangeres van het levenslied, die in de jaren vijftig furoremaakte in het Nederlandse variététheater.

Het volk moest niet veel van deze gravin hebben, omdat zevan Zuid-Nederlandse afkomst was. België was toen net zelfstandig.Willem I trouwde met haar in 1841, na zijn troonsafstand.

2 Johan Maurits bouwde in de zeventiende eeuw het Mauritshuis in Den Haag. Waarmee had hij een groot deel van zijn geld verdiend?

a. Suiker uit Brazilië.

b. Slaven uit Guyana.

c. Kruidnagel uit de Molukken.

d. Opium uit China.

De bijnaam Suikerhuis heeft het riante pand naast het Torentjeniet te danken aan het ontwerp, dat wel iets heeft vaneen zoete taart, maar aan de belangrijkste bron van inkomstenvoor de eerste eigenaar, Johan Maurits, die in de 17deeeuw gouverneur was van Nederlands-Brazilië.

3 Wanneer waarde er volgens Karl Marx een spook door Europa?

a. 1789.

b. 1848.

c. 1871.

d. 1917.

Het Communistisch Manifest van KarlMarx en Friedrich Engels, uit 1848, begintals volgt: ‘Een spook waart doorEuropa - het spook van het communisme.Alle machten van het oude Europahebben zich tot een heilige drijfjachttegen dit spook verbonden, depaus en de tsaar, Metternich en Guizot,Franse radicalen en Duitse politiemannen.’

4 Welke dag is Europadag?

a. 9 mei: de dag waarop in 1950 de Schuman-verklaring werd uitgesproken.

b. 25maart: de dag waarop in 1957 het Verdrag van Rome werdgetekend, waardoor de Europese Economische Gemeenschapontstond.

c. 17 februari: de dag waarop in 1986 de Europese Akte werd getekend,waardoor de open binnenmarkt tot stand kwam.

d. 7 februari: de dag waarop in 1992 het Verdrag van Maastrichtwerd getekend, waardoor de Europese Unie ontstond.

De EU erkent zelf op een van haar eigen websites dat veel burgers zich zullen afvragen waarom 9 mei Europadag is. Het is de dag waarop de Franse minister Robert Schuman voorstelde een Europese Gemeenschap van Kolen en Staal op te richten. Diegrondstoffen waren toen de basis van alle militairemacht. Gezamenlijk beheer van die grondstoffen zou de kans op een nieuwe oorlog tussen Duitsland en Frankrijk verkleinen.

5 In 1054 gaan de wegen van de(westerse) Rooms-Katholieke Kerken de Oosters-Orthodoxe Kerkenuiteen. Dit staat bekend als hetOosters Schisma. Welke kwestiewas een van de aanleidingen voorde breuk?

a. Of de slang werkelijk tot Eva hadgesproken.

b. Of de kruisvaarders moslimsmoesten bekeren of moesten doden.

c. Of de Heilige Geest alleen uitgaatvan God de vader of ook vanZijn Zoon.

d. Of het wel of niet toegestaan wasJezus af te beelden.

Er waren meerdere meningsverschillen tussen Oost en West.Maar het belangrijkste dispuut van theologische aard was hetoosterse verwijt dat de kerk twee bronnen van goddelijkheidhanteert: dat de Geest zowel door God de Vader als door Godde Zoon wordt voortgebracht. In het Oosten ziet men het zo:de Vader verwekt de Zoon en ademt de Geest.

6 In 1960 maakte gemiddeld 30 procent van de vrouwen inEuropa deel uit van de beroepsbevolking. Hoe hoog lagdit percentage in Nederland?

a. 6

b. 16

c. 46

d. 56

Ter vergelijking: in 2006 was de beroepsparticipatie ondervrouwen 55,8 procent.

7 ‘Ook Gij Brutus’, dat waren de legendarischevermeende laatste woorden van Caesar toen hij op 15maart 44 vermoord werd. Maar waarom werd hij eigenlijk vermoord?

a. Omdat hij een voorliefde had voor kleine jongetjes.

b. Omdat hij alleenheerschappij nastreefde.

c. Omdat hij een verbond met Cleopatra had gesloten.

d. Omdat hij drie belangrijke veldslagen in Gallië had verloren.

De Romeinse wetgeving bood rond het begin van onze jaartellingde mogelijkheid de functie van dictator te bekleden; alleenniet voor langer dan zes maanden. Caesar had met geweldde alleenheerschappij al verworven, en zorgde er vervolgensvoor dat wetgevers hem geen strobreed meer in de weglegden.

8 Wie zei: ‘Holland is de luchtpijp waardoor wij kunnen ademen’?

a. Willem van Oranje, die in 1568 vanuit Nassau de Opstand tegen Filips II beraamde.

b. Napoleon, die in 1812 zijn veldtocht naar Rusland vanuit Nederland bevoorraadde.

c. De Duitse legeraanvoerder, Helmuth von Moltke, die in zijn aanvalsplan voor de Eerste Wereldoorlog Nederland besloot om om Nederland heen te trekken.

d. De latere president van de Republiek der Zuid-Molukken, Chris Soumokil, na het uitroepen van de onafhankelijkheid door Soekarno in 1945.

Helmuth von Moltke stelde dit al in een memorandum uit1911. Nederland kon hierdoor uiteindelijk neutraal blijven.

9 Sturm und Drang staat voor:

a. Een literaire stroming in de tweede helft van de achttiende eeuw.

b. Een afdeling van de SD die meedogenloos huishield in Oost-Europa.

c. Een Oost-Duitse kunstenaarsbeweging, die zich in de jaren zestig van de twintigste eeuw toelegde op de modernistische staatskunst.

d. Het politiek testament van Andreas Baader, grondlegger van de Rote Armee Fraction.

De beweging ontleende haar naam aan een toneelstuk vanF.M. von Klinger uit 1776. Zij koesterde de natuur en zette zichaf tegen het rationalisme. Een belangrijke dichter uit dit gezelschapwas Johann Wolfgang von Goethe.

10 Han Hollander was een grote naam in de Nederlandse voetbalgeschiedenis. Wie was hij?

a. Trainer van het vooroorlogse Go Ahead.

b. Topscorer op het tweede wereldkampioenschap voetbal, dat in 1934 in Italië plaatsvond.

c. Voetbalcommentator voor de AVRO in de jaren dertig.

d. Hoge functionaris bij de KNVB in de jaren vijftig.

Al op 11 maart 1928 versloeg Hollander zijn eerste voetbalwedstrijd, de klassieker Nederland-België. Er zouden meer dan vijftig interlands volgen. Soms gebruikte hij zijn fantasie om het verslag spannend te houden.

11 Welk van de volgende industriële ondernemingen in Nederland is de oudste?

a. Philips.

b. Koninklijke Hoogovens, nu Corus.

c. DAF.

d. Stork.

Gerard Philips begon officieel in 1891, de Hoogovens in 1918 en Hub van Doorne in 1928, maar Stork al op 4 september 1868.

12 Wie waren volgens Calvijn de ‘allerheftigste vijanden van Christus zelf’?

a. Katholieken.

b. Moslims.

c. Joden.

d. Heidenen.

De kerkhervormer noemde ze zo in zijn boek Institutie (boek 1, hoofdstuk 8). Hij noemt Joden daarna ook nog ‘de bibliothecarissen van de kerk, want ze verschaffen ons boeken die ze zelf niet lezen’.

13 Iedereen kent de beroemde woorden ‘Dr. Livingstone, I presume?’, die Stanley zou hebben uitgesproken toen hij in 1871 in het Congolese binnenland de avonturierLivingstone tegenkwam. Livingstone was daar op zoek naar de bronnen van de Nijl. Maar wat deed Stanley tijdens deze expeditie eigenlijk in Afrika?

a. Hij wilde de Afrikanen bekeren tot het Christendom.

b. Hij wilde het continent in kaart brengen.

c. Hij was op zoek naar goud.

d. Hij was op zoek naar Livingstone.

Maar niet zomaar. Henry Morton Stanley,journalist van de New York Herald, moestdrie jaar praten als Brugman om zijn baaservan te overtuigen een zoektocht te financierennaar David Livingstone, van wie noglanger niets was vernomen. Nieuws daaroverzou een geweldige primeur zijn, die eruiteindelijk ook in 1871 kwam.

14 Koppel de volgende revoluties aan het juiste land:

1. Tulpenrevolutie

2. Cederrevolutie

3. Rozenrevolutie

4. Anjerrevolutie

A. Georgië

B. Kirgizië

C. Libanon

D. Portugal

Antwoord d was juist: 1B (2005) - 2C (2005) - 3A (2003) - 4D (1974).

15 Het schervengericht was een:

a. Stemprocedure in het oude Athene, waarbij scherven dienst deden als stembiljetten.

b. Middeleeuwse methode om te bepalen of iemand een heks was.

c. Joodse gewoonte om glas kapot te stampen tijdens de huwelijksceremonie.

d. Straf in het Ottomaanse Rijk, waarbij vrouwen die overspel hadden gepleegd gestenigd werden.

De leden van de volksvergadering moesten de naam van degenevan wie zij vermoedden dat hij gevaarlijk was voor de staat,op een scherf schrijven. Wie de meeste stemmen kreeg, werdverbannen.

16 De Duitse zangeres Nina Hagen emigreerde in 1976 uit deDDR. Waarom?

a. Ze volgde haar stiefvader, protestzanger Wolf Biermann, die niet mocht terugkeren naar de DDR.

b. Ze had openlijk gemasturbeerd tijdens een concert.

c. Ze had steun betuigd aan de NAVO.

d. Haar familie ontdekte dat ze een verklikker was van de Stasi.

Biermann kreeg het al in 1963 aan de stok met de autoriteiten, die toen zijn toneelstuk Berliner Brautgang verboden. In 1976 verloor hij zijn staatsburgerschap.

17 Wat was de Vrede van Augsburg? Een verdrag uit:

a. 1555, dat iedere rijksvorst in het Heilige Roomse Rijk in staat stelde de religie in zijn eigen gebied te bepalen.

b. 1648, dat een einde aan zowel de Tachtigjarige als de Dertigjarige Oorlog maakte.

c. 1697, dat de vrede tussen de Liga van Augsburg, de Republiek en Frankrijk na de Negenjarige Oorlog bekrachtigde.

d. 1871, dat Frankrijk dwong om Elzas-Lotharingen aan Duitsland af te staan.

Door dit vredesverdrag kregen protestanten en katholieken de mogelijkheid naar gebiedsdelen te verhuizen waar hun godsdienst officieel mocht worden beleden.

18 Wanneer werd de Dam in Amsterdam tijdelijk omgedoopt in ‘Plein der Revolutie’?

a. In 1578, tijdens de Alteratie van Amsterdam.

b. In 1795, na de alliantie tussen de Fransen en de Bataafse Republiek.

c. In 1918, nadat Troelstra de socialistische revolutie had uitgeroepen.

d. In 1969, tijdens de studentenprotesten rond de Maagdenhuisbezetting.

De duiven op de Dam zongen hun lied in de Franse tijd niet in het Frans, maar wel op het Plein der Revolutie. Dit werd officieel zo herdoopt op 19 juni 1795, tijdens het Alliantiefeest, waarbij het binnentrekken van de Fransen in de Nederlanden werd gevierd. In de volksmond werd het plein al langer zo genoemd.

19 De Arabische legers waren in de achtste eeuw tot ver in Europa doorgedrongen. Tot hoever kwamen zij?

a. Wenen.

b. Poitiers.

c. Aken.

d. Sevill

Hoewel nog wel eens anders wordt gedacht, was het maar een kleine groep Saraceense plunderaars die de Franse zuidgrens terroriseerde. Karel Martel versloeg ze in 732 en ging eeuwen later de geschiedenis in als redder der beschaving. Als de Arabieren echt Europa hadden willen islamiseren, hadden zij de Franken, gezien de krachtsverhoudingen, gemakkelijk kunnen verslaan.

20 Van wie is de volgende uitspraak: ‘Als ik niet weiger een vraag te beantwoorden en ik beantwoord hem toch niet, dan kan de verklaring daarvoor geen andere zijn, dan dat ik het niet weet.’

a. Minister van Justitie Dries van Agt, in 1976, op de vraag waarom hij niet wist dat de arrestatie van Pieter Menten op maandag in plaats van vrijdag was gepland.

b. Prins Bernhard, in 1994, op de vraag hoeveel onwettige kinderen hij had voortgebracht.

c. Minister Bot van Buitenlandse Zaken, in 2006, op de vraag of Nederlandse militairen in Irak gevangenen hadden gemarteld.

d. Johan Cruijff, in 2008, op de vraag waarom hij al zo snel weer vertrok als adviseur bij Ajax.

‘Zeg dat dan en draait u er niet een half uur omheen!’, was de reactie van CPN-Kamerlid Marcus Bakker.

21 Hoeveel heksen zijn er bij benadering ter dood gebracht in heel Europa?

a. Circa 500.000.

b. Circa 50.000.

c. Circa 5000.

d. Circa 500.

Na 1989 zijn er talloze archieven in Midden-Europa toegankelijkgeworden voor West-Europese heksenonderzoekers. Opbasis van de eerste onderzoeken kan volgens wetenschappershet reeds geregistreerde aantal executies worden verdubbeld,tot 50 à 60.000, zeker als ook rekening wordt gehouden metverloren gegane archieven.

22 Wat was de aanleiding voor de eerste grote spoorwegstaking,die in januari 1903 in Nederland plaatsvond?

a. Een verlaging van de lonen van het spoorwegpersoneel.

b. Het wetsvoorstel van het kabinet-Kuyper waarin staken bij de spoorwegen verboden werd.

c. De fusie die alle spoorwegmaatschappijen verenigde in de Nederlandse Spoorwegen.

d. De weigering van rangeerders om wagons naar een havenbedrijf te brengen waar gestaakt werd.

Het begon in het gebied waar Rita Verdonk haar beweging lanceerde: in het Blauwhoedenveem ten oosten van Amsterdam Centraal. Arbeiders die lid waren van de vakbond weigerden er samen te werken met ongeorganiseerden en gingen staken. Uit solidariteit weigerden spoorwegarbeiders vervolgens hun lading te vervoeren. Binnen de kortste keren lag het treinverkeer in het hele land plat.

23 Wat was de beroemde negentiende-eeuwse Lunar Society uit Birmingham?

a. Een gezelschap astronomen, dat onderzoek deed naar de maan.

b. Een gezelschap van fabrikanten en wetenschappers, dat rond volle maan vergaderde over de toepassingen van wetenschap en technologie voor de industrie.

c. Een groep socialisten, die in het geheim bij elkaar kwam om te discussiëren over de misstanden van de Industriële Revolutie.

d. Een groep rijke ondernemers, die plannen maakte voor een expeditie naar de maan.

Ze kwamen meestal bijeen op de zondag of maandag voor of na Volle Maan. Naar verluidt omdat zij de weg zo beter konden vinden. Er waren nooit meer dan 14 leden, maar onder hen bevonden zich dan weer wel Joseph Priestley, James Watt en Josiah Wedgewood.

24 Waar wilde Wilhelmina in 1940 naar toe, toen ze in Hoek van Holland aan boord van de H.M.S. Hereward ging?

a. Denemarken.

b. Engeland.

c. Zeeland.

d. Antwerpen.

De koningin wilde haar land helemaal niet verlaten. Als ze dan toch moest vluchten uit Den Haag, dan maar naar Zeeland, naar Breskens. Dat bleek echter geen veilige haven. De HMS Hereward koerste daarom richting Engeland.

25 Wie beloofde ‘zonder wrok of partijdigheid’ de geschiedschrijving te beoefenen?

a. Tacitus, in zijn werk over de Romeinse Keizers.

b. Machiavelli, in zijn werk over de kunst van het oorlogvoeren.

c. P.C. Hooft, in zijn werk over de Nederlandse historie.

d. Loe de Jong, in zijn werk over de Tweede Wereldoorlog.

Hij beschrijft dit sine ira et studio in zijn Annales. Volgens Tacitus konden de tijdgenoten van de keizers niet voldoende afstand bewaren om hen objectief te eschrijven.

De winnaars

De winnaars
Ingeborg Boddeke 40 jaar, Amsterdam Maartje Breeman 28 jaar, Amsterdam Marc Kiel 38 jaar, Wageningen Annemiek van Leeuwen 56 jaar, Woerden Piet van Lieshout 56 jaar, Amsterdam Elwin Moerkens 32 jaar, Arnhem Sheila Schuijffel 44 jaar, Waalwijk Carina Verschoor 24 jaar, Woudrichem Koen van Vught 16 jaar, Den Dungen Hiddo Zuiderweg 39 jaar, Groningen

De winnaars
is een initiatief van: de Volkskrant; Andere Tijden; Historisch Nieuwsblad

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden