AnalyseStaphorst

Volle kerk in Staphorst is geen incident, maar voorbode van de toekomst

De volle kerk zondag in Staphorst is niet alleen een echo van het verleden, ze is ook een voorbode van de toekomst. Terwijl overal in Nederland kerken verdwijnen, worden in de Biblebelt megakerken gebouwd.

Kerkgangers komen aan bij de Hersteld Hervormde Kerk in het diepgelovige dorp Staphorst.Beeld ANP

Op vrijdag 11 september kwam de generale synode (kerkvergadering) van de Hersteld Hervormde Kerk (HHK) bijeen in congrescentrum Mennorode in Elspeet. In zijn overdenking bij het Bijbelboek Numeri 14, vers 19, sprak dominee R.P. van Rooijen uit Oosterwolde over het ‘murmurerende’ volk dat, op weg naar het Beloofde Land, wilde terugkeren naar Egypte. Daar was het leven beter geweest dan in de woestijn waar zij doorheen trokken. 

Spreker legde een verband met de actualiteit. ‘In het begin van de coronacrisis waren veel gemeenteleden onder de indruk, maar dat is meer en meer weggeëbd. Wij zijn ontevreden over de overheid. Wij willen weer naar de kerk. Wij willen weer zingen.’

Welnu: in de kerk van de Hersteld Hervormde gemeente in Staphorst heeft het ‘murmurerende’ volk zondag gezongen. Psalmen in de oude berijming. Met inachtneming van de geldende coronaregels. Want de kerk in Staphorst is daar, met een capaciteit van zo’n 2.300 zitplaatsen, groot genoeg voor. Drie diensten met elk zo’n 550 aanwezigen werden er belegd. 

Voetbalwedstrijden zonder publiek

Die aantallen wekken in seculier Nederland misschien nog wel meer verbazing dan het feit dat in Staphorst de gelovigen ongestraft bijeen konden komen, terwijl diezelfde dag voetbalwedstrijden zonder publiek moesten worden gespeeld en in theaters het ‘dringend advies’ van kracht was om mondkapjes te dragen.

Bij de meeste geloofsgemeenschappen in Nederland voltrekt zich al decennia een gestage leegloop, die door corona nog eens wordt versneld. Maar veel kerken van orthodox-protestantse signatuur lijken immuun te zijn voor die ontwikkeling. Getuige alleen al het feit dat in de zogenoemde Bible Belt kerken – overwegend grote kerken – worden gebouwd terwijl elders in Nederland wekelijks twee kerkgebouwen hun religieuze functie verliezen, dan wel worden gesloopt. Alleen al op de Veluwe zijn de laatste vijftien jaar veertig nieuwe gebedshuizen verrezen waarvan het grootste – de kerk van de Gereformeerde Gemeenten in Opheusden – bijna drieduizend zitplaatsen telt.

In de Hersteld Hervormde Kerk in Staphorst worden drie diensten met steeds zeshonderd mensen gehouden.Beeld ANP

De kerk in Nederland zal in de toekomst kleiner maar orthodoxer zijn dan op dit moment, schreef het Sociaal Cultureel Planbureau bijna twee jaar geleden in zijn rapport Christenen in Nederland. En die kerk zal niet alleen behoudender zijn dan de huidige kerk, het percentage jongeren onder de trouwe kerkgangers zal stijgen. ‘Vaker dan de andere kerkleden zijn zij’, aldus het SCP, ‘de afgelopen tien jaar niet aan het religieus knutselen geslagen, maar het complete pakket aan kerkelijke dogma’s gaan onderschrijven en een sterk geloof als belangrijkste waarde in het leven gaan beschouwen.’

Ledental stijgt jaarlijks licht

De Hersteld Hervormde Kerk is een van de verschijningsvormen van die toenemende rechtzinnigheid. Ze werd in 2004 gevormd door kerkgenootschappen die zich op leerstellige gronden niet wilden aansluiten bij de Protestantse Kerk in Nederland (het fusieproduct van de Nederlands Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk). De HHK bestond vorig jaar uit 119 gemeenten met 65 predikanten en zo’n 60 duizend leden. Het ledental stijgt jaarlijks licht.

In de geest van kerkhervormer Johannes Calvijn menen orthodoxe protestanten gehoorzaamheid verschuldigd te zijn aan de overheid – ook als die de wet zou overtreden. Met dit geloofsartikel is de volle kerk in Staphorst allerminst in strijd, betoogde scriba (secretaris) Bouwman maandag in het Reformatorisch Dagblad

De zeshonderd kerkgangers hoefden zondag geen mondkapje op en er werd wel gezongen.Beeld ANP

‘We houden ons nauwgezet aan de regels, met scherpe maatregelen. Dat doen we sinds juli al op deze manier en dat gaat goed. Volgens mij zijn mensen nu vooral boos omdat ze vinden dat de kerk wordt vrijgelaten, terwijl anderen worden aangepakt.’

Of de gehoorzaamheid aan het gezag ook betekent dat de Dorpskerk in Staphorst komende zondag slechts dertig gelovigen toelaat, kon Bouwman nog niet zeggen. ‘We zullen daarover deze week als kerkenraad ongetwijfeld spreken en tot een standpunt komen’, zei hij in het Reformatorisch Dagblad (voor de Volkskrant was hij niet bereikbaar). 

Daarbij tekende de krant in het hoofdredactioneel commentaar aan: ‘Bij dit alles is er één zekerheid die blijft, welke wendingen de politieke besluitvorming ook mag nemen: de Heere regeert.’

Orthodox-protestants Nederland
In Nederland worden de orthodox-gereformeerden en de bevindelijk gereformeerden (waar de leden van de HHK toe worden gerekend) onder de noemer ‘orthodox protestantisme’ samengebracht. Tot de orthodox-gereformeerde kerkgenootschappen behoren, als gevolg van talrijke afsplitsingen:

Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (ca. 122 duizend leden)

Christelijk Gereformeerde Kerken (naar schatting 71 duizend leden)

Nederlands Gereformeerde Kerken (ca. 34 duizend leden)

Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland (ca 2.500 leden)

Gereformeerde Kerken in Nederland – hersteld (naar schatting 1.400 leden).

Tot de bevindelijk gereformeerde kerkgenootschappen (die meer de nadruk leggen op de ‘persoonlijke toe-eigening van het heil’) behoren:

Gereformeerde Gemeenten (ca. 108 duizend leden)

Hersteld Hervormde Kerk (ca. 60 duizend leden)

Gereformeerde Gemeenten in Nederland (ca. 24 duizend leden)

‘Bewaar het Pand’ (ca. 12 duizend leden)

Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland (naar schatting 18 duizend leden)

Vrije gemeenten (naar schatting 5.000 leden)

Thuislezers (naar schatting 3.000 leden)

Gereformeerde Gemeenten in Nederland buiten verband (naar schatting 1.500 leden)

Terug naar maart
De kerken in Nederland zullen de komende tijd niet meer dan dertig mensen per dienst toelaten. Ook zal in de kerk voorlopig niet worden gezongen. Dat heeft minister Grapperhaus (Justitie en Eredienst) maandag afgesproken met het interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO). Bij dat overlegorgaan is ook de Hersteld Hervormde Kerk, waar de Dorpskerk-gemeente in Staphorst onderdeel van is, aangesloten.

‘We gaan nu weer terug naar de afspraken die we in maart hebben gemaakt met de koepelorganisaties’, zei Grapperhaus. ‘Iedereen brengt offers. Kerken zien dat ook in.’ Hij benadrukte wel dat de regels niet afdwingbaar zijn. ‘We kunnen als overheid geen kerkgebouwen binnentreden, dat is een heel oud grondrecht. Maar ik vertrouw erop dat iedereen meedoet.’ De afspraken gelden zolang het huidige maatregelenpakket van kracht is.

SGP-leider Van der Staaij twitterde geschrokken: ‘Dit gaat wel heel erg ver en biedt geen enkele ruimte voor maatwerk. Heb het gevoel dat de koers hier meer wordt bepaald door commotie dan door rijp beraad.’ Ook coalitiepartner ChristenUnie is ontevreden over de afspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden