Column

Volk is politieke klasse die het onderling uitmaakt zat

De geëmancipeerde bevolking heeft de buik vol van zakelijke managerspolitiek.

Senator Loek Hermans stapte deze week op als fractievoorzitter van de VVD nadat de rechter hem medeplichtig bevond aan het faillissement van Meavita. Beeld anp

Loek Hermans kreeg onder uit de zak van de rechter. Meavita was een megalomane fusieorganisatie die de nederige thuiszorg ontstegen was. Hermans werd als commissaris verondersteld dit bedrijf te bewaken. Hij liet het flodderen, nadat eerder toestanden bij het COA commissaris Hermans ontschoten waren. Een moppentapper met een uitmuntend adresboek - het duurde jaren voor hij tot de orde werd geroepen.

Nu is Hermans uit de Eerste Kamer gestapt. Ik begaf me op het hoog-polige tapijt van de senaat. Daar zag men geen zwarigheid in Hermans' avonturen met nevenfuncties. Hij wordt gezien als bedrijfsongeval. Zelfs SP'er Tiny Cox, die ik tegen het lijf liep, vindt dat zijn medesenatoren zelf moeten uitmaken welke bijbanen ze uitoefenen. Ook al dienen ze koepels met geen andere functie dan beleidsbeïnvloeding in Den Haag.

Senatoren voeren immers het woord niet als hun nevenfunctie in het geding is, zo luidt de rechtvaardiging. De commotie over dubbele petten is een schijndiscussie, zei Heleen Dupuis, nu vertrokken, in de NRC. Het zou te denken moeten geven dat de buitenwacht daar radicaal anders over denkt, maar dat is niet zo. De senatoren geven geen krimp.

PvdA-fractievoorzitter Marleen Barth gaf haar voorzitterschap van de GGZ eraan omdat ze niet tegelijk twee boegbeelden kon zijn. Nu kun je op de site van de senaat zien dat ze weer aan aardig lijstje bezoldigde functies heeft. Wij staan in de samenleving, zeggen de senatoren. Anders dan de fulltimepolitici van de Tweede Kamer aan de overkant. Het is een argument, voor een instelling met wankel bestaansrecht omdat de kiezer zich ver achter de horizon bevindt.

In de Tweede Kamer is men deze week stomverbaasd omdat ING Bank blijkt mee te schrijven aan wetsteksten van Financiën. Internationaal gezien is Nederland van oudsher weinig alert op lobby's. Na aansporing van de Raad van Europa werkt de Kamer nu aan wetgeving en een lobbyregister. De senaat haalt de neus daarvoor op - onder het oog van Willem II bewaakt men de eigen integriteit helemaal zelf.

Het heeft met de geschiedenis van doen. De voorzitter van de katholieke vakbond Middelhuis was in de jaren vijftig óók directeur van de Volkskrant én KVP-senator. Hij vertegenwoordigde dus een heleboel. Vandaag de dag lijkt de toestand nog altijd grotendeels dezelfde. De grote coalitie heette voorheen rooms-rood en nu Paars II. De zakelijke benadering van de politiek heet nu management. De omroep, de ziekenzorg, de universiteiten, ze besturen via de senaat allemaal een beetje mee.

Onder het oog van Willem II bewaakt de Eerste Kamer de eigen integriteit helemaal zelf. Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Het verschil met vroeger is dat de achterbannen zijn verdwenen. Al die middenveldorganisaties zijn in de lucht komen te hangen. Ook politieke partijen werden steeds minder van de samenleving en steeds meer van de staat. Onderwijs en zorg werden op afstand gezet maar bleven verknoopt met ministeries. Zo discussieert zogezegd de staat met de staat en daar komen ze inderdaad samen wel uit.

In het zojuist verschenen boek In dit huis - Twee eeuwen Tweede Kamer spreekt men van een 'notabelenparlement'. Nederland heeft van oudsher een in zichzelf gekeerde politieke cultuur. Die is gericht op het smeden van ingewikkelde compromissen, niet op het publiek daarbuiten. Intussen zijn er veel camera's bijgekomen, maar gezien de toenemende moeite om nog een meerderheid te vinden, is de naarbinnen gerichtheid niet afgenomen.

De geëmancipeerde bevolking heeft intussen een andere afslag genomen. Buiten de senaat is het evident dat integriteit niet iets is dat je zelf vaststelt. 'Meer democratie, minder politiek', was de uitkomst van een onlangs gehouden SCP-onderzoek. Het publiek wil weg van een politieke klasse die het onderling uitmaakt; weg ook van de verzakelijkte managerspolitiek, zoals Maurice de Hond, tot verdriet van vooral de PvdA, elke week laat zien. Politiek moet ook of juist de uitdrukking zijn van wat goed is om te doen, en te laten.

Precies de morele vragen waarvan men nu angstvallig wegblijft. Om de euro overeind te houden, moet er een derde steunpakket voor Griekenland komen, maar is dat ook eerlijk? Vluchtelingen moeten we opnemen vanwege de verdragen, maar is het ook goed voor de Nederlandse samenleving? Het zijn kernkwesties die het politieke midden als een graat in de keel steken; gek genoeg adresseert alleen het populisme ze. Mark Rutte heeft het over het dikke ik, maar in verband met Hermans heb ik hem uitsluitend over dankbaarheid gehoord. Mislukkingen waarna de verantwoordelijken gevlogen zijn, vormen óók een bron van fors publiek ongenoegen.

In dat opzicht was deze week leerrijk. In de senaat zou gestemd worden over een wetsvoorstel van de Tweede Kamerleden Recourt (PvdA), Oskam (CDA) en Segers (ChristenUnie). Zij willen dat de overheid bij grove wetsovertredingen strafbaar wordt, net als op dit moment de bedrijven. Na de vuurwerkramp in Enschede volgde wel een proces tegen het bedrijf S.E. Fireworks, niet tegen de nalatige staat. Vanwege het gifschip Probo Koala is wel de eigenaar vervolgd, maar niet de gemeente Amsterdam die van de hoed en de rand wist. Catshuisbrand, hetzelfde laken een pak. Sommige varkens zijn gelijker dan andere; de overheid neemt de maat maar wordt niet de maat genomen, aldus Recourt.

Dit voorstel ligt er al jaren, maar nu is het moment, dacht Recourt. Vanwege de moraliteit in de politiek. Het kreeg in de Tweede Kamer een grote meerderheid. De stemming in de senaat ging niet door, in verband met het vertrek van Hermans. Het lijkt erop dat komende week de meerderheid in de senaat tegen zal stemmen.

Het voorstel van Jeroen Recourt (PvdA) komt waarschijnlijk niet door de Eerste Kamer.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden