Reportage Amsterdam Zuidoost

Voetballen naast molotovcocktails: de Bijlmer buigt niet voor criminelen

De liquidaties volgen elkaar in rap tempo op in Amsterdam-Zuidoost. Hoe harder het geweld toeneemt, hoe sterker het groepsgevoel onder inwoners. ‘Wij uit Zuidoost zijn toch op elkaar aangewezen.’

Op 18 september 2019 werd Kelvin Maynard achter het stuur neergeschoten op de Langbroekdreef. Hij zwenkte van de weg en kwam botsend tot stilstand tegen een brandweerkazerne. Vrienden en familie maakten er een gedenkplek. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Na de brute liquidatie van oud-profvoetballer Kelvin Maynard (32 jaar) op woensdag 18 september in Amsterdam-Zuidoost vragen buurtbewoners zich hardop af wat zij zelf kunnen doen tegen de criminaliteit. Veelgehoord antwoord: niet toegeven aan het geweld en doorgaan met het leven. Die overtuiging is goed zichtbaar op de markt, waar opgewekte Papiamento-klanken tussen de kraampjes door schallen. 

‘Ik ben hier al jaren marktkoopman en ze krijgen mij hier echt niet weg’, zegt Hans Kappelhof (67). ‘Soms verslik ik me in de koffie als ik in de krant lees over het geweld in deze buurt. Maar als ik hier eenmaal ben, voel ik me nooit onveilig. Ook niet na wéér een schietpartij.’

Maynard werd achter het stuur neergeschoten op de Langbroekdreef. Hij zwenkte van de weg en kwam botsend tot stilstand tegen een brandweerkazerne. Terwijl de schutters op een scooter weg scheurden, probeerden hulpverleners Maynard tevergeefs te reanimeren. 

Op de wekelijkse markt in de Bijlmer komt de hele buurt even langs. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Geïmproviseerde rouwdienst

Een week na de schietpartij ligt een van de parkeerplaatsen bezaaid met bloemen, daartussen vormen waxinelichtjes zijn naam. Elke avond houden nabestaanden een geïmproviseerde rouwdienst. Ze brengen eten en drinken mee en zoeken steun door samen te zingen.

De moord op Maynard wordt binnen het criminele circuit vaak gelinkt aan de liquidatie van Genciël Feller, begin deze maand in Willemstad. Daags na die moord vlogen de kogels ook door de Bijlmer, in de straat waar Feller opgroeide. Niemand werd geraakt, maar de schoten in het luchtledige bleken een waarschuwingssignaal. 

Twee weken later was het wel raak bij Maynard, die bevriend was met Feller. Het Parool schrijft dat de twee vermoedelijk zijn geliquideerd omdat ze 400 kilo cocaïne hebben gestolen van de Surinaamse handelaar Piet Wortel. De politie houdt rekening met een zogenoemde ripdeal, maar kan verder niets zeggen over het nog lopende onderzoek.

‘Als ik de moeder van Maynard was, zou ik zijn oren van zijn kop hebben getrokken’, reageert een 71-jarige bewoonster terwijl ze haar hond uitlaat. De liquidatie van Maynard was de achttiende schietpartij dit jaar in Zuidoost. Zes keer vielen daarbij gewonden en bij vier schietpartijen kwam er iemand om het leven. 

Amsterdam Zuidoost in cijfers
Op 1 januari 2019 had stadsdeel Amsterdam Zuidoost 88.610 inwoners. Van hen heeft 39,2 procent een Surinaamse, 35,6 procent een Antilliaanse, 5,2 procent een Marokkaans of Turkse en 21,1 procent een overig niet-westerse achtergrond. Slechts 5,7 procent heeft een Nederlandse achtergrond.

Het gemiddeld persoonlijk inkomen (inclusief studenten) was 24.900 euro in 2017, het laagste gemiddelde in Amsterdam. Het stadsdeel had met 25,2 procent het hoogste percentage minimahuishoudens van Amsterdam. De werkloosheid was met 15,8 procent ook het hoogst van de stad.

De veiligheid in het stadsdeel was in 2018 sterk verbeterd ten opzichte van 2015: de criminaliteitsindex was 92 in december 2018 ten opzichte van 121 in augustus 2015. Wat betreft High Impact-criminaliteit was 2018 een rustig jaar. Toch vielen er vier geweldsdoden waarvan tweemaal met een vuurwapen. De cijfers voor 2019 zullen naar verwachting van de gemeente slechter zijn.

De geweldsdelicten nemen toe ten opzichte van voorgaande jaren en dat valt de bewoners zwaar. Enkele tientallen van hen liepen daarom een protestmars tegen het aanhoudende geweld. Andere inwoners lijken zich te conformeren aan de nieuwe ‘criminele standaard’. 

Molotovcocktails

‘Mijn zoontje was op dat trapveldje aan het voetballen, terwijl ze vijftig meter verderop molotovcocktails maakten’, wijst abt Johannes van den Akker (35) uit zijn raam. ‘Ik vertel mijn kinderen maar dat schiet- en steekpartijen erbij horen’, verzucht hij. ‘Maar ons overgeven aan de criminaliteit doen we nooit. Ik stuur mijn dochter ook gewoon ‘via de gevarenzone’ naar de supermarkt.’

Vier jaar geleden vestigde hij zich in de ‘klusflat’ van Kleiburg. Aanvankelijk zouden de grijze hoogbouwflats tegen de grond gaan, tot Amsterdammers de kans kregen om de lege appartementen voor een zacht prijsje over te nemen. Samen met vrienden kocht Van den Akker acht ruimtes op, waarvan ze het middelste appartement verbouwden tot klooster. Hulpbehoevenden krijgen er een dak boven hun hoofd, delen een keuken en gaan elke dag naar het avondgebed.

‘Ik vertel mijn kinderen maar dat schiet- en steekpartijen erbij horen’, verzucht Johannes van den Akker, ondernemer en abt van zijn klooster in de Bijlmer. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Van den Akker zet zich naar eigen zeggen in voor een ‘betere Bijlmer’. Hij houdt van zijn flat en de hechte gemeenschap. ‘In de Bijlmer heb je geen meerderheid. Niemand heeft het hier echt voor het zeggen.’ Het laatste wat hij wil is dat criminelen zijn wijk claimen. ‘Deze plek is van mijn kinderen en de andere bewoners.’

Het gevoel van saamhorigheid komt vaak terug in gesprekken met inwoners van Amsterdam Zuidoost. Het imago van een typische probleemwijk kleeft aan de buurt. Nicole Möbius (47), begeleider van Bijlmerbewoners met een beperking, beschrijft dat er een gevoel heerst dat ‘wij uit Zuidoost op elkaar zijn aangewezen’.

Van den Akker zegt dat Zuidoost ‘een dorp in een stad’ is. ‘Iedereen is hier eigenlijk gelijk, qua maatschappelijke status, maar ook qua woonvoorzieningen zijn er in dit gebied weinig grote verschillen. Daardoor kunnen criminelen zich makkelijker anoniem mengen in de menigte.’ 

Beeld de Volkskrant infographics

Verharding

Inwoners hebben geen eenduidig antwoord op de vraag waarom het hechte stadsdeel zoveel criminaliteit kent. Marktkoopman Mario Balhari (68) wijst op de verharding in de samenleving en de komst van ‘nieuwe aanwas’ uit Oost-Europa en Afrika. ‘Sommige mensen willen zich niet aanpassen aan de maatschappij. Die gaan met hun handjes wapperen en komen altijd wel aan geld.’ Met andere woorden: ze zoeken hun toevlucht in de criminaliteit.

Möbius benadrukt dat armoede nog altijd een groot probleem is in het stadsdeel. Het aandeel eenoudergezinnen is hoog en er is veel werkloosheid onder de jeugd. Het komt vaak voor dat jonge mannen in de schulden terechtkomen en geen andere uitweg dan de criminaliteit zien, al dan niet beïnvloed door een omgeving ‘waarin geld en status enorm belangrijk zijn’.

In Amsterdam-Zuidoost is veel veranderd in de afgelopen jaren. De meeste van de imposante, langgerekte flats waar de Bijlmer ooit om bekendstond, zijn inmiddels gesloopt. Er is kleurrijke laagbouw voor in de plaats gekomen, in een poging om nieuwe bewoners als studenten en zakenlui aan te trekken. Maar Van den Akker benadrukt dat Zuidoost ook toegankelijk moet blijven voor minima.

Die groep staat nog altijd centraal in dit stadsdeel. ‘Iedereen die hier woont, die hoort hier ook’, vat Möbius samen. ‘Niet al die kakkers en toeristen zoals in de binnenstad.’ Ze is trots op haar stadsdeel, omdat de sfeer er open en ‘relaxed’ is. Daarin onderscheidt de Bijlmer zich van de rest van de stad, waar bewoners worden weggejaagd door drukte en hoge huurprijzen.

Diversiteit is volgens de bewoners de kracht van Zuidoost. Nergens is dat zo goed zichtbaar als op de markt. Balhari staat ondanks zijn pensioengerechtigde leeftijd nog elke week achter zijn kraam. ‘De markt is het echte leven, een mooie ontmoetingsplaats’, zegt Balhari terwijl hij een tros bananen weegt. ‘Geef mij maar de Bijlmer. Iedereen is vriendelijk. Mensen groeten elkaar tenminste nog’, lacht een klant.

Na vijf schietpartijen in vier dagen wil Amsterdamse raad spoeddebat: ‘De intensiteit van dit geweld baart zorgen’
Na vijf schietpartijen in vier dagen tijd, nog een ander geweldsincident en een handgranaat bij een woning, wil de voltallige gemeenteraad een spoeddebat met burgemeester Femke Halsema. Daarin wil de raad tot maatregelen komen om het geweld in de wijken terug te dringen.

Aantal vuurwapenincidenten in Amsterdam meer dan verdubbeld
In Amsterdam is het aantal incidenten met vuurwapens in de afgelopen drie jaar meer dan verdubbeld. Waren er in 2017 nog 37 incidenten met vuurwapens in de stad, in 2019 werden nu al 75 gevallen gemeld. Dit blijkt uit cijfers van de Amsterdamse recherche.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden