Volkstherapie

Nog nooit waren er op de Duitse televisie zoveel praatprogramma's over politiek. Warum?

Vaak gebeurt er nauwelijks iets, maar soms gebeurt het ineens achter elkaar. Zoals eind januari, in een historische discussie over Frederik de Grote bij de bekende ARD-talkshow van Anne Will, waar een wetenschapper, een acteur, twee politici en de oud-president Richard von Weizsäcker bijeen zaten.


Al snel mondde de Frederik-discussie uit in een principiële strijd over de vraag of de huidige bondspresident Christian Wulff nog wel deugde. De volgende dag ging het in de ZDF-talkshow Maybrit Illner gewoon verder over die kwestie. Daar barstte Dirk Rossmann, eigenaar van 2.400 drogisterijen, tegenover de rest in woede uit over de volgens hem schandalige jacht die op Wulff werd gemaakt.


Het zijn deze felle momenten waarop je even blij kunt zijn dat de Duitse publieke omroep dit jaar het grootste aanbod talkshows ooit heeft. Het aantal politiek getinte praatrondes was al flink, maar sinds eind 2011 heeft de ARD er zelfs vijf per week. Dat komt bovenop het bestaande aanbod van ZDF en de nieuwszenders Phoenix en N24. En er zijn plannen voor nog meer gepraat.


Vooral de ARD heeft van het 'Polit-Talkshow'-genre haar uithangbord gemaakt, bijna nog meer dan van Krimi's. Het gaat hier niet om een algemeen praatprogramma als Pauw en Witteman, maar om dagelijks verschillende discussieprogramma's met andere presentatoren, die als overeenkomst hebben dat ze met een aantal gasten over slechts één actueel thema in gesprek gaan.


De thematiek proberen ze af te wisselen, maar op het moment dat er een landelijk debat is, kan het wekenlang over hetzelfde politieke onderwerp gaan. De afgelopen maanden was dat het geval bij Sarrazin en de immigratie, kernenergie, neonaziterreur, en natuurlijk heel veel eurocrisis. Op grote nieuwswebsites als spiegel.de worden de shows dan integraal besproken.


'Volkstherapeuten', werden de vele talkshowgastheren- en vrouwen door hun alomtegenwoordigheid onlangs ironisch in het weekblad Die Zeit genoemd. Maar weerspiegelt deze groei aan talkshows ook echt de vraag ernaar, oftewel: is het een gevolg van een extra levendige 'Duitse debatcultuur'?


Harald Keller, mediawetenschapper en auteur van De geschiedenis van de talkshow in Duitsland, houdt liever een slag om de arm. Zeker, 'het publiek zoekt in tijden van politieke turbulentie, zoals de onze, naar oriëntering en hoopt die in de pro-en-contra-debatten van talkshows te vinden.' Maar de huidige golf heeft toch ook met praktische omstandigheden te maken.


IJdelheid, zegt Keller, is er één van. Het federale systeem zorgt er bij de ARD voor dat iedere deelzender weer zijn andere, eigen presentatoren wil hebben. Praktisch is het ook: het format is goedkoop, en kan toch snel op actualiteit reageren. Al ziet niet iedereen de kijkcijfers als geslaagd. De voor veel geld van RTL gehaalde Günther Jauch haalt weliswaar tussen de 4 en 5 miljoen kijkers per avond. De programma's in de rest van de week liggen daar onder.


Eén aspect roept bij tv-critici zelfs hoongelach op: er is een groep 'vaste gasten' ontstaan, die zo vaak te zien zijn dat de 'kijkers het gevoel hebben dat we gewoon zijn blijven zitten', zoals een van hen tegen Der Tagesspiegel zei. Het zijn meestal oudere witte heren met een vooraf bekende mening, zoals de publicist Arnulf Baring, Stern-journalist Hans-Ulrich Jörges, Linke-politicus Gregor Gysi.


Al bepalen ze mede het openbare debat, een breed platform kan je de ARD-talkshows dus ook weer niet noemen. Desondanks hebben volgens Keller de shows wel een grote rol in de dagelijkse debatcultuur gekregen. Ze hebben 'het persoonlijke gesprek vervangen.' Direct na de oorlog waren er in Keulen bijvoorbeeld nog openbare debatten in de zaal van een boekhandel, die later door radio en tv werden uitgezonden. Nu worden de gespreksthema's eerst op tv bepaald.


De 'kredietaffaire' van president Wulff is daarvan een goed voorbeeld, vindt hij. Eerst was dat vooral een klein thema voor journalisten, maar vanaf het moment dat de politieke talkshows het oppikten, werd het een landelijk beladen thema.


De shows werden op de nieuwswebsites besproken, en op fora door lezers becommentarieerd. Zodat Wulff uiteindelijk als gespreksonderwerp in de kantoorkantine belandde - en er weer een nieuwe ronde talkshows aan gewijd kon worden.


KADER:


De ARD heeft nu vijf wekelijkse talkshows, waarin politieke en maatschappelijke thema's besproken worden. De ZDF heeft er al decennia een (Nu: Maybrit Illner). Daarnaast is er op diverse andere zenders ook een groeiend segment algemene praatprogramma's, die minder politiek getint zijn, zoals binnenkort de talkshow van Charlotte Roche op ZDFKultur.


A Zondagavond,


Günther Jauch, 21.45. De meest bekeken talkshow ging deze week over de vraag of de jeugd wel genoeg weet over Auschwitz.


B Maandag.


Hart aber fair met Frank Plasberg, 21.00. Dit bredere discussieprogramma - ook met fimpjes - handelde deze week over consumentisme.


C Dinsdag.


Menschen bei Maischberger, 22.45. Sandra Maischberger bediscussieert deze week de pensioenen.


D Woensdag.


Anne Will, 22.45. Bij Will, het voormalige paradepaardje op zondag, stond de werkloosheid centraal.


E Donderdag.


Beckmann, 22.45. Reinhold Beckmann had het met zijn gasten aan tafel over Alzheimer.


'Vermoedelijk vergaat het velen die vaak in talkshows uitgenodigd worden hetzelfde als ik: je hebt een soort talkshow-zendingsbewustzijn nodig'.


Sascha Lobo, bekend blogger en graag geziene Duitse talkshowsgast


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden