Voetballand met een eigen handschrift

Nederland is tijdelijk eerste op de wereldranglijst van het voetbal. Een beloning voor het koesteren van talent, de organisatie, typisch Nederlandse waarden en een scheutje buitenlands denken. Nederland is voetbal.

Begin tegen Mark van Bommel niet wéér over de verplichting van aantrekkelijk voetbal, nu Nederland voor even eerste staat op de wereldranglijst van de FIFA, voor wereldkampioen Spanje. De discussie aan tafel, in de aanloop naar interlands tegen San Marino (gisteren) en Finland (dinsdag), laait op.'Ik kan hier weer boos om worden. Alleen wij zeiken over het spel. In Spanje zeggen ze: goed gedaan jongens. Maar in het buitenland is de cultuur anders, daar gaan we anders met voetbal om.' Mooie woordencombinatie: Buitenland. We. Hij is al een beetje buitenlander.


'Wij spelen in Nederland op zijn Nederlands. Wij willen mooi voetballen, met winst.' Dan, met nadruk op elk woord: 'Als dat niet lukt, mag je ook met lelijk voetbal winnen. Als je maar wint. Ik stop de discussie. Nu.'


Van Bommel is aanvoerder van het Nederlands elftal, eerste op de FIFA-ranglijst van 24 augustus. De lijst zegt niets over de schoonheid van het spel, maar is een kille optelsom van resultaten. Het is geen prijs, geen aanleiding voor een grachtentocht. Het is een momentopname, een voetnoot in de historie.


Eens had Nederland de beste kunstschilders van de wereld. De VOC bracht rijkdom uit de Oost. We waren - of zijn - de beste waterbeheerders. Ons pensioenstelsel schijnt (nog) het beste te zijn. Armin van Buuren werd opnieuw gekozen tot beste diskjockey van de wereld. We lopen mondiaal voorop met het gebruik van sociale media.


En we zijn dus de besten in voetbal, op papier. Mark van Bommel is een typische vrucht van ons systeem. Als jong ventje met papa John mee naar het veld. Altijd voetballen op mooi gras. Bal naast het bed. Als kind gescout door Fortuna, op jonge leeftijd prof. Telkens een stapje gezet: PSV, Oranje, Barcelona, Bayern, AC Milan. Kampioen geworden in vier landen.


Van Bommel is een kosmopoliet. Overal heeft hij cultuur gesnoven, en daarna alles samengevoegd in de grote bakvorm van zijn talent en zijn visie op het spel. De Nederlandse waarden zijn met dat scheutje buitenland vermengd tot een bijna onoverwinnelijke cocktail.


TROTS

Ze aten gebak bij de KNVB in Zeist, toen ze vorige week officieel hoorden dat ze op 1 stonden. Knap voor zo'n landje. Het is, met alle respect, toch iets anders dan een eerste plaats met hockey. Ze hielden elkaar ook voor dat op 1 blijven moeilijker is dan op 1 komen.


Vanuit de bond leiden ze op, hier en elders. Vanuit Afrika, China, India, Indonesië, van overal komen vragen om trainers, om lesstof uit dat wonderbaarlijke Nederland. Dvd's, boeken, trainers. De wereld lust wel pap van de Hollandse school. Woordvoerder De Leede prijst bovendien het tien jaar geleden gelanceerde Masterplan. Van Gaal werd er destijds om uitgelachen.


Van Gaal was toen bondscoach én technisch directeur tegelijk. Hij wilde het totale voetbal hervormen, maar hij haalde het WK niet. De buitenwereld lachte daarom om het Masterplan, dat nóg beter opleiden behelsde. Niet alleen een landelijke A-jeugd laten bestaan, maar landelijk voetballen tot de D-tjes toe. Ja, knulletjes van 12 reizen dan wat verder naar hun wedstrijd, maar de besten spelen met de besten tegen de besten.


Amateurclubs konden putten uit kennis van de bond. Profclubs voegden opleidingen samen, want waarom zou elke profclub een eigen opleiding hebben? Jeugdelftallen behaalden titels en het Oranje van Bert van Marwijk stond in de WK-finale. De Leede: 'Je kunt niet zeggen: dat komt allemaal door het Masterplan. Maar in het buitenland zien ze dat we niet achterlijk zijn.'


Voeg bij al die fijne structuren het kritisch vermogen van de Nederlander. Want het gevaar is dat de honger verdwijnt, dat alles te makkelijk gaat, dat kinderen naar computerspelletjes grijpen en kiezen uit 1001 andere mogelijkheden om hun tijd te verdrijven. Ajax is een van de beste voetbalscholen van de wereld, maar toch nog niet goed genoeg blijkbaar. Icoon Johan Cruijff roerde zich en de club boog deemoedig voor de stem van de meester.


Ze ontvingen bij de KNVB dus felicitaties uit de hele wereld. Bondsvoorzitter Michael van Praag vertelt dat UEFA-preses Michel Platini vorige week in Monaco een vergadering opende met complimenten voor Nederland. 'De Spaanse voorzitter Villar Llona is nogal extravert. Met stemverheffing zei hij dat het fantastisch was. Het succes van Oranje verhoogt onze status in bestuurskringen. Ze nemen Nederland heel serieus.'


Mart Nooij is al jaren bondscoach van Mozambique. Hij was gewoon een amateurtrainer hier te lande, een docent, maar in Afrika is hij die rijzige man die structuur toevoegt aan passie. Nooij is net terug uit Brazilië, van een trainingskamp met de ploeg tot 23 jaar in Sao Paulo. 'In Brazilië vonden trainers en andere kenners het zeer opmerkelijk dat Nederland op 1 staat. En in Mozambique denken ze dat Nederland een heel groot, heel belangrijk land is.'


VOETBALLAND

Eens ging de busreis van Accra in Ghana naar Abidjan in Ivoorkust. Overal was tropisch regenwoud. Af en toe doemde een zandveldje op met één jongen, of vijf, of 13. Wachtend op vriendjes. Altijd dezelfde jongens, nooit een andere tegenstander, nooit een scheidsrechter, nooit echte lijnen, nooit fris water uit de kraan, niet eens altijd een bal.


Dan ben je weer thuis, in het land van lichtmasten als bakens van voetbal. Waar moet je kind voetballen? Bij het kleine VVH, het grote VSV of, op de grens van Haarlem-Noord, bij Onze Gezellen of Schoten? Iets verder langs de Randweg ligt DSS, aan de andere kant EDO en Haarlem-Kennemerland. Weer de andere kant op kan het kind terecht bij Terrasvogels in Santpoort-Zuid, of bij Waterloo in Driehuis.


Naar Velsen kan ook, of langs de snelweg bij Spaarnwoude. Allemaal binnen een straal van 5 kilometer. Velden, trainers, plannen, ballenhokken, coördinatoren, een kantine, warmwater uit de douche, een zakje chips na het penaltyschieten.


Deze week trainden zij van Oranje weer bij Quick Boys, tussen de duinen in Katwijk. Wat een club: 2100 leden, 400 vrijwilligers, de Dirk Kuijt Tribune. Voorzitter Huug van Duijn schrijft in de presentatiegids met trots over het beleidsplan voor de jaren 2010-2015, met de naam Eensgezind Vooruit.


Altijd vooruit. Het nadenken over de toekomst is in volle gang, een tijd met 'open' clubs; de voetbalclub als dorpscentrum, waar jeugd samen sport of huiswerk maakt. 'Als we met de armen over elkaar blijven zitten, lopen we over tien jaar achter', zegt Van Praag.


Het zijn duizelingwekkende cijfers, die van de KNVB, met 32.500 wedstrijden elke week, 1.205.808 leden volgens de laatste, binnenkort officieel gemaakte telling, weer 1,5 procent meer dan een jaar eerder. 1.077.782 mannen, 124.051 vrouwen, 3.975 officials.


Dan heb je nog al die anderen die gewoon voetballen in het park, weer anderen die shirts wassen, formulieren invullen, hun kroost rijden naar wedstrijden, kijken, meepraten. Het is altijd heerlijk vissen in de zee van voetbal.


TALENT

In die zee kan geen talent ontsnappen aan het oog van de kenner, hoe klein het dorp van de club ook is. Robben: Bedum. Van Bommel: Maasbracht. Huntelaar: Hummelo en Keppel. Hans de Munck uit Heemskerk vond, nadat hij als voetballer te vroeg afhaakte door blessures, zijn vervulling in het speuren naar talent namens de KNVB.


Elk weekeinde bezoekt hij wedstrijden. Hij maakt notities en stuurt clubs. Eerder was hij coördinator, nu alleen nog scout. In zijn regio liggen 54 clubs. Hij is vooral aangesteld voor de C-jeugd. Zijn scoutingsteam ziet elke C1. Vergelijk dat eens met die jongen van 13 in het oerwoud van Ivoorkust.


Hij heeft zo veel talent gezien. Spontaan noemt hij Willy Overtoom. 'Hij speelde als jongen van 12 met 14- en 15-jarigen, bij Victoria-O uit Obdam. Hij viel daar niet zo op. Maar toen ik hoorde dat hij veel jonger was dan de anderen, was alles duidelijk.' Overtoom is nu uitblinker bij Heracles.


De Munck: 'Ik ben in 1990 begonnen en sindsdien is zo veel verbeterd. Vroeger waren het vooral ouders die jongens begeleidden. Nu hebben de meeste clubs gediplomeerde trainers.' Bijna geen talent blijft onopgemerkt.


SAMENSMELTING

Het kleine Nederland is derhalve een groot voetballand, zoals het kleine Nederland vroeger ook een land was van grote zeevaarders. Dat kan eens misgaan, te land of ter zee. Tien jaar geleden, op 1 september 2001, verloor het elftal van Van Gaal in Dublin van Ierland. Geen WK.


De val kwam na de hoogmoed. Bono van U2 zong 's avonds bij Slane Castle en schopte een strandbal het publiek in. We moesten onze ogen sluiten en ons voorstellen dat we allemaal Jason McAteer waren, de maker van het doelpunt. De Ieren zwelgden in trots, omdat ze van het grote Nederland hadden gewonnen.


Dat kan, zo'n afgang, want iedereen ter wereld voetbalt. De verschillen zijn klein. Bij het voetbal grijpt alles in elkaar. Dan is het makkelijk als je een voetbalfabriek hebt, zoals in Nederland, met zijn inventiviteit, ondernemingszin, opleiding, met zijn veelkleurigheid ook. Ja, vergeet die kleuren niet.


Want welke kleur iemand ook heeft, in voetbal doet hij mee. Voetbal heeft geen gedoogsteun van de PVV nodig om te kunnen regeren. Hier telt alleen de geest van sportiviteit, talent en samenwerking.


Misschien is het helemaal geen toeval dat Nederland juist nu 1 is in voetbal, met een bondscoach (Van Marwijk) die oude deugden omarmt, niet meewaait met elke wind, maar wel nieuwe invloeden van buiten toelaat, meegenomen door zijn over Europa uitgewaaierde spelers.


Details zijn dan beslissend.


Mark van Bommel, de aanvoerder: 'We zijn begonnen met dit elftal, er hebben wisselingen plaatsgevonden, maar het elftal blijft van hetzelfde niveau. Omdat iedereen weet wat hij moet doen. Het elftal heeft een eigen handschrift.


'Iedereen is blij erbij te zijn. We herhalen veel, maar dat hebben we nodig. Kijk eens naar het trappen: hard, op het goede been, op het juiste moment. Dat is typisch Nederlands. Misschien zijn we ook daarom nummer een van de wereld geworden.


'Iedereen weet wat we ervoor moeten doen om een toernooi te winnen. Dat is on-Nederlands. Vooral de jongens die in het buitenland spelen, weten hoe ze met tegenslag moeten omgaan. Iedereen wil bij het EK zijn en iedereen weet: als je rotzooi schopt, vlieg je eruit. Iedereen schikt zich in zijn rol. Ook dat is on-Nederlands.'


Het is de perfecte kruisbestuiving.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden