Volk aan de poorten van Groene Zone in Bagdad

De Groene Zone is de veilige enclave van Bagdad. Prettig wonen achter muren, zónder bommen, mét fonteinen en zwembadfeestjes. Het gewone volk pikt het niet langer en wil ook naar binnen.

Zwembad van de Amerikaanse ambassade in de Groene Zone van Bagdad. Beeld reuters

In de Groene Zone, de verboden stad van Bagdad aan de oevers van de Tigris, worden de bewoners sinds vier weken aangevallen door het voetvolk uit de Rode Zone.

'Het kwam als een shock', zegt een van de bewoners, parlementslid Shatha al-Obosi, op de achterbank van haar gepantserde SUV. De chauffeur laveert langs de checkpoints, waar trossen prikkeldraad ongewenste burgers moeten weren. 'Alles is anders sinds de demonstranten zijn gekomen.'

Doordeweeks oogt de Groene Zone alsof er niets is voorgevallen. Door lommerrijke lanen, de fraaiste van Bagdad, verplaatsen de bewoners zich in gepantserde auto's met zwaailichten. Fonteinen spuiten water, in Irak een zeldzaam plaatje. In tegenstelling tot elders zijn hier geen bomaanslagen. Dit is een wereld die gewone Iraakse burgers normaal niet te zien krijgen.

Nieuwe bezetting

Maar vandaag, op de eerste dag van het Iraakse weekend, vrezen politici een nieuwe bezetting. De ambassades hebben hun evacuatieplan klaar. De Amerikaanse president Obama sprak zijn zorgen uit. De Iraakse premier, Haider al-Abadi, wiens positie wankelt, smeekt zijn bevolking: blijf weg bij de Groene Zone, want dat houdt onze troepen af van het heroveren van Fallujah.

Elk moment kunnen de demonstranten terugkeren. Een maand geleden kwamen ze voor het eerst. Duizenden mannen uit de armste volkswijk bestormden de checkpoints. Afgelopen vrijdag kwamen ze terug. Ze vertrokken pas nadat Iraakse veiligheidstroepen het vuur openden: vier doden.

De demonstranten eisen het aftreden van de regering, en het uitroeien van corruptie met 'wortel en tak'. Premier Al-Abadi, voor het Westen een cruciale bondgenoot in de strijd tegen Islamitische Staat (IS), doet volgens hen te weinig aan hervormingen. Zij zien de Groene Zone als symbool voor alles wat mis is met het hedendaagse Irak.

Op 30 april bestormden Iraakse burgers de muren van de enclave. Beeld REUTERS

Hebben ze daarin gelijk?

De Groene Zone is een stad op zich: qua oppervlakte tien keer de Amsterdamse grachtengordel. De Groene Zone is zo groot dat het verkeer in de straten eromheen om de haverklap vastloopt.

Sinds dictator Saddam Hussein in 2003 is afgezet, is dit het domein van westerse expats en vooraanstaande Iraakse politici. Zij zijn de happy few, die achter de metershoge betonnen muren veilig zijn voor de aanslagen en ontvoeringen in de rest van Bagdad. Voor gewone burgers is de Groene Zone verboden terrein: ze komen slechts binnen op uitnodiging. Irakezen die hopen een kans te maken, vormen lange rijen bij checkpoints.

'Groene' en 'Rode Zone'

Dit is een ongemakkelijke prijs voor de veiligheid van een handvol mensen, vindt Al-Obosi, lid van de soennietische Iraakse Islamitische partij. 'Ik hou niet van deze muren. Waarom beschermen die alleen wat hier binnen is? Wat is er aan veiligheid voor de mensen in de rest van Bagdad?'

Kijk, wijst ze, het voormalige republikeinse paleis van dictator Saddam Hussein. De Amerikanen die dit terrein in 2003 na hevige gevechten veroverden, zagen zich als bevrijders: dit zou het centrum worden van het nieuwe, verlichte Irak. Maar na de eerste golf van terreur trokken ze zich ijlings terug achter blast walls, opgetrokken rond Saddams oude paleizen.

De 'Groene Zone', ging het uitdijende fort in militaire kringen heten, als tegenhanger van de 'Rode Zone': de rest van de stad, een no go area waar niemand zijn leven zeker is.

Alweer zeven jaar geleden is het bewind over de Groene Zone overgedragen aan Iraakse troepen. Maar nog steeds staat hier pal aan de Tigris de immense Amerikaanse ambassade, die met circa 5.000 medewerkers de grootste ter wereld is.

Ver buiten deze bubbel, in een volkswijk die Stad van Sadr heet, toont militieveteraan Hassan al-Sudani een filmpje op zijn telefoon van hemzelf en zijn vrienden in de Groene Zone op 30 april. Ze maakten selfies onder de triomfboog van Saddam Hussein, vergaapten zich aan dit paradijs zonder IS-aanslagen, die in hun eigen wijk de afgelopen maand meer dan honderd levens eisten.

'We namen land terug dat van ons is', lacht Al-Sudani.

Hervormingen

Premier Abadi beloofde zijn ministers te vervangen door een regering van 'technocraten'. Maar dat stuit op verzet, want zijn huidige bestuurders willen hun huis in de Groene Zone en andere privileges niet opgeven.

'Hervormingen zijn nodig', verzucht Al-Obosi in een restaurant waar de meeste van haar landgenoten niet mogen komen. 'Maar het moet geleidelijk gaan, anders maak je alle bestaande structuur kapot.' Waarom stagneren zelfs beloofde hervormingen? Ze lacht schamper. 'Nou, dat is duidelijk. Een regering van technocraten zou een einde betekenen aan de corruptie. Dat stuit op verzet van de ministers.'

Dus is het wachten op een nieuwe bezetting van de verboden stad. Waar Iraakse politici vrij zijn om de Groene Zone te verlaten, zitten westerse diplomaten en expats hier min of meer opgesloten. Irak geldt voor hen als zo onveilig dat ze slechts naar buiten mogen met uitgebreide bewaking. Sommigen zien alleen een glimp van het echte Irak onderweg van en naar het vliegveld.

Maar 's avonds is de Groene Zone van hen.

Vast ritueel zijn 'pool parties' in ambassades. Onlangs was deze krant te gast op zo'n feestje: diplomaten, hulpverleners en journalisten duwden elkaar onder water met behulp van een levensgrote opblaasorka. Een ambassademedewerker werd gekleed in het diepe gegooid. Iemand wierp de vraag op: hoe lang zal dit in Irak nog bestaan?

Uiteindelijk beslissen ze in de Rode Zone wat er zal gebeuren met de Groene Zone en Irak. Als de demonstranten massaal terugkomen, kan de regering niet anders dan aftreden, zegt Al-Obosi. 'Maar dan zeg je tegen IS: val Bagdad maar binnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden