Vogels in een militaire operatie

Van dag tot dag legt de Volkskrant het ontluiken van de lente vast. 'Twee visdiefjes vliegen over, de eerste van het jaar.'

Donderdag 19 april


In de Ooijse Graaf, een oude, verlandende rivierstrang in de Ooijpolder, nabij Nijmegen. Met Ruud Foppen, die in dit gebied vogels inventariseert. Soms vergeet Foppen zijn verrekijker en dat maakt dan niet zoveel uit, want hij doet bijna alles op het gehoor. Dus staan we opeens stil omdat hij de sprinkhaanzanger hoort. Maar ook met het oog ziet Foppen, die bij Sovon Vogelonderzoek en bij Vogelbescherming Nederland werkt, dingen die anderen niet zo snel zien. Zoals baltsende tjiftjafs, met trillende vleugeltjes. Of tjiftjafs die enorm veel drukte maken omdat het nest klaar is en de mannetjes als de dood zijn dat er zich op het allerlaatste moment nog een concurrent meldt.


Twee visdiefjes vliegen over, de eerste van het jaar. Die zijn ook terug dus. Het zijn vaste broeders in dit gebied.


De broedtijd is nu zo ongeveer op de helft. De standvogels hebben hun ding gedaan, die zitten op eieren. Van de trekvogels is eigenlijk alleen de tjiftjaf al volop aan het broeden. Andere soorten zijn wel al bezig met de nestbouw, putters en zwartkoppen kunnen ieder moment hun eerste ei leggen. En een massa vogels moet nog gewoon terugkomen uit het zuiden. Zoals tuinfluiters, grasmussen en braamsluipers.


Het is net een militaire operatie, die nu plaatsvindt in het struweel, in het riet, in de bosjes. Aldus Foppen. Snelheid is geboden. De vogels hebben een paar dagen om een partner te zoeken, dan moet het territorium afgebakend, dan volgt de nestbouw, daar staan ongeveer vier dagen voor. Dan de eieren uitpoepen en dan twee weken broeden, voor de kleine zangvogels. Dan nog twee, drie weken voor de jongen zorgen en dan is het werk weer klaar.


De standvogels hebben en nemen meer tijd, ze nemen ook de beste plekken in. Maar de laatkomers, de zomervogels die nu gaan aankomen, hebben haast. De bonte vliegenvanger begint al te zingen op het moment dat hij bij de nestkast zit. En dan moet hij de concurrentie nog aan met de koolmees, die nestkastjes bezet houdt. Over en weer gebeuren de vreselijkste dingen, weet Foppen.


Dan schieten er opeens vier reeën voor ons weg, die verborgen zaten in de struiken rond een plasje. En op een meidoornhaag, tegen de dijk, herkennen we een roodborsttapuit.


Op de terugweg nog even over de dijk door de Betuwe. Ja, de fruitboompjes staan in bloei, ze staan in slagorde opgesteld, maar hoogstambomen zijn nauwelijks nog te zien. Als er dan toch een groepje staat, weet je meteen weer hoe mooi de Betuwe vroeger was.


Vrijdag


20 april


Op de radar is massale vogeltrek gesignaleerd. Maar wel op 1 kilometer hoogte, dus niet te zien vanaf de grond.


Er zijn inmiddels negen libellen en juffersoorten actief, meldt waarneming.nl. Dat varieert van de Noordse Witsnuitlibel en de Bruine Korenbout tot de Variabele Waterjuffer en de Watersnuffel.


Zondag


22 april


Als het 's middags onverhoopt een paar uurtjes tamelijk zonnig wordt, fiets ik naar het Amstelpark. In de heemtuin zie ik onder meer de kievietsbloem (paars), die in het wild vooral is te zien is in het oosten van het land. Veel koolwitjes en een vlindersoort die ik niet kan thuisbrengen. Het is druk in het park, maar toch zie ik aan de wat natuurlijker en rustiger rand een putter op een tak, in het zonnetje, op 2 meter afstand. Dat is altijd mooi, een putter zien op 2 meter afstand, op een tak, in het zonnetje. Dan ook nog een eekhoorn op het pad. In deze tijd van het jaar willen jonge eekhoorns naar het schijnt nogal eens uit de boom vallen.


Maandag


23 april


Baudewijn Odé van Floron meldt vanuit Brabant dat hij de eerste brem heeft gezien in het zand in Brabant, geel en geurend.


Dinsdag


24 april


De massale roep van grutto's ('gruttogrutto') boven het weiland, die had ik een tijdje niet gehoord. En dan valt het nu nog tegen, zegt Jan Roodhardt, terwijl we op het dijkje lopen middenin het weidevogelreservaat Eemland, dat hij beheert namens Natuurmonumenten. Het is te koud en te nat voor de tijd van het jaar. Een beetje zorgen maakt Roodhardt zich wel, over de kuikens die nu geboren worden. We zien ze scharrelen, de kievitsjongen, voor onze neus zowat. Gisteren is ook het eerste gruttokuiken gezien. Maar door de kou blijft de bloemenboei achter, en dus komt ook het insectenleven niet goed op gang. En dat is het voedsel voor de jonge weidevogels. Aan de andere kant: als het deze week dan eindelijk iets warmer wordt, kan het juist een heel mooi jaar worden. Want dan is de voedselsituatie binnen de kortste keren ideaal. Als rond 8 mei - zo precies ligt het - 80 procent van de gruttokuikens geboren wordt en alles volop in bloei staat, dan komt het goed.


Het gaat al jaren dramatisch slecht met de weidevogels in Nederland, maar Eemland is een van de weinige uitzonderingen. Op alle knoppen tegelijk drukken, dat is het geheim, aldus Roodhardt, die zelf boer was in het gebied. Alles doen om te zorgen dat grutto's niet alleen veilig een nest kunnen maken, maar ook dat de kuikens veilig en met voldoende voedsel groot kunnen worden. In de praktijk betekent dat: de groei van het gras vertragen door vernatting en verschraling van de grond en daarna weer zorgen dat het waterpeil geleidelijk daalt. En laat, heel laat maaien. En het gebied open houden, vossen en roofvogels moeten zoveel mogelijk weg worden gehouden. Waar het eigenlijk op neerkomt: het nabootsen van de situatie in de jaren vijftig, toen de weidevogels floreerden. Het resultaat: het aantal grutto's vertienvoudigde in het gebied sinds 2000 (vorig jaar 365 paar) en dat staat haaks op de landelijke trend. Maar, zegt Roodhardt, deze postzegel alleen zal de grutto's en de scholekster niet redden, buiten de reservaten gaat het nog altijd almaar slechter. En dit jaar specifiek met de kieviten.


Dan: hevig gekrijs op enkele tientallen meters afstand. Een hermelijn probeert een nest te kapen en grutto's en kieviten doen het beest gezamenlijk op de vlucht slaan. Een hermelijn, die kunnen ze wel aan met zijn allen, stelt Roodhardt tevreden vast en ik ben vrolijk omdat ik nog nooit een hermelijn had gezien.


Ik zie ook nog mijn eerste gierzwaluw van het jaar. Dat betekent: de laatste aflevering van deze serie dient zich aan. Volgende week: hoe het toch nog helemaal goed kwam met de lente.


Hoe klinkt de lente? Deze week: producer/componist Perquisite


Naar lente kun je luisteren. Top-dj's kiezen de fijnste voorjaarssoundtracks.


1Paul Simon - late in the evening


'Ik ontdekte dit nummer een jaar of vijf geleden. Tijdens Koninginnedag speur ik altijd naar elpees met opvallend artwork of een bekende naam op de voorkant. Als fan van Simon & Garfunkel kocht ik de plaat en kwam ik dit nummer tegen. Toen ik nog plaatjes draaide, liet ik dit nummer meestal ook een keer horen. Wat ik merkte is dat het heel erg aansloeg op de dansvloer. Vooral de break met alleen maar blazers is een euforisch moment.'


2Brad Mehldau - When it rains


'When It Rains doet me terugdenken aan de tijd dat ik met Pete Philly en de band op tour was in Frankrijk en Duitsland. Samen de band reden we in een klein busje van plaats naar plaats. De bassist en toetsenist kwamen uit de jazz en introduceerde Mehldau. Nu heb ik veel van zijn cd's en de plaat Largo, waar dit nummer op staat, draai ik nog heel vaak.'


3The Black Keys - Girl is on my mind


'Ik houd heel erg van The Black Keys. Dit nummer is een perfecte fietssoundtrack. Als ik door de stad fiets en het is een beetje lekker weer hoor ik graag de rauwe gitaarriffs van deze band. Ik vind het heel cool hoe ze met z'n tweeën zo'n energieke sound kunnen maken. Hun liedjes geven me veel energie.'


4A TRIBE called quest - Electric relaxation


'Rond mijn twaalfde begon ik met luisteren naar hiphop en speciaal naar A Tribe Called Quest. Electric Relaxation is een van hun klassiekers. Als het mooie weer zijn intrede doet ontspannen met vrienden in het park, daar moet ik bij dit nummer aan denken.'


5Bombay bicycle club - lights out, words gone


'Ik leerde de Bombay Bicycle Club kennen toen ze nog niet zo lang geleden een optreden gaven in Amsterdam. Via een vriend kwam ik toevallig bij hen terecht en sindsdien ben ik veel naar hun muziek gaan luisteren. Het is een toffe track die je meevoert in de melodie en het ritme. Ik heb goede herinneringen aan dit nummer omdat ik het veel luisterde toen ik bij een vriendin in Londen logeerde.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden