Volgens Jan Wolkers was reclame leugen en bedrog

Soms moet je voor de feiten bij de fictie wezen. In Een roos van vlees gebruikte Wolkers bestaande reclamefolders.

Door Jan Wolkers ingevulde aanvraagkaart voor een gratis pak Rama, 1963 Beeld RV

Bij het doorploegen van de stapels kranten in Wolkers' archief heb ik soms het idee dat ik, dwars door de decennia heen, persoonlijk word aangesproken. Zo schreef Ben Kroon op 24 april 1968 in De Tijd onder de kop 'Post Amsterdam': 'Buurtgenoot Jan Wolkers kon enkele jaren geleden in Een roos van vlees het decor van Het Landje met de dijk en de polder erachter, langs de Amstel, nog benutten voor de trieste wandeling van zijn Daniël, maar als straks een biograaf dit landschap wil inventariseren vindt hij niets meer terug. Het is een ordentelijk stuk land geworden.'

Dat is inderdaad jammer. Van 'de sombere plantenwereld' van Het Landje heb ik alleen een indruk door de beschrijving van Karina - die opgroeide in de Uiterwaardenstraat 144 driehoog - en uit de verhalen van Erik Wolkers, die er als kind Indiaantje speelde.

Hoewel ik weet dat er veel is veranderd in de Rivierenbuurt ben ik er de afgelopen jaren vaak geweest. Ik mocht een kijkje nemen in de atelierwoning in de Zomerdijkstraat 22 waar Wolkers tussen 1950 en 1980 woonde. Ik liep talloze rondjes om de kunstenaarsflat. Ik wandelde via de Amsteldijk langs het Miranda Paviljoen naar Zorgvlied. En ik ging alle winkels in de Rijnstraat af - tot nummer 63, waar Sacksioni Wolkers van sigaren, cash en kaartjes voor Ajax voorzag.

De reclamefolder voor een 'groot literblik fijne hoteldoperwtjes (boordevol gevuld)' voor 95 cent die Daniël in Een roos van vlees in zijn brievenbus vindt, werd door De Tijd herkend als van de kruidenier in de Rijnstraat. 'Alle huismoeders van de buurt die het boek hebben gelezen, hebben gezegd: 'Ach, kijk nu eens, dat is uit het reclameblad van Hermans.' Zo een buurt krijgt een ander gezicht als er een schrijver woont. Je ziet Jan natuurlijk wel eens in zijn grote jeep rondrijden, altijd maar weer met die caesarblik, al gaat hij hoteldoperwtjes bij Hermans halen, maar je moet er zijn boeken voor lezen om te weten wat er in het caesarhoofd omgaat.'

Daar had de journalist een punt. Soms moet je voor de feiten bij de fictie wezen. Wolkers heeft 'Post Amsterdam' destijds ook gekregen. Hij kreeg het artikel opgestuurd door de kruidenier zelf, met een briefje erbij: 'Graag wilde de heer Hermans weten in welk door U geschreven boek het literblik doperwtjes is aangehaald.'

Op de brief heeft Wolkers genoteerd: 'Een roos van vlees, pagina 43.'

Zou Jac Hermans in de roman hebben gezocht naar zijn naam?

Memoires van een biograaf

Onno Blom werkt aan de biografie over Jan Wolkers. Hij houdt daarover een dagboek bij - waarvan we in delen de notities presenteren. Lees hier de eerdere edities terug.

Die komt er niet in voor. Maar hij las vast dat Wolkers reclame leugen en bedrog vond. Op de aanvraagkaart voor een gratis pak Rama, een soort margarine, vulde hij in: '1. Ik heb de smaak van Rama vergeleken met die van... stront gemengd met etter uit de zweren van een 80-jarige grijsaard. 2. Ik heb de smeerbaarheid van Rama vergeleken met die van... een stuk rails van de Ned. Spoorwegen.'

'Niet vergeten op de bus te doen', denkt Daniël. 'We moeten voor het lichamelijk heil van het Nederlandse volk waken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden