'Voetballers verschuilen zich vaak'

In de geest van Johan Cruijff leiden Wim Jonk (46) en Dennis Bergkamp (43) talenten op bij Ajax. 'De weerstand heeft stimulerend gewerkt: we willen iets goeds neerzetten.'

In de kantine van De Toekomst, de talentenfabriek van Ajax, legt Dennis Bergkamp uit wat hij mist bij de Nederlandse voetbaljeugd. 'Een speler die constant wil bewijzen dat hij de beste is. Voetballers verschuilen zich vaak.'


Wim Jonk (46, hoofd opleidingen) en Dennis Bergkamp (43, assistent-trainer van het eerste elftal en individueel trainer) vormen met hoofdtrainer Frank de Boer het technische hart bij landskampioen Ajax, waar de rust na Cruijffs 'revolutie' is weergekeerd. Ze praten vrijuit en vol enthousiasme over opleiden, hun belangrijkste taak bij Ajax.


Bergkamp: 'Talenten moeten fouten durven maken. Dan schiet je de bal maar met een volley het stadion uit. Als je maar risico neemt, de grenzen opzoekt. Beter en beter worden. Op de training, maar ook tijdens de wedstrijd. Je moet proberen anders te zijn dan anderen. Uniek.


'We hebben al vaak gezegd: de opleiding was naar internationale maatstaven een 6. Wij willen naar een 8,5 of een 9. De vraag of Ajax de beste opleiding van Nederland heeft, werd in onze tijd niet gesteld. Dat was vanzelfsprekend.'


Komt dat door de opleiding of door een natuurlijke golfbeweging, die gewoon niet elk jaar een Bergkamp of een Van Basten oplevert?

Bergkamp: 'Het begint bij de gedachte dat je jezelf wilt verbeteren. Wat kan je anders doen dan andere opleidingen? Hoe kan je anders trainen? Daarnaar hebben wij gekeken.'


Wim Jonk: 'Het individu moet weer centraal staan. Maar het is niet zo dat jongens meer aan zichzelf moeten denken. De maatschappij is al zo individualistisch. Het gaat erom dat talenten een beter zelfbeeld krijgen en dat ze bezig zijn zichzelf te ontwikkelen in plaats van snel geld te willen verdienen. Ouders moeten zich bewust zijn van het ontwikkelingsplan van hun zoon. Er zijn talloze voorbeelden van jongens die vroeg naar het buitenland gingen en mislukten. Daar ligt een belangrijke taak voor ons.'


Rafael van der Vaart zei onlangs, terugkijkend, dat hij zichzelf nogal arrogant vond in zijn Ajaxtijd.

Jonk: 'Dat is dat zelfbeeld. Ik maak dat dagelijks mee. Sommige jongens moet je af en toe aan hun jassie trekken en zeggen waar ze staan. Die schatten zichzelf veel hoger in en verliezen zaken uit het oog.'


Staan ze open voor kritiek?

Jonk: 'Bij sommigen duurt het wat langer om tot ze te laten doordringen waarover het gaat. In de bovenbouw van de jeugdopleiding komt ook rendement om de hoek kijken. Sommigen zijn te veel met zichzelf bezig, ze kunnen niet de vertaling maken naar het team. Daarover kun je het met elkaar hebben.'


Was dat zelfbeeld vroeger anders?

Bergkamp: 'Ja, maar dat waren andere tijden. Toen had ik trainers die niet zo veel bagage hadden als de trainers nu. Nu heeft iedereen zijn diploma, maar moet je voorkomen dat je een voorzegcultuur krijgt. Spelers moeten voor zichzelf leren denken. Het mag niet zo zijn dat alles wordt voorgekauwd.'


Wat maakte de opleiding zoals die was tot een zesje?

Jonk: 'We zagen onderdelen waarop we winst kunnen boeken. Meer individueel trainen, bijvoorbeeld. Toen ik vroeger individueel trainde met Gerrie Mühren, opende dat mijn ogen. Dáár heb ik nou wat aan gehad. Hij maakte me bewust van de details. Vrijlopen, een metertje schuiner staan waardoor je direct 'open' staat. Door een bal heen trappen. Simpele dingen, die voor mij zoveel waarde kregen.'


Een Bergkamp wordt toch gewoon geboren?

Bergkamp: 'Die wordt geboren, maar dan gaat het erom wat je met het aangeboren talent doet. Dat je iemand uniek houdt, bijvoorbeeld. Andere opleidingen hadden ons bijna ingehaald. Dan kan je niet zeggen: twintig jaar geleden werkte het zo met Bergkamp, dan gaan we het opnieuw zo doen en komt het wel goed. Je moet steeds maar onderweg zijn met elkaar.'


Jonk: 'Het gaat niet alleen om techniek, maar ook om het fysieke aspect, het mentale, voeding, het totale pakket. Ik zou willen dat ik vroeger zo getraind was. Dan had ik misschien net die 5 procent extra gepakt.'


Dennis, even over jouw legendarische doelpunt met Arsenal tegen Newcastle: de pirouette was uniek, maar het afwerken met de binnenkant van de voet behoorde tot je vaste repertoire.

Bergkamp: 'Ik heb een periode gehad, rond 1998, dat ik veel met de binnenkant van mijn voet schoot. Ik was dagelijks op de training bezig beter te worden. Twintig ballen rond de rand van het strafschopgebied leggen en die dan proberen te plaatsen in het zijnet. Oefenen, het juiste gevoel krijgen. Dan doe je dat in de wedstrijd onbewust ook. Dat is investeren. Zo zijn er duizenden details.'


Jonk: 'Als je op het hoogste niveau speelt, moet je sneller kunnen denken. Als je dat vaak hebt gedaan, ga je het herkennen. Dan stel je niet uit en leg je de bal blind achter de verdediging neer. Het gaat vaak om een fractie van een seconde.'


PSV-directeur Tiny Sanders wil dat de clubs elkaars jeugd met rust laten. Hij zei dat naar aanleiding van de overstap van Riechedly Bazoer (16) van PSV naar Ajax. Hoe hebben jullie dat opgevat?

Jonk: 'Ik denk dat het een keuze van de speler moet zijn, voor zijn ontwikkeling. Dan kun je moeilijk doen, maar die jongen vindt dat hij hier beter tot ontwikkeling komt. Bij ons doet het ook pijn als een jongen vroeg weggaat naar het buitenland.'


Moet je iets regelen? Zo ja, wat?

Bergkamp: 'Als je ervan uitgaat dat je de beste opleiding hebt, denk ik niet dat je iets moet regelen. Spelers kiezen voor de plek waar zij zich prettig voelen. Daarin moet je ze vrij laten.'


Hoe ging dat in jouw tijd?

Bergkamp: 'Ik was 11, 12 toen ik hier speelde. Er was één opleiding op dat moment, dé jeugdopleiding: Ajax. Vanuit het buitenland werd ook niet aan je getrokken. Dat is iets van de laatste jaren.'


Is Ajax nog steeds dé opleiding in Nederland?

Bergkamp: 'Ik begin weer een beetje het gevoel te krijgen dat het zo is. Dat wordt bevestigd door de spelers die nu voor Ajax kiezen. Het is aan ons dat voort te zetten, om weer bij uitstek de beste opleiding van in elk geval Nederland te worden. Vroeger was Ajax dat van Europa, daarin moeten we dus ook weer een stap maken.'


Jonk: 'Ik denk dat het goed is dat ook andere Nederlandse clubs hun opleiding verbeteren. We zijn al een tijdje onderweg. Met de huidige raad van commissarissen en de directie kunnen we stappen maken. Eerder was het behoorlijk onrustig.'


Wat zijn de belangrijkste stappen geweest in de voorbije periode?

Jonk: 'De belangrijkste is de andere gedachte, de andere visie. Dat is de eerste fase. Bij elke verandering gaan er eerst stekeltjes omhoog, dus dat vergt veel communicatie. Je krijgt het nooit 100 procent, maar er gaan steeds meer mensen mee in de lijn. Dat moeten ze ook.'


Bergkamp: 'We hadden kunnen zeggen: 'Kijk nou, er breekt niemand meer door van topniveau.' Dat hebben we ook gedaan. En we wilden er iets aan doen, omdat we het vertrouwen hadden dat we iets konden betekenen. Dat is niet alleen een kwestie van ervaring en diploma's, maar ook van intelligentie. Daarover heeft Johan (Cruijff, red.) het vaak gehad.'


Moest je over een drempel heen, om die verantwoordelijkheid te nemen?

Bergkamp: 'Er zijn momenten geweest dat ik dacht: 'We hebben goede plannen en willen ons ervoor inzetten. Waarom ondervinden we dan zoveel weerstand?' Uiteindelijk heeft ook die weerstand stimulerend gewerkt. We willen iets goeds neerzetten.'


Maar jullie stelden je keihard op.

Bergkamp: 'We waren ook getergd.'


Jonk: 'Het moest, anders kwamen we er niet doorheen. Ajax moet weer spelers opleiden die voor topbedragen naar het buitenland gaan. We hebben nooit gezegd dat de opleiding slecht was, alleen dat het beter kan.'


Bergkamp: 'Ik heb het altijd gehad over spelers die het verschil maken in een team. Spelers als Van der Vaart en Sneijder zijn in mijn ogen in het buitenland pas grote spelers geworden. In onze tijd werden wij afgeleverd als finished product. Wij gingen naar het buitenland en liepen meteen, pang, een topclub binnen. Daar is dus iets veranderd.


'Ik was 23 jaar toen ik ging. Dat is de grens waar we naartoe willen. Spelers van 18 tot 22, 23 jaar willen we binnenboord houden. Het is een utopie te denken dat we ze langer kunnen binden. Het zou leuk zijn, maar je moet je ook afvragen of iemand wel een topspeler is als hij hier nog zit op zijn 24ste, 25ste.'


Hoe denken jullie spelers tot hun 23ste te kunnen houden?

Bergkamp: 'Het is vaak een geldkwestie. Hopelijk spelen ze niet alleen voor het geld en beseffen ze dat ze die stap altijd nog kunnen maken. En dan niet zomaar naar het buitenland, maar naar die topclub.'


Jonk: 'Ze moeten een bewuste keuze maken, vanuit hun ontwikkeling denken. Als je zo lang bij Ajax speelt, kom je ook bij een andere club goed binnen. Wij willen spelers afleveren voor de top. Dat geldt natuurlijk niet voor iedereen, maar het moet wel je streven zijn als speler.'


Als jullie met Cruijff praten over voetbal, zijn jullie het dan altijd met elkaar eens?

Bergkamp: 'Het is niet zo dat wij hier zitten omdat wij alleen naar Johan luisteren. Johan wist dat wij onze functie aankunnen omdat we goed over voetbal denken en ideeën hebben. Maar we zijn geen doorgeefluik van Johan.'


Kun je een voorbeeld geven van iets waarmee hij jullie een stap vooruit was?

Bergkamp: 'Hij ziet natuurlijk dingen in het veld en die vertelt hij dan. Dat hoeft niet altijd tactisch onderbouwd te zijn, het is hoe hij het voelt.'


Jonk: 'Johan vindt, naast een goede basistechniek, afstanden belangrijk. Hij houdt erg van linies en afstanden mogen nooit groter zijn dan maximaal 10 meter. Zijn de afstanden groter, dan ga je voor de bijl. Vertaal je dat naar de jeugd, dan is er een schat aan lesmateriaal. Het moet een inzichtelijk verhaal worden en daarin moet je de jongens trainen. Ze moeten het gaan voelen.'


Bergkamp: 'Van Johan is ook de opmerking dat de spelverdeler ingooit, zodat hij direct in balbezit is als hij de bal krijgt teruggekaatst. Dan denkt hij vooral vanuit zijn eigen perspectief van vroeger, als speler. Zo van: als ik ingooi, kan ik niet gedekt worden.


'Hij kan ook zeggen tegen een rechtsbuiten: 'Laat die linksback tegenover je maar lekker drie keer opkomen, dan sta jij alleen, om je acties te maken.' Nou, probeer dat maar eens in de opleiding te zeggen: 'Laat je linksback maar lopen.'


Jonk: 'Hij probeert er ook mee te zeggen: als ik dit doe, wat zou dat betekenen voor die gozer? Vaak denken spelers niet zo, zeker talenten niet. Die zijn reactief, in plaats van zelf dingen te ondernemen. Terwijl Johan denkt: laat de ander maar reageren op wat ik doe.'


Cruciale pionnen Cruijff

Wim Jonk en Dennis Bergkamp waren voor Johan Cruijff cruciale pionnen in de hervormingen die hij bij Ajax heeft doorgevoerd. Voormalig middenvelder Jonk (46) was al sinds 2007 bij de club terug als individueel trainer. Jonk kwam in contact met looptrainer en wetenschapper Ruben Jongkind, met wie hij meeschreef aan het jeugdplan. Dat biedt meer ruimte aan individuele begeleiding en richt trainingen anders in. Jonk is nu onder meer hoofd opleidingen.


Bergkamp (43), een van de beste aanvallers die Ajax voortbracht, traint de spitsen en is tevens de assistent van Frank de Boer bij het eerste elftal. Gedrieën vormen ze het zogenoemde technische hart bij Ajax, dat verantwoordelijk is voor het technische beleid op korte en lange termijn.


Voor het zover was, werd een verbeten interne strijd gevoerd. De vorige Raad van Commissarissen (rvc) strikte, zonder medeweten van commissaris Cruijff, Louis van Gaal als algemeen directeur en Danny Blind als technisch directeur. Jonk en Bergkamp weigerden de door Cruijff ingezette koers te verlaten toen Blind en interim-directeur Martin Sturkenboom eind november 2011 aan de slag gingen in de Arena. De rechter stelde Cruijff en consorten in het gelijk. Dat leidde tot het terugtreden van de vorige rvc.


De nieuwe rvc wordt voorgezeten door Hans Wijers en bestaat verder uit onder anderen Leo van Wijk en Theo van Duivenbode. Marc Overmars is technisch directeur, Michael Kinsbergen algemeen directeur. Het is de bedoeling dat Edwin van der Sar, nu directeur marketing, Kinsbergen op termijn opvolgt. De huidige invulling van de directie en rvc wordt algemeen gezien als de voltooiing van Cruijffs revolutie binnen Ajax.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden