Volendam: uit pragmatisme, of toch de brand?

Toen Pim Fortuyn werd vermoord, was de Volendamse journalist Eddy Veerman met dorpsgenoten in de bus op weg naar Lourdes....

In de dagen erna is onder de bedevaartgangers veel over de moord op Fortuyn gesproken, zegt Veerman. Pastoor Berkhout bad een rozenkransgebed ter nagedachtenis aan de politicus en droeg dinsdag tijdens de openingsviering de mis aan hem op.

De dag na de moord speelde FC Volendam voor de nacompetitie tegen Excelsior in Rotterdam, thuishaven van Fortuyn. De ruim honderd Volendam-supporters, normaliter van het luidruchtige soort, hielden na de minuut stilte nog lange tijd hun mond, aldus een meegereisde steward. Op hun spandoeken stonden teksten als 'Pim the King' en 'Pim 4ever'.

Nergens anders in Nederland heeft het gedachtegoed van Pim Fortuyn zoveel losgemaakt als in Edam-Volendam. Van de 17.853 stemmen gingen er 5552 naar de Lijst Pim Fortuyn, 31,1 procent. Dat percentage is nog gedrukt door de uitslag in Edam, zegt Piet Reijers, voorzitter van een van de zeven Volendamse stembureaus. Edam heeft immers een vaste kliek PvdA-stemmers. In Volendam, heeft Reijers becijferd, heeft 35,7 procent van de kiezers op de LPF gestemd.

Het dorp loopt daarmee ver voor op andere LPF-bastions als het Brabantse Rucphen (30,5 procent) en Rotterdam (29,6). Ook in de gemeenten rond Rotterdam werd veel op de nieuwe partij gestemd, evenals in Limburg en in de forensensteden rond Amsterdam, zoals Purmerend en Almere.

Onvrede over acht jaar Paars en het charisma van Fortuyn zijn belangrijke verklaringen. Maar in Volendam spelen meer factoren een rol. Voorbijgangers op de Dijk wijzen op café De Hemel, waar anderhalf jaar geleden veertien jongeren het leven lieten. Vriendjespolitiek was volgens velen de oorzaak van de brand en de lokale partij Volendam '80, beschouwd als de exponent van de gedoogcultuur, werd daarvoor tijdens de gemeenteraadsverkiezingen flink afgestraft. De Volendammer stemmen voor de LPF moeten volgens sommigen worden gezien als een landelijke vertaalslag van die woede.

Fractievoorzitter Emiel Karregat van de VVD Edam-Volendam denkt dat het verdwijnen van Bolkestein een rol heeft gespeeld: 'Die was hier populair omdat hij duidelijk was.' Fortuyn heeft die rol overgenomen, zegt hij. Vier jaar geleden behaalde de VVD in Volendam nog 36 procent van de stemmen. Woensdag was er niet meer dan 12 procent over.

De moeder van de 18-jarige Jack Groot, die bij de nieuwjaarsbrand ernstig gewond raakte, gelooft niet in een verband tussen de brand en het stemgedrag. Jack stemde op de LPF, zegt ze, niet omdat hij boos is, maar omdat de standpunten over veiligheid en asielzoekers hem aanspraken. Volendam, weet ze, heeft het niet zo op buitenstaanders. 'Wij hebben hier weinig gastarbeiders. Veel jongeren hebben wellicht gedacht: als ik op Pim stem, blijft dat zo.'

Ook Reijers vindt de relatie met de brand vergezocht. 'Volendammers hebben een bloedhekel aan arrogantie. Met de komst van Fortuyn is het geaccepteerd je daartegen af te zetten.' Sociaal psycholoog Jaap Schilder, directeur van het club- en buurthuiswerk, ziet een oorzaak in het pragmatische karakter van zijn dorpsgenoten. 'Volendammers voeren geen ellenlange politieke discussies. Ze stemmen op een partij die met praktische oplossingen komt. Het zijn harde werkers, velen hebben een eigen bedrijf. Ze vragen zich bij iedere politieke partij af: jongens, wat heb ik eraan? Dan lijk je bij de LPF goed te zitten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden