Vogel tjilpt om gebied te verdedigen

Vogels hebben hun zangtalent waarschijnlijk ontwikkeld voor het verdedigen van hun territorium, en niet voor het lokken van vrouwtjes. Dat concluderen onderzoekers na het bestuderen van ruim driehonderd soorten zangvogels.

AMSTERDAM - Darwin schreef de oorsprong van vogelzang toe aan seksuele selectie, 'het klassieke idee uit de tekstboeken: mannetjes zingen en vrouwtjes kiezen', zegt dierecoloog Marc Naguib, hoogleraar van Wageningen UR. Zingende vrouwtjes zouden maar een evolutionaire rariteit zijn.


Die klassieke theorie lijkt niet te kloppen. Onderzoeker Karan Odom van de universiteit van Maryland in Baltimore en collega's ontdekten namelijk dat vrouwtjeszang voorkomt bij bijna driekwart van de ruim driehonderd soorten zangvogels die ze analyseerden. Waarschijnlijk zong ook het vrouwtje van de gemeenschappelijke voorouder, schrijven ze in Nature Communications. 'Vogelzang is waarschijnlijk om een andere reden dan seksuele selectie ontstaan', zegt gedragsbioloog Katharina Riebel van de universiteit Leiden, die meewerkte aan het onderzoek.


De meeste zingende zangvogelvrouwtjes komen voor in de tropen. Hier verdedigen mannetjes en vrouwtjes het hele jaar door samen hun territorium, ze concurreren met anderen om bijvoorbeeld voedsel. Zang kan een middel zijn om superioriteit aan te geven. Wellicht is de eigenschap om die reden geëvolueerd: geen seksuele selectie, maar sociale selectie.


In de gematigde zone, zoals in Europa en Noord-Amerika, zingen juist weinig vrouwtjes. Hier komen veel zangvogels in het voorjaar naartoe en de mannetjes verdedigen tijdens de broedperiode hun tijdelijke territorium in hun eentje.


Overigens speelt seksuele selectie wel degelijk een rol in de vorming van het zangtalent. In de noordelijke soorten, die veel migreren, zijn de verschillen tussen de seksen groter. De mannetjes hebben niet alleen meer testosteron dan niet-migrerende soorten, maar zingen ook nog eens ingewikkeldere liedjes. Dat maakt ze vervolgens aantrekkelijker voor vrouwtjes.


De grote vraag is nu waarom de vrouwtjes van sommige soorten het zangvermogen ergens in de evolutie hebben verloren. Dat is interessante stof voor vervolgonderzoek, zegt Riebel: 'We moeten nu precies andersom redeneren.'


Volgens Naguib, zelf niet betrokken bij het onderzoek, zijn de resultaten opvallend. 'Het meeste onderzoek naar zangvogels werd altijd gedaan in Europa en Noord-Amerika, en dat geeft een vertekend beeld. Hier zingen de meeste vrouwtjes niet. Nu er naar meer soorten is gekeken, is duidelijk geworden dat de evolutie anders is gelopen dan we altijd aannamen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.