Vogels nemen bezit van de lijven

Dans..

Mirjam van der Linden

AMSTERDAM Misschien was het geen goed idee om eerst de film te zien. Voordat zeven (oude) ex-dansers van Merce Cunningham de vloer van Frascati bestapten, behinkten en besprongen met herinneringen aan de Amerikaanse grootmeester van de postmoderne dans, kon je bijna twee uur wegzinken in een kunstzinnige observatie van filmmaakster Tacita Dean.

Zij nam drie dagen lang repetities van het gezelschap van Cunningham op, een jaar voor zijn overlijden in 2009. Hoewel deze beelden tot het verleden behoren, waren ze meer springlevend (en spannender, en subtieler) dan de actuele beelden in het theater.

In Craneway Event zien we dansers werken en Cunningham kijken. Hij zit in een rolstoel die zijn repetitor voortduwt, maar die hij soms, in alle opwinding, zelf een stukje met zijn voeten vooruit trappelt. Zoals dat gaat bij het maken van dans, wordt er ook veel gewacht en gehangen en hebben de dansers aan een half woord van de choreograaf genoeg, wat voor buitenstaanders niet altijd makkelijk is. Dean heeft bovendien gekozen voor een zeer rustige, weinig ‘inbrekende’ cameravoering, wat het slepende gevoel van tijd versterkt.

Ondanks deze traagheid blijf je geboeid. Door de locatie, een vergane fabriek met aan alle kanten ramen die uitzicht geven op water en schepen, maar vooral door de dans.

Cunninghams aanwijzingen gaan voortdurend over richtingen, lijnen en dynamiek. Meer naar voren, naar achteren of diagonaal, sneller of langzamer. Hier wordt niet gesleuteld aan verhalen of emoties, zoals in het klassieke ballet en de moderne dans vaak het geval is, maar aan pure bewegingsconstructies.

Dat vogels (Cunningham tekende ze graag, elke ochtend) herhaaldelijk bezit nemen van de lijven, lijkt bijna gezichtsbedrog.

Hoewel zijn stijl in oorsprong teruggrijpt op alledaagse bewegingen – in de jaren vijftig, zestig revolutionair – en toeval een grote rol in de compositie speelt, bewijst Craneway Event hoe virtuoos en complex Cunninghams dans kan zijn.

De conceptualist Boris Charmatz, in Frankrijk een grote naam, veegt deze virtuositeit en complexiteit zo goed als van tafel in 50 years of dance. Het idee is prachtig: met voormalige Cunningham-vertolkers, uit de jaren negentig en daarvoor, brengt hij foto’s uit de lijvige biografie Merce Cunningham: Fifty Years van David Vaughan tot leven. Charmatz zelf zit linksvoor, zodat je vanaf de tribune een vage blik op het boek kunt werpen. De dansers, in met vloekende leggings en body’s, gaan van foto naar foto, van pose naar pose, van korte bewegingssequentie naar korte bewegingssequentie. Stuk voor stuk zijn ze aandoenlijk, in de heftigheid waarmee ze proberen nog technisch te excelleren of juist in de trotse stramheid die net zo onverzettelijk is als Cunningham die tot op hoge leeftijd doordanste.

Je herkent het bouwen, het construeren van Cunningham. Je ziet in uitvergrote vorm hoe balans bij hem werkt, hoe zijn sprongen ontstaan. Maar na Craneway Event wordt het geen intrigerende dans meer, blijft het steken in een droge les.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden