Voetbal zoals Oranje het zou willen

Nederland en Duitsland zijn geen vijanden meer, maar tegenstanders. En Duitsland voetbalt naar Nederlands voorbeeld. Deel 16

Bijna 25 jaar geleden, na de halve finale Nederland-West-Duitsland op het EK, de wedstrijd met het winnende doelpunt van Marco van Basten en de kreet van tv-commentator Evert ten Napel dat het Volksparkstadion van Oranje was, die wedstrijd die zo'n ander karakter had dan de lome confrontatie van woensdagavond in Charkov, schreef Jules Deelder zijn Nationaal Gedicht.


O hoe vergeefs


des doelmans hand


zich strekte naar de bal


die een minuut


voor tijd de Duitse


doellijn kruiste


Zij die vielen


rezen juichend


uit hun graf.


Maar van voetbal als oorlog is niets te merken in het centrum van Charkov, en evenmin in de fanzone van de stad of later op het veld van het stadion van Metalist. Nederland-Duitsland verloopt uiterst rustig. Op alle terreinen is de sfeer vriendschappelijk.


In de stad zitten of lopen supporters door elkaar en valt er geen onvertogen woord. Ze zijn gekleed in shirts met een adelaar of met een leeuw, een verschil dat ooit levensgroot was, maar sinds een jaar of tien niet meer. In het stadion zitten ze voor een deel in dezelfde vakken, kris kras door elkaar, wit en oranje.


De Nederlanders zingen dat de Duitsers homo's zijn, de Duitsers dat de Nederlanders binnenkort alweer naar huis kunnen. Aan het door de Duitse fans massaal gescandeerde 'sieg, sieg', is inmiddels iedereen gewend. Het 'Holland, Holland, alles istvorbei' wordt schouderophalend geïncasseerd.


In het veld is evenmin sprake van vijandelijkheden. De eerste overtreding wordt pas na bijna 17 minuten gemaakt, de eerste gele kaart wordt pas na 80 minuten gegeven. Het past beter bij een vriendschappelijk duel dan bij een wedstrijd die in heel Europa is aangekondigd als een van de hoogtepunten van de eerste ronde van het EK 2012. Het verweer van Oranje is pover, zonder agressie en zonder overtuiging.


De ploegen zijn geen vijanden meer, maar tegenstanders. Nederland - Duitsland is nog steeds een van de meest aansprekende Europese voetbalwedstrijden, maar de scherpe kanten van weleer, met provocaties van supporters en spelers en verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog, zijn verdwenen. Alleen op internet is nog een restje te vinden van de oude vijandschap, met flauwe grappen over gestolen fietsen.


Football against the enemy, noemde de Brits-Nederlandse journalist Simon Kuper het boek waarin hij in 22 landen de verstrengeling onderzocht van voetbal, politiek en cultuur. In de perszaal van het Metalist-stadion in Charkov constateert hij voor de wedstrijd enigszins zorgelijk dat het alweer bijna twintig jaar geleden is dat hij het boek schreef.


De titel van de Nederlandse editie werd ontleend aan het hoofdstuk dat Kuper schreef over de rivaliteit tussen Nederland en Duitsland, Voetbal als oorlog. Zijn inspiratiebron voor dat hoofdstuk was vooral het EK in 1988.


Voor die tijd, tot 1974, was Nederland - België dé wedstrijd. 'Zelfs op het WK in 1974 viel het met de rivaliteit erg mee. De spelers van Nederland en Duitsland mochten elkaar wel. En ze leken ook op elkaar. Ze hadden allemaal lange haren.'


Volgens Kuper werd in de jaren tachtig en negentig de interpretatie van de Tweede Wereldoorlog aangescherpt. 'Alle Nederlanders hadden plotseling in het verzet gezeten. De Duitsers waren slecht, wij goed. Zij voetbalden lelijk, wij mooi. Economisch waren we ingehaald en zij presteerden beter op het veld. Het beeld van de dikke Duitsers in de BMW ontstond.'


Het beeld kantelde door de Wiedervereinigung. 'De angst voor een groot, verenigd Duitsland verdween snel. De Duitse economie kromp, onze economie groeide.' Zijn slotconclusie: 'Duitsland is in de politiek, de economie en het voetbal geen Angstgegner meer.'


De onvoorziene wending is dat Duitsland tegenwoordig voetbalt zoals Oranje het zou willen, aanvallend en efficiënt, en dat uitgerekend doet naar Nederlands voorbeeld. 'Jagen, jagen', scanderen de Nederlandse supporters in de tweede helft, maar Oranje speelt in Charkov in de veertigste, vlakke versie van Nederland-Duitsland een andere rol: die van machteloze prooi.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden