Volksjongen versus universiteit

Je zou achter de grasmaaimachinemonteur Tjerk Vermaning niet snel een gepassioneerd archeoloog vermoeden. Een modebewuste, mediagenieke man met pretoogjes. Op de televisiebeelden die van hem bewaard zijn gebleven, kwettert hij tegen de camera als een soort van Hans van der Togt avant la lettre....

De Affaire, Nederland 3, 21.12 uur

Want op een dag in 1965 doet de amateur-archeoloog een vondst waar geen professional omheen kan. Op een drassig weiland bij Hoogersmilde in Drenthe vist hij stenen speerpunten en vuistbijlen uit de grond die de vaderlandse geschiedenis zomaar met enkele millennia verlengen. Wetenschappers hollen naar zijn zelfgegraven kuil om daar met beleid de rest van de archeologische goudmijn te delven. En Tjerk Vermaning eist het nationale heldendom op.

Aan die eis wordt ruim voldaan. Totdat een échte archeoloog - met baard, zonder pretoogjes en een stuk minder mediageniek - roet in het eten komt gooien. In 1973 stelt deze in een proefschrift vast dat Vermanings vuistbijlen vals zijn en geeft daarmee het startsein voor een sappige affaire, die tot op de dag van vandaag niet is opgelost.

In deel twee van De Affaire, een serie over spraakmakende affaires in de recente Nederlandse geschiedenis, is de zaak rond de vuistbijlen van wijlen Vermaning gereconstrueerd. Het verhaal is chronologisch in beeld gebracht: van de legendarische vondst, zijn roem, de gerechtelijke onderzoeken en rechtszaken, tot het verstrooien van Vermanings as over de 'plek des onheils'.

De hele affaire ademt de sfeer van de jaren zeventig. Een 'veredelde scharensliep' die het opneemt tegen de universitaire elite - het was genoeg voor het communistische dagblad De Waarheid het op te nemen voor Tjerk Vermaning. De wetenschapper die de vermeende vervalsing aan het licht had gebracht, krijgt menselijke uitwerpselen per post toegestuurd. Vooral aan de 81-jarige amateur-archeoloog Wouters, verdediger van Vermaning, is nog goed te zien welke emoties het schandaal losmaakte. Opnieuw trillend van woede vertelt hij hoe hij destijds op de beschuldigingen van de promovendus reageerde: 'Ik ben naar de wc gelopen en ik heb staan kotsen. Van narigheid.'

Deze affaire-Tjerk Vermaning is boeiend, zelfs spannend, maar werd op een wat statische manier in beeld gebracht. Een bezwaar is dat eigenlijk niet. De trage, saaie montage past bij de sfeer van de jaren zeventig, en maakt de documentaire compleet.

Pleuni Wolters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden