'Voetbal moderne vorm van slavernij'

De arbeidsmarkt in het voetbal bestaat alleen in de zomer en in januari. Dan kunnen spelers wisselen van club, tussendoor niet....

Ongeveer een halve seconde duurt het, voordat voetbalmakelaar Kees Ploegsma jr. op 28 december zijn telefoon heeft opgenomen. Hij is met vakantie in Madrid, maar een voetbalmakelaar is eigenlijk nooit met vakantie. ‘Er kan altijd van alles gebeuren. Dus mijn telefoon staat altijd aan.’ En met een lach voegt hij eraan toe: ‘Het is altijd een goed moment om geld te verdienen.’

Nu de transferperiode is begonnen, kan elk telefoontje cruciaal zijn. Sinds maandag – om precies te zijn om twaalf uur in de nacht van zondag op maandag – is de nationale en internationale transfermarkt weer opengesteld. Tot 1 februari kunnen clubs spelers van andere clubs aantrekken. Daarna kan het pas weer als de competitie is afgelopen, schrijven de regels van de UEFA en de FIFA voor.

Januari is de laatste jaren een stressvolle maand geweest voor spelers, coaches, bestuurders, makelaars, en niet in de laatste plaats voor supporters. Vaak worden deals op het laatste moment gesloten, als slotstuk van een zenuwenstrijd tussen clubs, zaakwaarnemers, en voetbalmakelaars die steggelen over afkoopsommen.

Zo belde Manchester City in januari 2008 om vijf voor twaalf in de avond – vijf minuten voor het verstrijken van de deadline – met het bestuur van Portsmouth, omdat ze de speler Benjani (de verkorte naam van de Zimbabwaanse speler Benjamin Mwaruwari) wilden kopen. Een minuut later belde Portsmouth met het bestuur van Tottenham Hotspur, omdat het ter vervanging van Benjani graag de speler Jermain Defoe – overbodig bij Tottenham – wilde hebben.

Vier minuten daarna wist Benjani dat hij de Britse zuidkust zou verlaten voor Manchester, en Defoe dat hij Londen ging verlaten voor Portsmouth.

Deze taferelen zijn het gevolg van een arbeidsmarkt die alleen in de zomer en in januari bestaat. Dat spelers alleen in de twee transferperiodes van werkgever kunnen wisselen, wringt met het gewone arbeidsrecht, waarin iedere werknemer op elk moment – met inachtneming van de opzegperiode – kan wisselen van werkgever.

Maar de Europese Commissie gaf, in overleg met de voetbalbonden, aan deze inperking in maart 2001 goedkeuring. Ietwat vreemd was dat wel: de Commissie was de discussie zelf begonnen, omdat ze spelers dezelfde rechten wilde geven als alle andere werknemers. Ook voetballers moesten, vond de Commissie, het hele jaar door hun diensten kunnen verkopen aan de hoogste bieder. Uiteindelijk kwam het tot een compromis. Voetballers verwierven weliswaar enkele rechten, maar de transferperiode werd juist ingekort tot de twee periodes in de zomer en de winter.

Toch vinden ook sportjuristen dat de afgebakende periodes te rechtvaardigen zijn. Die beperking voorkomt dat er aan het einde van het seizoen – als de beslissingen vallen – geen competitievervalsing optreedt. Stel bijvoorbeeld dat PSV in april, met nog vijf wedstrijden te gaan, in een race om het kampioenschap is verwikkeld met FC Twente. Als PSV – of een andere club – op dat moment de beste spelers van Twente koopt (of andersom), dan verandert de race van karakter.

Sterker nog, zegt sportjurist Pim de Vos, de transferperiode in januari zou moeten worden afgeschaft. ‘Het is toch onbestaanbaar dat Ajax destijds halverwege het seizoen de beste speler van Heerenveen kocht, Klaas-Jan Huntelaar? Dat is pure competitievervalsing.’

Ook sportjurist Frank ter Huurne vindt dat het transfer window van januari zou moeten worden opgeheven. ‘Al zijn er ook argumenten vóór te noemen. Zo is Robin van Persie (de Nederlandse aanvaller, red.) tot mei geblesseerd, en zijn club Arsenal zou toch de mogelijkheid moeten hebben een vervanger voor hem te kopen.’

Die inperking van het arbeidsrecht van voetballers is dus te billijken. Niet te billijken zijn volgens De Vos echter de zogenoemde transfersommen. Dat is het bedrag dat club X moet overmaken aan club Y als ‘schadevergoeding’, als speler Z vóór het einde van zijn contract naar club X wil. ‘Die sommen zijn vaak bizar. 10 of zelfs 20 miljoen vragen voor een contract dat nog een jaar duurt, dat slaat nergens op’, zegt De Vos. ‘Het is volstrekt niet in verhouding met de waarde van het contract en blokkeert een carrièrestap van een speler. Het voetbal is wat dat betreft nog een moderne vorm van slavernij.’

Zou dit systeem dan voor de rechter aangekaart moeten worden? Directeur Ko Andriessen van de spelersvakbond ProProf vindt het een moeilijke kwestie. Ja, aan de ene kant kan een hoge transfersom een carrièrestap van een voetballer in de weg staan. Maar aan de andere kant: Luis Suarez vertrok in 2007 voor een fors bedrag van Groningen naar Ajax.

Dat hoge bedrag leek eerst een transfer tegen te houden, maar Ajax betaalde alsnog. Met dat geld kon Groningen wel weer andere voetballers kopen, of de al onder contract staande voetballers een beter salaris bieden. Dus ja, wat moet je dan als vakbond vinden? Andriessen: ‘Wij zijn er voor alle spelers, niet alleen voor de individuele gevallen.’

Of januari een drukke transfertijd wordt? Andriessen weet het niet. Er is misschien minder geld beschikbaar dan eerdere jaren. ‘Maar juist daarom, omdat ze geld nodig hebben, kunnen clubs ook spelers aanbieden onder de marktwaarde.’ Een deal ging in elk geval wel door, onder of boven de marktwaarde. Twee dagen na het telefoontje met voetbalmakelaar Kees Ploegsma jr., heeft een van de spelers uit zijn stal een nieuwe werkgever gevonden. Keisuke Honda, de Japanse middenvelder van VVV Venlo, werd na wat faxen tussen Moskou, Tokio en Madrid per 4 januari middenvelder van CSKA Moskou.

Voor de rest verwacht Ploegsma weinig beweging op de Nederlandse markt. ‘De grote clubs die geld hebben, doen het goed, en hebben dus geen reden om spelers te kopen.’ Al kan, zoals hij herhaalt, alles altijd gebeuren. ‘Als een club een speler echt wil hebben, dan vinden ze altijd wel geld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden