interview

'Volendammers zijn kuddedieren'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Zanger Jan Smit: 'Ik zou nergens anders in Nederland kunnen wonen.'

Jan SmitBeeld Robin de Puy

Dit is het geheim van Volendam, aldus Jan Smit: 'Wij waren de armen, de visboeren. Het uitschot. Edam was een vooraanstaande stad, daar keken ze op ons neer. Zij hadden een kerk, wij niet. Op klompen en in klederdracht moesten we drie kilometer lopen om naar hun kerk toe te gaan. In een kudde. Volendammers zijn wel kuddedieren.

'Wij gingen ons afzetten tegen die stad, het werd een rivaliteit. Edam-Volendam was als Ajax-Feyenoord. Zoals in die Asterix-strips, met Gallië, dat gevoel van wij tegen de rest van de wereld. Het heeft wel gewerkt, Volendam is nu drie keer zo groot als Edam.'

Hoe groeide je op?

'We woonden in een blok van vijf huizen. Het leek alsof die families tegelijk zwanger waren geweest. Allemaal kinderen in dezelfde leeftijd. We liepen samen naar school, 50 meter verderop. Het was beschermd. In Volendam gaat het zo: je moet hard werken. Als je 12 bent, begin je te helpen bij de visboer. En als je 25 bent, ga je trouwen en koop je een huis.'

Jan Smit

Jan Smit (Nederland, 1985), toen nog Jantje geheten, was op 10-jarige leeftijd de eerste Nederlander en jongste artiest ooit die op nummer 1 binnenkwam in de Top40, met Ik zing dit lied voor jou alleen. In de jaren erna is hij altijd een van de populairste zangers van Nederland geweest. Ook in de Duitstalige landen is hij beroemd. In 2005 won hij met zijn realitysoap Gewoon Jan Smit de Televizierring.

Waarom wonen in Volendam alleen Volendammers?

'Vroeger woonden hier helemaal geen allochtonen, de laatste jaren is dat niet meer zo. Nu heb je er wel een paar.'

Niet alleen geen allochtonen, ook geen Hollanders die niet uit Volendam komen, toch?

'Ik denk dat het komt doordat er zo weinig huurhuizen zijn. Je hebt hier alleen koophuizen, mensen van buiten komen er gewoon niet tussen. De meest gangbare manier is dat ze een relatie krijgen met een Volendammer. Maar het is niet alsof we een soort buitenaardse wezens zijn. We praten alleen met een ander dialect.'

Hoe begon het zingen?

'Iedereen zong in het koor. Het was niet de vraag of dat stoer voelde of niet. We deden allemaal mee. Met het koor maakten we reizen naar Duitsland, naar Oost-Europa. Met honderd man gingen we op wintersport naar Polen. Ik was niet bang en ik had talent, van al die jongetjes was ik de beste. Het ging vanzelf. De stap was ook niet groot.

'In Volendam zijn genoeg muziekstudio's, elke week speelt wel ergens een bandje. Mijn moeder is een achternicht van Jan Keizer van BZN, dus die kende ik al. Piet Veerman woonde recht tegenover Jan Keizer. Als ik vanmiddag naar de supermarkt ga, kom ik Anny Schilder tegen. Zo is het gewoon, ik zie die mensen elke dag.'

Beeld Robin de Puy

Is het niet benauwend om zo te leven?

'Ik zou nergens anders in Nederland kunnen wonen. Hier laten ze me met rust. In de rest van het land kan ik niet door een winkelcentrum lopen, dat wordt een gekkenhuis. In Volendam weet iedereen dat ik hier ben. Ze vragen niet om een foto. Alleen als ze dronken zijn.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) gaat voor V in gesprek met bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt onder anderen met schrijver Özcan Akyol (Turks) en online ondernemer Anna Nooshin (Iraans).

Wat is onderscheidend aan de Volendamse muziek?

'Het is zo verschillend, daar kan ik de vinger niet op leggen. Als iemand het heeft over de echte palingsound, denk ik: wat een gelul. De klank komt misschien overeen, of de melancholie? Verder maakt iedereen iets dat helemaal anders is dan de rest. Ik denk dat het meer gaat om de wilskracht, om het willen laten zien: wij zijn klein, maar onze daden zijn groot. Wat ook helpt: in plaats van jaloers zijn we trots op elkaar.'

Waarom is de PVV zo groot in Volendam?

'Bij de voorlaatste verkiezingen was het 95 procent. Dat is veel. Het grootste punt van Wilders is dat hij tegen de islam strijdt. Dat kennen wij niet, in Volendam wonen geen moslims, dus dat kan het niet zijn. Als je in de Schilderswijk woont en je durft de straat niet op of zo, dan kan het nog een reden hebben. Bij ons niet.

'Volgens mij zijn het proteststemmen tegen de regering. Volendammers werken keihard vanaf hun 12de. Wat gebeurt er met mijn pensioen? Om dat soort vragen gaat het. Het beleid in de landbouw. We mogen 85 procent minder vis vangen dan vroeger. Tientallen gezinnen worden daar door geraakt. Dan is het toch: Volendammers eerst en dan een ander.'

Je hebt een relatie gehad met een vrouw die niet uit Volendam kwam.

'Ja, dat werkte niet. Niet omdat ze niet Volendams was, hoor.'

Waarom werkt het wel met een Volendamse vrouw?

'Liza en haar familie ken ik al twintig jaar. Ze zat bij mijn zus in de klas, kwam bij mij over de vloer. Iedereen hier kent de geschiedenis van elke andere familie. In een andere relatie kun je opnieuw beginnen, zeg maar. Dat je nieuwe partner niets weet over die ene oom van je die niet helemaal goed is. Hier is dat niet. We weten alles over elkaar, er zijn geen geheimen. Ik vind dat prettig.

'Het heeft meer dan tien jaar geduurd. Liza is tweeënhalf jaar ouder. Ik was 16. En dacht dat ik volwassen was en een knappe jongen, maar ik zat vol met jeugdpuistjes. Liza was 18 en een stoot, nog steeds trouwens. Het duurde jaren voor ik haar eindelijk had veroverd.'

Nederlands
Heel cliché, met de grote sportevenementen. Ik ben bevoorrecht dat ik altijd word uitgenodigd.

Volendams
Op de Dijk bij de Sinterklaasintocht. Hier komen geen opstootjes. In Volendam zal zoiets nooit gebeuren.

Eten
Je zou zeggen: stamppot. Maar het is sushi.

Muziek
John Denver. Toen ik opgroeide, hoorde je dat overal uit de huizen galmen.

Zwarte Piet
Hij is altijd iemand geweest die liefdevol omging met de kinderen. Ik vind het jammer dat hij nu ineens wordt gezien als de vijand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden