Bericht uit WarschauJenne Jan Holtland

Volgens conservatieve Polen ontbreekt het juist in Nederland aan mediavrijheid

Demonstranten in Praag vragen in januari 2016 om persvrijheid in Polen. Beeld EPA

In mijn inbox staarde ik naar een vers binnengekomen mailtje. Afzender: de Nederlandse ambassade in mijn thuisstad. Onderwerp: lunch met journalisten. Ik las dat een select groepje Poolse journalisten naar Nederland zou reizen voor een ‘studietrip’. Om ze voor te bereiden op dat (door Nederland gefinancierde) bezoek kregen ze een lunch aangeboden op de ambassade. Wilde ik komen?

Een week of twee later belandde ik achter een chic naambordje. Ik keek de tafel rond. Alle Poolse gasten kwamen van de katholieke en conservatieve media, of nou ja, zeg maar gerust de kranten en tv-kanalen die zich tot de regering verhouden als Fox News tot Donald Trump. Na afloop werd me toevertrouwd dat beide kampen – pro-regering en regeringskritisch – niet met elkaar in één busje wilden. Dat zou al voor de Duitse grens matten worden. Het kritische kamp bleef thuis.

Beleefd vroeg de gastvrouw waar de journalisten aan dachten bij Nederland. Tulpen, opperde iemand. Ik keek naar de vrouw tegenover me, hoogblond en schrijvend voor een ultraconservatief blad. ‘Op onze redactie’, zei ze luchtig, ‘heet Nederland een cywilizacji śmierci, een beschaving des doods.’ Ongemakkelijk gelach rond de tafel. Abortus en euthanasie waren pontificaal op onze bordjes beland; het was niet het hoofdgerecht waarop de ambassade had gerekend.

De sfeer ontspande, er kwamen vragen. Hoe zat het met de zelfcensuur in Nederland? Was het waar dat we alleen maar negatief schreven over Geert Wilders?

Een paar weken later kreeg ik een tweede uitnodiging. Het klasje bleek levend teruggekeerd uit de beschaving des doods – het was tijd voor de evaluatie. De cursisten waren in Hilversum geweest, bij een journalistenborrel op het Rokin in Amsterdam en bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) in Den Haag. Ze hadden met verbazing vastgesteld dat Nederlandse journalisten vooral uitblonken in eensgezindheid. Waren we het ook weleens oneens? Wat een saaie bedoening! Een ex-hoofdredacteur keek over de tafel naar mij. ‘Ik zie echt geen verschil in redactionele lijn tussen uw krant en uw concurrent (NRC, red.).’

Een tv-man tegenover me toepte over. Aan iemand van journalistenvakbond NVJ had hij gevraagd hoe het zat met abortus en euthanasie. Waren er verslaggevers in Nederland die daartegen waren? Niet of nauwelijks, kreeg hij te horen. De tv-man schudde het hoofd. Mijn buurvrouw, een afgevaardigde van de Poolse vakbond, leidde daaruit af dat het met de mediavrijheid in Nederland blijkbaar beroerder gesteld was dan in het internationaal zo verketterde Polen.

Zover wilden de anderen niet gaan. In eigen land was het ook niet allemaal fantastisch. Het grootste probleem, nuanceerde de hoogblonde dame van de ‘beschaving des doods’, was dat haar Poolse vakgenoten vaak ‘activisten’ en dwingelanden waren. De Nederlandse media hadden volgens haar andere problemen. ‘Alle kranten worden door dezelfde mediahuizen opgekocht. Waar moet je dan heen als je een arbeidsconflict krijgt?’

Aan tafel werd geknikt, ook bij de Nederlanders, terwijl het toetje (appelgratin met ijs) op tafel kwam. Een tweede vakbondsvrouw was iets anders opgevallen: op het ministerie van OCW had de betreffende ambtenaar gesproken in de wij-vorm. ‘Wij van het ministerie...’ De Poolse wist niet wat ze hoorde. ‘Hier zegt een ambtenaar: de minister wil het zus en zo. Je gaat geen ‘wij’ zeggen. Voor je het weet, staat de minister op straat en jij met hem.’ Buiten wandelde ik naar mijn fiets met een opgewekte gedachte. Ik had, alles bij elkaar opgeteld, minstens zo veel geleerd als de cursisten.

Jenne Jan Holtland is Volkskrant-correspondent in Midden- en Oost-Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden