Volksfeest blijft uit na 'tulpenrevolutie' Kirgizië

De nieuwe machthebbers van Kirgizië beloven dat alles beter zal worden, maar de bevolking is er niet gerust op. De angst om een verkeerd woord te laten vallen, is gebleven....

Van onze verslaggever Bert Lanting

Alleen wat kiosken, kleine winkeltjes en de meeste banken - die altijd al gewapende bewakers hadden - zijn aan de volkswoede ontsnapt. Wiens bezit gespaard is gebleven heeft uit voorzorg maar 'Biz el menem' op de luiken gekalkt: 'Wij staan aan de kant van het volk'. Misschien helpt dat.

De revolutie is dan misschien zonder bloedvergieten verlopen, van enige romantiek of hoop is geen sprake. Onder het volk dat een kijkje komt nemen bij het Witte Huis, het regeringsgebouw dat afgelopen donderdag door een woedende menigte werd bestormd, heerst een vreugdeloze stemming. Geen volksfeest zoals na de 'rozenrevolutie' in Georgië en de 'oranje revolutie' in Oekraïne, die de Kirgiezen de moed gaven voor de 'tulpenrevolutie' tegen hun autoritaire leider.

'Iedereen die aan de revolutie heeft meegedaan, zit nu met een kater', zegt Ajbek, een sociologiestudent. 'Ik ben blij dat Akajev weg is, maar denk je nu echt dat we er beter van zullen worden? Vergeet het maar. Dit is Midden-Azië.'

'De lente van onze vrijheid!', juicht de oppositiekrant MSN op de voorpagina. Maar dat gevoel wordt maar door weinigen gedeeld, lijkt het. 'Is Kirgizië eindelijk een democratie geworden? Dat zou mooi zijn, maar geloof maar niet dat het de nieuwe machthebbers echt om vrijheid of democratie gaat', valt een oudere man hem bij. Hij wil slechts zijn voornaam, Aslambek, prijsgeven, 'Het is gewoon een herverdeling van de macht en het geld. Zo gaat het altijd bij ons.'

Voor de televisie belooft interim-president Koermanbek Bakijev dat er echt een nieuwe tijd is aangebroken. 'Wij vertegenwoordigen het volk, de democratische beweging', verzekert hij. Inderdaad heeft hij in zijn kabinet een reeks prominente oppositiefiguren opgenomen, onder wie de populaire Feliks Koelov en Roza Otoenbajeva. Net als Bakijev, die twee jaar geleden als premier het veld moest ruimen na een bloedige confrontatie van de politie met demonstranten, hebben zij ooit onder Akajev gediend.

'Koelov en Bakijev hebben een gemeenschappelijk doel: definitief een einde maken aan de macht van Akajev en zijn clan. Maar als ze dat eenmaal gelukt is, moeten we nog maar zien hoe lang ze zullen blijven samenwerken', zegt een sceptische westerse waarnemer.

Koelov, die in 2001 door Akajev werd vastgezet op beschuldiging van corruptie, wijst de speculaties dat de revolutie zal uitmonden in een nieuwe machtsstrijd van de hand. 'Dat zou heel slecht zijn. Wat wij willen is democratie en maximale openheid', zegt hij als hij bij zijn ministerie van Binnenlandse Zaken aankomt. Een paar dagen geleden zat hij nog in de gevangenis, maar nu begroeten de medewerkers van het ministerie dat hem gevangenhield met respect. Uiteindelijk is hij hun nieuwe baas.

Voorlopig heeft alleen Bakijev bekendgemaakt dat hij van plan is zich kandidaat te stellen bij de presidentsverkiezingen die in juni worden gehouden. Koelov houdt zich nog op de vlakte - zolang zijn veroordeling niet ongeldig is verklaard, mag hij zich zelfs niet kandidaat stellen. Maar in Bisjkek lijkt hij in ieder geval veel populairder dan Bakijev.

Koelov profiteert van het aureool van politiek gevangene, maar wat hem vooral populair heeft gemaakt is dat hij meteen een einde heeft weten te maken aan de plunderingen. 'Hij weet hoe dat moet. Vroeger was hij chef van de veiligheidsdienst SNB. Hij is de sterke man die we nodig hebben,' zegt een bewonderaar.

Ook hoofdredacteur Aleksander Kim van MSN ziet Koelov als de enige man die genoeg gezag heeft om de macht van de 'criminele clan-structuren' te breken. Hij erkent dat het democratische gehalte van de voormalige oppositie gering is. 'We hebben geen echte politieke partijen. Politieke programma's betekenen hier niets. Alle partijen zijn rond figuren gegroepeerd, die hun lokale machtbasis hebben.'

Toch is hij ervan overtuigd dat de omwenteling het klimaat totaal heeft veranderd. 'De nieuwe leiders kunnen niet op de oude voet doorgaan', zegt Kim. 'Het volk heeft gezien dat het iedere president kan afzetten. Dat weten de leiders ook. Als ze weer alleen voor hun eigen achterban zorgen, is het snel afgelopen. Dan rekent het volk nog harder met hen af dan met Akajev', voorspelt hij.

De revolutie heeft sommige dingen op hun kop gezet, maar veel is bij het oude gebleven. Op het centrale plein bewaakt een erewacht het monument met de Kirgizische vlag. Eens in het uur worden de soldaten afgelost door collega's die in ganzenpas komen aangemarcheerd. Alleen op de dag dat het Witte Huis werd bestormd ontbraken ze even: de autoriteiten hadden hen weggehaald uit angst dat ze het slachtoffer zouden worden van de volkswoede.

Ook de angst om een verkeerd woord te laten vallen, is bij sommigen gebleven. 'Alles is weer normaal. Zulke dingen gebeuren nu eenmaal, ook bij jullie in het westen', zegt een bejaarde man. 'Doorlopen. Samenscholingen van meer dan drie personen zijn verboden', beveelt een wankelend lid van de hulppolitie op barse toon. Het volk gaat gedwee uiteen, maar als er later honderden mensen op het plein samenstromen krijgen ze genoeg van hem. 'Wegwezen dronkelap!' Nu is het zijn beurt om af te druipen.

Volgens Koelov heeft het nieuwe bewind het hele land onder controle, maar in de streek rond Kemin, de machtbasis van Akajev, rommelt het nog. Kenesjbek Doesjebajev, de man die Akajev in de nadagen van zijn bewind tot minister van Binnenlandse Zaken benoemde, probeert daar de lokale bevolking aan te zetten tot een mars op de hoofdstad om de nieuwe leiders te verjagen.

Twee dagen na de omwenteling trok een legertje van zo'n duizend man te paard en in vrachtwagens op naar Bisjkek, maar de 'opstandelingen' beleven steken in het dorpje Iskra, op zo'n tachtig kilometer van de hoofdstad. 'Iedereen begon er toch tegenop te zien, toen ze hoorden dat Koelov de politie het bevel gegeven had op plunderaars te schieten', geeft een van hen toe.

De volgende dag is het 'leger' geslonken tot een haveloos groepje demonstranten die de hoofdweg tussen Bisjkek en Kemin hebben geblokkeerd met een vrachtwagen en een bus die met passagiers en al dwars over de weg worden geparkeerd. Van een mars naar de hoofdstad is geen sprake meer. 'We willen dat er naar ons geluisterd wordt', zegt Kamil, een van de leiders. 'Ze denken dat we als makke schapen blijven toekijken, maar wij eisen gerechtigheid. De schade van de plunderingen moet worden vergoed!'

Ze dragen allemaal een groene band, het teken dat ze aan de kant staan van de verdreven president. Maar hun woede lijkt toch vooral ingegeven door het idee dat de 'zuiderlingen' de macht hebben overgenomen in Bisjkek. 'Op de tv zie je alleen maar dat tuig uit Osj en Dzjalal-Abad,' klaagt Kamil. In die zuidelijke steden begon de opstand tegen Akajev.

In Kemin, een troosteloos plaatsje waar nog een levensgroot portret van Akajev staat, hebben de meeste zuiderlingen die daar wonen al de benen genomen. 'Ze zijn bang dat ze afgeslacht zullen worden', zegt een inwoner. 'Er gaan al geruchten dat een meisje verkracht en vermoord is door lui uit Osj. Nu zijn ze bang voor wraakacties.'

In een theehuis zingen wat mannen de lof van Akajev. Dat zelfs hier in 'Akajev-land' de industrie tot stilstand is gekomen en vrijwel iedereen werkloos is, doet niet af aan zijn imago. 'Wij staan achter onze president. Akajev is een leider van wereldformaat.'

Als de politie een kijkje komt nemen in het theehuis, wordt ons duidelijk gemaakt dat westerlingen hier niet gewenst zijn. De agenten wachten tot we in de auto zijn gestapt en als we wegrijden steekt één zegevierend zijn middelvinger op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden