analyse

Volgend doelwit: de smokkelroute van IS

Strijd tegen IS

Aan alle kanten wordt IS in het nauw gedreven, zowel in Irak als Syrië. Het Iraakse leger is tot in het centrum van de stad Ramadi doorgedrongen.De VS hebben Raqqa in Syrië bovenaan hun lijstje. Maar de beste plek om de IS-strijders nu te raken is hun laatste toegang tot Turkije.

Foto anp

Nu Ramadi bijna is gevallen, worden alle ogen gericht op Raqqa. De hoofdstad van Islamitische Staat in Syrië lijkt voor de hand te liggen als doelwit voor de volgende krachtsinspanning van de anti-IS-coalitie. De VS hebben Raqqa bovenaan hun lijstje staan.

Maar gaat dat inderdaad gebeuren? De droom van de Koerden, de nachtmerrie van Erdogan, de wraak van Poetin, de navelstreng van de Syrische rebellen - elementen in een mix die een ander deel van Syrië in beeld brengt als slagveld: de noordwestelijke grensstrook en de Azaz-corridor.

Eerst wat simpele strategische logica. Er bestaat een doeltreffende manier om IS een klap te bezorgen. Dat is: de extremisten verdrijven uit hun laatst overgebleven strook langs de Turks-Syrische grens. Daarmee zouden ze hun belangrijkste aanvoerlijn verliezen. Ondanks alle mooie beloften van Ankara blijft IS wapens en strijders importeren vanuit Turkije.

De beste gegadigden voor die klus (en de beste bewakers van de grens) zijn de Syrische Koerden. Washington heeft hun strijdmacht YPG omarmd als de effectiefste partner in Syrië. De 40 duizend YPG-krijgers zijn seculier en gedisciplineerd, geen zootje ongeregeld.

De strook moet makkelijker in te nemen zijn dan Raqqa; dat laatste vereist een helse stadsoorlog. Bovendien zijn de Koerden uiterst gemotiveerd. Zij zouden dolgraag het hele grensgebied in handen krijgen; daarmee vervolmaken zij hun gedroomde autonoom gebied, Rojava. Hun twee huidige enclaves kunnen ze verbinden door ook de tussengelegen 120 kilometer op te rollen, te beginnen met de stad Jarabulus aan de Eufraat.

Dat zal ze echter niet lukken zonder Amerikaanse luchtsteun, en die krijgen ze op die plek niet. Turkije ligt dwars. Voor president Erdogan is het een nachtmerrie, zo'n geheel door Koerden gecontroleerde zuidgrens. De PYD, de partij van de Syrische Koerden, is gelieerd aan de PKK, zijn aartsvijand. Ankara heeft de YPG/PYD gedreigd: zet één voet over de Eufraat en we schieten.

De Amerikanen hebben begrip voor de vrees van hun NAVO-bondgenoot. Toen de VS en Turkije in juli zeiden in de grensstrook een 'IS-vrije zone' na te streven, kregen de Koerden van de VS te horen: jullie kunnen hier maar beter wegblijven.

Wie vechten er?

- IS: Islamitische Staat, islamistische terreurgroep die in delen van Irak en Syrië een 'kalifaat' heeft uitgeroepen.

- YPG: strijdgroep van Syrische Koerden gelieerd aan de partij PYD, seculier, gedisciplineerd, door Washington omarmd als de meest effectieve partner in Syrië.

- SDF: Syrian Democratic Forces (SDF), in oktober met Amerikaanse steun opgericht; de YPG heeft in de SDF de overhand, maar er nemen ook Arabische, christelijke en Turkmeense milities aan deel.

- Al Nusra en Ahrar al-Sham, radicale islamistische groepen, anti-IS én anti-Assad, hebben in de Azaz-corridor de overhand.

- Turkmeense milities, die met Turkije samenwerken, zijn ook actief in de Azaz-corridor.

Er is nog een probleem met een Koerdische inname van het gebied. Er wonen vooral Arabieren en Turkmenen. Verovering door Koerden van niet-Koerdisch gebied is problematisch. Niet-Koerdische inwoners zullen de YPG zien als een bezettingsmacht.

Deze kwestie speelt ook elders in Syrië, overal langs de frontlijn tussen YPG en IS. De Koerden hebben inmiddels alle gebieden met een Koerdische bevolking in handen. Als ze IS nog verder willen verdrijven, moet dat gebeuren uit Arabische dorpen en steden.

Met het oog hierop werd in oktober met Amerikaanse steun, nadat het opleiden door de VS van een Arabische rebellenbrigade was mislukt, de Syrian Democratic Forces (SDF) opgericht. De YPG heeft in de SDF de overhand, maar er nemen ook Arabische, Assyrische en Armeense milities aan deel.

De eerste successen heeft de SDF geboekt ten zuidoosten van de stad Hasakah. Daar werden dit najaar zo'n tweehonderd dorpen veroverd op IS. Inmiddels trekt de SDF naar Shaddadi, ten zuiden van Hasakah. Shaddadi veroveren is van groot strategisch belang voor de anti-IS-coalitie. De stad, op een kruispunt van wegen, verbindt Raqqa met Mosul.

De Amerikanen stuurden de SDF onlangs wapens voor de aanval op Shaddadi. Het was de derde leverantie aan de nieuwe Koerdisch-Arabische strijdmacht sinds oktober. Eerdere wapenzendingen waren bedoeld voor de groep die Raqqa in het vizier heeft en mogelijk voor rebellengroepen meer in het westen.

Daar, ten noorden van Aleppo, is de situatie extra gecompliceerd. De (verticale) reep land tussen Aleppo en de Turkse grensplaats Kilis is niet in handen van IS, maar van andere rebellengroepen. Het radicale Jaish al-Fatah (waarin Al Nusra en Ahrar al-Sham samenwerken) is in deze Azaz-corridor (genoemd naar de stad Azaz) de sterkste partij. In het noorden opereren Turkmeense milities, die met Turkije samenwerken.

Bovenstaande maakt het innemen door de Koerden van de gehele grensstrook extra moeilijk. IS verjagen is één ding, maar de corridor zou veroverd moeten worden op een trits andere rebellengroepen.

De wraak van Poetin

De afgelopen weken is er al flink gevochten, met name doordat de Koerden en met hen samenwerkende Arabische milities werden aangevallen door Jaish al-Fatah. In het noorden raakten Koerden en Turkmenen slaags. Voor Jaish al-Fatah en de Koerdische milities is de corridor hun levenslijn.

Het regeringsleger spreekt vanuit het zuiden (Aleppo) zijn eigen woordje mee, en vanuit het oosten belaagt IS de smalle strook. Een waar ratatouille van spelers dus. 'De Azaz-corridor is het epicentrum van de oorlog geworden', aldus Fabrice Balanche van het Washington Institute for Near East Policy.

De Koerden krijgen in dit gebied hulp (wapens en luchtsteun) van een nieuwe speler op het Syrische slagveld, Rusland. Met de Russische betrokkenheid zijn de kaarten in Syrië opnieuw geschud. In oktober stelde president Poetin zijn Syrische collega Assad voor samen met de Koerden op te trekken tegen IS. Ook andere hoge Russen hebben de loftrompet gestoken over de Koerden. De vrijage is wederzijds. De PYD, de partij van de Syrische Koerden, heeft zojuist een kantoor geopend in Moskou.

De Turkse bezwaren tegen de PYD/YPG - het zal Poetin worst wezen. Sterker, sinds het neerschieten op 24 november door het Turkse leger van een Russisch toestel toont hij zich onverzoenlijk jegens de Turken. Poetin zint op wraak. Hoe kan hij dat beter doen dan de Koerden een handje te helpen, tegen IS zowel als tegen de Turkmeense en Arabische milities in de Azaz-corridor?

Foto anp

'Alles lijkt erop te wijzen dat een Koerdisch offensief, gesteund door Russische vliegtuigen, op komst is in het westen', aldus Balanche. Dat offensief zal in de eerste plaats gericht zijn tegen Al Nusra en Ahrar al-Sham, niet tegen IS. Het zou de Koerden zij aan zij plaatsen met het regime, dat immers tegen dezelfde groepen vecht. Uiteraard zouden de Russen zo'n tactisch verbond toejuichen.

Andere waarnemers denken dat het niet zo'n vaart loopt met de Koerdisch-Russische samenwerking. 'Ik denk niet dat de Koerden zo dom zullen zijn', zegt Barak Barfi van de New America Foundation. 'Ze lopen het risico de steun van de VS te verliezen. En de Amerikanen hebben veruit het beste materieel. Hun luchtsteun is superieur aan die van de Russen.'

En Raqqa? Vermoedelijk staan de Koerden niet te trappelen om het IS-bolwerk aan te vallen. Raqqa ligt ver buiten hun gebied. Waarom Koerdische levens opofferen voor een Arabische stad? Waarom frictie riskeren met een Arabische bevolking? Als de Revolutionaire Brigades van Raqqa (hun SDF-partner in het gebied) sterk genoeg zijn om de helse operatie in te zetten, zal de YPG vast niet te beroerd zijn om te helpen. Maar na de overwinning snel wegwezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.