Volksopstand in Burkina Faso tegen president

In Burkina Faso zijn vele tienduizenden in opstand gekomen tegen de plannen van Blaise Compaoré om de grondwet te wijzigen, zodat hij zijn al 27 jaar durende presidentschap kan voortzetten. De oppositie van Burkina Faso, een van de armste landen van de wereld, heeft een landelijke protestweek afgekondigd. Het parlement in het West-Afrikaanse land bespreekt de zaak donderdag.

Beeld AFP

In de hoofdstad Ouagadougou kwamen dinsdag vele tienduizenden demonstranten op de been. Zij schreeuwden leuzen als 'Blaise is ebola, wij moeten ons desinfecteren'. Later raakten zij slaags met de politie. In Bobo Dioulasso, de tweede stad van het land, trokken betogers een standbeeld van de president omver.

Compaoré, de ex-militair die in 1987 meedeed aan een staatsgreep waarbij president Thomas Sankara werd vermoord, slaagt er waarschijnlijk wel in om bij het parlement de benodigde tweederde meerderheid voor de grondwetswijziging te vinden. Maar daarmee is zijn politieke toekomst nog allesbehalve gegarandeerd.

Rechts Blaise Compaoré.Beeld AFP

Tegen grondwetswijziging

Frankrijk, de vroegere koloniale machthebber, dat in Burkina Faso een militaire basis en veel economische invloed heeft, liet begin deze maand weten tegen een grondwetswijziging te zijn. Onduidelijk is verder of het regeringsleger Compaoré in zijn constitutionele staatsgreep wenst te steunen. Ontevreden militairen gingen een paar jaar geleden juist demonstrerend tegen de president de straat op.

Compaoré (1950) zelf noemt zijn handelen 'legaal' en in het belang van de bevolking van Burkina Faso. Maar de reactie van zijn onderdanen komt neer op een 'algemene volksopstand', aldus oppositieleider Zéphirin Diabré. De zittende president zou er vooral op uit zijn de economische belangen van hemzelf en zijn familie veilig te stellen.

Volgens zijn critici heeft Blaise Compaoré veel te weinig gedaan om zijn land op het pad van ontwikkeling te brengen. Niettemin heeft hij eerdere verkiezingen steeds met een zeer ruime marge gewonnen. Ook is hij er, in tegenstelling tot collega's in West-Afrikaanse buurlanden, in geslaagd in Burkina Faso de rust te bewaren.

De afgelopen jaren heeft Compaoré zich in de regio steeds meer als vredesbemiddelaar opgeworpen. Zo speelde hij een belangrijke rol in het gewelddadige burgerconflict dat begin deze eeuw in Ivoorkust uitbrak. Maar tegelijk geldt de president als iemand die eerst rebellengroepen in buurlanden steunde, alvorens zich sterk te maken in zijn rol als vredesstichter.

Afrikaanse presidenten hebben veel zitvlees

'Verkiezingen die je zelf uitschrijft, kun je niet verliezen.' Zo omschreef een Afrikaanse leider het fenomeen van de zichzelf recyclende president.

Doorgaan tot de dood, was lange tijd het motto. De uitzondering op deze regel, de Zuid-Afrikaan Nelson Mandela met maar één termijn, kon bij veel collega's op hoon rekenen.

In elf Afrikaanse landen is geprobeerd de grondwettelijke termijn voor een president te wijzigen. In bijna tweederde van de gevallen, zoals Oeganda en Gabon, is dat gelukt.

In Malawi, Nigeria en Zambia ging het niet door. Toen in 2010 de president van Niger het probeerde, werd hij het slachtoffer van een ander Afrikaans fenomeen: een staatsgreep.

Loyaliteit

Als Frankrijk ertoe besluit Compaoré niet langer te steunen, lijken de dagen van de president geteld. Maar Parijs kiest mogelijk toch voor loyaliteit aan een leider die in West-Afrika van belang is voor de strijd tegen oprukkende islamistische terreurbewegingen. Een vergelijkbare redenering geldt wellicht ook voor de Verenigde Staten, een andere belangrijke partner van Burkina Faso.

Met het vertrek van Blaise Compaoré kan op korte termijn in elk geval de stabiliteit van Burkina Faso zelf in gevaar komen. De oppositie is zwak en verdeeld. Een deel van de tegenstanders van de president is afkomstig uit een groep die zich begin dit jaar van de regerende partij afscheidde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden