Volgens oppositie moeten Peruanen morgen kiezen tussen 'een autoritair bewind en democratie' Fujimori lijkt zijn karwei te kunnen afmaken

President Alberto Fujimori heeft zijn herverkiezing tot in de puntjes geregeld. Als de Peruanen morgen een kruisje bij een van de foto's van de veertien kandidaten op het stembiljet moeten zetten, zullen de twijfelaars eerder geneigd zijn op 'de Chinees' te stemmen dan op zijn grote opponent Javier Pérez de...

ART VAN IPEREN

Van onze buitenlandredacteur

Art van Iperen

AMSTERDAM

De president heeft op verkiezingstournee in alle uithoeken van het land honderdduizenden kalenders met zijn afbeelding laten uitdelen. Vervolgens regelde hij dat het Congres, ondanks protesten van de oppositie, akkoord ging met de foto's op het stembiljet. Wie niet kan lezen, moet Fujimori hebben gedacht, zal vrijwel zeker stemmen op de kandidaat wiens foto ze herkennen.

Pérez de Cuéllar, de ex-secretaris-generaal van de Verenigde Naties, had niet voldoende geld om ook zìjn foto landelijk te verspreiden. Laat staan om aan de lopende band overal in het land nieuwe scholen, wegen, rioleringen en medische-hulpposten feestelijk te openen.

Vijf jaar geleden was Fujimori nog een volslagen onbekende kandidaat van Japanse afkomst, die tegen alle verwachtingen in de auteur Mario Vargas Llosa versloeg.

Toen Fujimori in augustus 1990 aan zijn werk begon, verkeerde Peru in een wanhopige toestand. De guerrillabeweging Lichtend Pad zaaide dood en verderf, de economie leek reddeloos verloren en de financiële wereld had het land op de zwarte lijst gezet wegens het wanbeleid van zijn voorganger Alan García.

Fujimori beloofde Lichtend Pad uit te schakelen en de economie te saneren. Hij heeft woord gehouden.

Hoewel Lichtend Pad nog niet volledig is verslagen, zit de leiding achter slot en grendel en is de slagkracht van de guerrillabeweging voorlopig tot vrijwel nul gereduceerd. Economisch gezien kan Fujimori ook terugkijken op een vruchtbare periode, althans op papier. Hij nam onmiddellijk na zijn aantreden de neo-liberale saneringsmaatregelen van Vargas Llosa over.

De Fujishock zorgde ervoor dat de inflatie daalde van bijna 8000 procent in 1990 tot onder de 15 procent in 1994. Het Bruto Nationale Produkt slonk tussen 1988 en 1990 nog met 23 procent. Onder Fujimori groeide de economie gestaag tot 12,7 procent in 1994, het hoogste cijfer in geheel Latijns Amerika. De waarde van de aandelen op de beurs van Lima groeide van 387 miljoen naar acht miljard dollar. Privatiseringen leverden ruim drie miljard op. De afgelopen vijf jaar zijn de nationale reserves van minder dan 150 miljoen dollar naar 5,7 miljard dollar gestegen.

Het succesverhaal van Fujimori heeft ook zijn keerzijde. De strijd tegen de guerrillabewegingen ging ten koste van grove schendingen van de mensenrechten. Nog steeds staat 60 procent van het land onder militair bestuur. Het leger heeft daar vrij spel.

Bovendien heeft het tekort op de handelsbalans met 1,1 miljard dollar dusdanige gevaarlijke vormen aangenomen dat een crisis à la Mexico op de loer ligt.

De macro-economische successen zijn voorbijgegaan aan de helft van de bevolking: ruim elf miljoen Peruanen leven nog steeds onder de armoedegrens. Officieel is slechts 8,5 procent van de bevolking werkloos. Maar miljoenen Peruanen hebben werk moeten zoeken in de informele sector. Door de privatiseringen en andere saneringen is er in het officiële circuit geen plaats meer voor hen. Naar schatting 70 procent van de Peruanen heeft geen vaste baan.

Op Haïti en Bolivia na heeft Peru de hoogste zuigelingensterfte van Latijns Amerika. De cholera-epidemie is weliswaar bedwongen, maar de tuberculose is zich weer aan het verspreiden.

Voor zijn tweede ambtstermijn barst Fujimori van de goede voornemens. De strijd tegen de armoede zal zijn hoogste prioriteit worden, belooft hij. 'Laat mij mijn karwei afmaken', houdt hij de kiezers voor. 'Peru zal een Aziatische tijger worden als Maleisië of Singapore.'

Ook belooft hij zijn truc van april 1992 niet te herhalen, als de Peruanen morgen naar alle waarschijnlijkheid een nieuw parlement kiezen waarin zijn partij geen meerderheid meer heeft. Op 5 april 1992 pleegde Fujimori zijn autogolpe, de verkapte staatsgreep waarmee hij het Congres ontbond, de grondwet opschortte en de militairen vrijwel alle macht gaf. Het nieuwe Congres zette hij vervolgens volledig naar zijn hand. De wijziging van de grondwet om herverkiezing van de zittende president mogelijk te maken was dan ook een formaliteit.

Fujimori, die met allerlei duistere maatregelen heeft voorkomen dat zijn ex-echtgenote Susana Higuchi ('Alberto is een harteloze, medogenloze, corrupte dictator') zich kandidaat stelde voor het presidentschap of een zetel in het parlement, ligt nog steeds een straatlengte voor op Pérez de Cuéllar. Maar de knullige manier waarop hij de grensoorlog met Ecuador afhandelde heeft zijn populariteit een paar procent doen dalen. Hoewel opiniepeilingen niet veel zeggen in Peru, is de kans groot dat Fujimori de 50 procentsgrens haalt en er dus geen tweede ronde nodig zal hebben om zijn tegenstander definitief te verslaan. Drie van de laatste vier opinie-onderzoeken wijzen uit dat Fujimori tussen de 53 en 58 procent van de stemmen zal halen. Pérez de Cuéllar mag blij zijn als hij de eerste ronde overleeft.

Het slot van Fujimori's campagne stond geheel in het teken van angst inboezemen voor instabiliteit als de heterogene coalitie van de ex-secretaris-generaal van de Verenigde Naties wint. Continuïteit van mijn succesvol beleid, daar gaat het morgen om, hield Fujimori zijn toehoorders bij herhaling voor.

Fujimori (56) profileert zich als een president die problemen oplost en wil zijn karwei afmaken. Hij voorspelt dat er niets terechtkomt van Pérez de Cuéllars plannen, omdat zijn politieke achterban - van links tot rechts - na de verkiezingen alleen maar ruzie zal gaan maken.

Pérez de Cuéllar, die vorig jaar na meer dan twintig jaar buitenland in Peru terugkeerde, heeft weinig aansprekends ingebracht tegen Fujimori's verkiezingsgeweld. Hij belooft 'een totaal andere regeerstijl'. De keus gaat zondag volgens Pérez de Cuéllar tussen democratie en voortzetting van Fujimori's autoritaire bewind. Met 'Ik weet hoe je moet onderhandelen en verzoenen. Dat heb ik mijn hele leven gedaan', probeerde hij zichzelf aan te prijzen. In de media- en pr-strijd om de kiezersgunst heeft de stijve diplomaat Pérez de Cuéllar (75) het duidelijk moeten afleggen tegen de populistische Fujimori.

Veel Peruanen zullen zich morgen bij het rijtje foto's op het stembiljet dan ook afvragen wie die oude man is. Ze zullen hun stem uitbrengen op die vrolijk lachende, vitale 'Chinees' die ze van hun kalender kennen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden