Vol drift anderen meenemen in een droom

Dinsdagprofiel

Internationaal is hij niet minder vermaard dan Rem Koolhaas. Een innemende vent. Toch is de charmeur Winy Maas ook een architect van geboden. Een man die uitdaagt, een man die woest kan worden. Altijd gaat hij tot het gaatje.

Winy Maas


Hoe de tekening vol sierlijke krullen opeens vol bloed kwam. Het zat zo: hij had in Osdorp, nieuwbouwwijk van Amsterdam, een project voor seniorenwoningen gedaan; we spreken over eind jaren negentig. Hoogbouw was het, een aantal woonblokken stak zo'n 11 meter uit de gevel, hing als het ware boven de stoep. Het was behoorlijk spectaculair.


Door de woningen te stapelen bleef extra ruimte beschikbaar voor een parkachtige omgeving. Over die publieke ruimte ging de gemeente, niet hij. In die zalige argeloosheid leefde althans de betrokken ambtenaar die het ontwerp voor het park zou maken. Aardige jongen, daar niet van. Een beetje een hippie, dat wel, zo'n beetje blijven steken in de flower power.


Winy Maas had bij de eerste bespreking van het ontwerp gezegd dat al die krullen en krommingen eruit moesten. Oké, de tekening zou worden aangepast. Bij de tweede bijeenkomst bleek de boodschap amper begrepen. De woede kwam in golven, onstuitbaar. Hij sloeg met zijn vlakke hand op tafel; er zaten wat harde cementresten aan, toch schrok hij ook zelf van de kracht van de klap: bloed all over the place.


Wel vijftig projecten heeft MVRDV onder handen, het kunnen er ook zestig zijn. In binnen- en buitenland. MVRDV - het staat voor Maas, Van Rijn, De Vries, het jonge drietal dat het Rotterdamse architectenbureau in 1993 oprichtte. Twintig jaar later heeft het een internationale reputatie die niet meer kapot lijkt te kunnen.


Nog maar een paar weken geleden wonnen Maas en zijn bureau de competitie om de renovatie van het terrein rond de Hamer- en Sikkelfabriek in Moskou. Het is een voormalig fabriekscomplex dat een legende werd in de revolutie van 1917 en dat nu voor uiteindelijk 3 miljard euro tot woonwijk moet worden omgevormd. Kort daarvoor verwierf MVRDV de opdracht voor de bouw van het depot van museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Een soort kom wordt het van spiegelend glas, 35 meter hoog, met een tuin op het dak.


Maas zoekt ongewisheid en avontuur; hij haat 'de nostalgie van Walt Disney-achtige wijkjes' die hij in Nederland in ruime mate aantreft. Retro doodt experimenteerdrang, retro doodt nieuwsgierigheid. Kijk naar China en het verlangen naar extremen. Prachtig!


De eerste grote opdracht maakte MVRDV in één klap beroemd - 'wereldberoemd' is zo'n naar woord, anders zou het hier op zijn plaats zijn. Het bureau bouwde Villa VPRO in het mediapark van Hilversum. Het is een pakhuis van beton en glas met scheve muren en vloeren. Vanaf dag één tot de dag van nu teistert het de zenuwen van wie zich wil concentreren in de beslotenheid van een gecapitonneerde werkkamer. Een goed voorbeeld is het van de architectuur die MVRDV nastreeft: niet decoratief of uitsluitend functioneel, maar conceptueel en onderzoekend, uitgetild boven de zogenaamde goede smaak. In de omschrijving van Maas: 'Je zet een gebouw in voor vraagstukken die voorbij het gebouw zelf gaan.'


Eind 2012 leverde Maas de Boekenberg op, een glazen bibliotheek in Spijkenisse. Het is een piramide, een kijkdoos, een kathedraal van boeken. Tachtigduizend boeken zijn het. Een ode aan het boek. Maar ook, in zijn eigen woorden, 'een sarcofaag, een tombe'. Want het boek, dat sterft uit.


En dat alles in Spijkenisse, slaapstad van Rotterdam. 10 procent van de bevolking heeft moeite met lezen. Extra reden, voor Maas, om juist daar een tempel voor het boek te bouwen.


Alles in de Boekenberg moest zwart. De kasten, de tafels, liefst ook de wc-potten. Alles zwart. Gebod van de architect. Hoort nog bij het ontwerp, zou je kunnen volhouden.


Maar Maas wilde ook een ordeloze bibliotheek. De boeken niet gerangschikt naar genre, maar alfabetisch op naam van de auteur. Het zou betekenen dat kookboeken, kinderboeken, damesboeken, muziekboeken, zelfhulpboeken, literaire boeken, architectuurboeken, sportboeken, het zou allemaal door elkaar in de schappen komen te staan. Bemoei je met je eigen zaken, zou de rechtgeaarde bibliothecaris zeggen. Het probleem is: Winy Maas rékent het tot zijn eigen zaak.


De bouw van de Boekenberg was een ingewikkelde klus. Van buiten glas, van binnen baksteen. Maar het dak, dat ging niet van baksteen. 'Tot welhaast gekmakende ergernis van de architect', schrijft journalist Nicoline Baartman in Boekenberg Spijkenisse, minutieus verslag van een worsteling. Er kwam een oplossing, schrijft ze. 'Na veel vijven en zessen - bedenk: scheldkanonnades, opspelende maagzweren en explosieve stiltes.'


Dan de andere kant. Adri Duivesteijn, voormalig wethouder van Almere, kent weinig mensen die beminnelijker zijn dan Winy Maas. Maas staat de polderstad bij in diens groeistuipen. Hij ontwierp onder meer het wonderbaarlijke tapijt van tuinen waarmee Almere de competitie om de Floriade 2022 won.


Internationaal niet minder vermaard dan een Rem Koolhaas en dan toch zo'n aardige en innemende vent. 'Hij geeft je altijd het gevoel dat je als bestuurder zijn gelijke bent', zegt Duivesteijn. 'In zijn gezelschap is het altijd prettig.'


Hij is een charmeur, zegt eigenlijk iedereen, of het nu van dichtbij is of verder af. Een leuke, aardige vent, geestig, snel, onderhoudend, betrokken. Nicoline Baartman: 'Hij daagt je uit. Dat maakt het zo leuk in zijn omgeving te zijn.'


'Hij stelt vragen, hij is op een intense manier geïnteresseerd.' Wethouder Duivesteijn had Maas gevraagd een plan voor de Floriade te ontwikkelen. Niet dat Duivesteijn zelf geen idee had, hij wist namelijk precies hoe hij het hebben wilde, tot in de details, maar als bestuurder kan je moeilijk zelf de tekeningen maken. Maas was zijn kameraad. Dat wil zeggen: Maas kwam met een plan dat totaal anders was. Dat zelfs beter was.


Duivesteijn: 'Alles wat je gevraagd hebt zit erin, alleen: zo had je het zelf nooit bedacht. Je krijgt altijd zijn plan, nooit jouw plan. Briljant, vind ik dat.'


Maas moest dat rare ontwerp van de Boekenberg verkopen aan de argwanende mensen in Spijkenisse. Doodstil was de zaal. Het was alsof hij voorlas uit Alice in Wonderland. 'Hij is een man die mensen kan meenemen in een droom', zegt oud-wethouder Gert-Jan 't Hart. 'Ik vind hem een zachte man.'


Kort daarvoor heeft 't Hart verteld over de centen en hoe Winy Maas schijt kan hebben aan de centen. 'Ik moest hem op een gegeven moment toeroepen: Winy, het geld is op, het geld is op! Woest werd hij, hij begon op tafel te slaan, hij dreigde uit het project te stappen, zijn drift was niet normaal meer.


'En toch, wat aan het einde overblijft is vriendschap.'


De wereld is het werkterrein van Winy Maas. Maar hij is verknocht aan de plaats waar hij groot is geworden. Schijndel, boerendorp in de Brabantse Meierij. Een sentimenteel landschap is het. Hij herkende dat pas toen hij 19, 20 was en student. Hij zat in de bus, keerde terug naar huis. Bij hectometerpaaltje 7,4 waar komende vanaf Sint-Michielsgestel, na Huize Dennenboom de provinciale weg een draai neemt, ontvouwde zich de schoonheid van het Schijndelse landschap, de knotwilgen, de populieren. Het is het punt waarop onderweg zijn verandert in thuiskomen, nog altijd.


Hij bouwde voor Schijndel de glazen boerderij. Hij had welgeteld 33 jaar geduld betracht. In 1980 schreef hij een brief aan burgemeester Scholten: doe alsjeblieft iets aan die tochtige leegheid van de Markt, laat mij het doen. Vier burgemeesters en zes plannen verder dwong hij de gemeenteraad een keuze af. Zijn keuze. Zeg het maar, waar moet het komen? Oké. Hoe groot moet het zijn? De breedte? En de lengte dan, en de hoogte? Oké. In klassieke materialen? Angst? Angst voor iets nieuws? Baksteen dan, riet, hout. Oké. En glas, mag dat ook? Ja, glas mag ook. Oké.


Hij gaf zijn geboortedorp een glazen boerderij. Strak en spiegelglad. Het glas weerspiegelt de Servatiuskerk en winkels aan de Hoofdstraat. Achter het glas een traditioneel Brabantse langgevelboerderij. In print. Samengesteld of beter samengeplakt uit messcherpe foto's van 87 boerderijen uit de omgeving, de perfect gemiddelde boerderij.


Het is zoals Duivesteijn zegt: alles wat je gevraagd hebt, zit erin. Maar je krijgt altijd zijn plan, nooit jouw plan.


Winy's broer Geert, stylist in de internationale bloemenbranche, woont nog altijd in Schijndel: 'Aan het begin heeft hij één voorstander, 23 tegenstanders. Hij houdt een pleidooi, vol charme. Nog tien tegenstanders zijn er over. Hij speelt er weer een paar weg, het is net als in dat tv-programma Eén tegen honderd. Hij gaat door tot iedereen om is.'


Is het drift dat hem drijft? 'Drift?' De broer wikt en weegt. 'Wat zegt het woordenboek?' Van Dale: 'Drift 0.1 sterke en plotselinge opwelling van woede 0.2 heftige begeerte - hartstocht, vuur 0.3 (psych) drang waarin de wil om te leven zich uit.'


'Oké', zegt Geert, 'zo omschreven is het behoorlijk trefzeker.'

CV

1959 Geboren in Schijndel


1984 Afgestudeerd aan de Rijks Hogere School voor Tuin- en Landschapsarchitectuur Boskoop


1990 Cum laude afgestudeerd in architectuur en stedenbouw TU Delft


1990-1993 Werkzaam voor OMA, bureau van Rem Koolhaas


1993 Oprichting MVRDV. Met Jacob van Rijs en Nathalie de Vries


2000 Holland House voor World Expo 2000 in Hannover


2007 Hoogleraar architectonisch ontwerpen TU Delft


2008 Oprichting The Why Factory, denktank van TU Delft


2009 Erelid van the American Institute of Architects


2011 Ridder in het Franse Legioen van Eer


2012 Stadsarchitect Almere


2013 Visiting professor Universiteit van Hongkong


Winy Maas is getrouwd, heeft drie zoons. Hij woont in Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.