Voetbal kijken doe je zo

In onze reeks kijkcursussen: elf kijkplezierverhogende weetjes over Champions League en ander televisievoetbal.

1: met de voorbereiding op een wedstrijd kan een commentator zomaar drie dagen bezig zijn.

Jeroen Elshoff, Studio Sports jongste (34), doet vanavond verslag van Dinamo Zagreb - Ajax. Van Ajax weet hij alles, dus dat scheelt. Hij kan zich richten op de tegenstander. Van elk van de 23 of 24 mogelijke spelers van Zagreb maakt hij een profiel. Hij bekijkt beelden, zodat hij de spelers zal herkennen.


Hij luistert naar het Kroatische commentaar, zodat hij de namen van de spelers correct kan uitspreken. Misschien zoomt de camera in op hoogwaardigheidsbekleders. Jeroen zoekt op wie de Kroatische president is en hoe hij eruit ziet. Wie de voorzitter van de club is. Zouden er andere beroemdheden in beeld kunnen komen?


Hij verdiept zich in de geschiedenis van het land, de stad, de club, het stadion. Hebben spelers van Ajax en Dinamo in interlands tegen elkaar gespeeld? Hebben ze ooit mét elkaar gespeeld? Niet meer dan een fractie van de door hem verzamelde informatie krijgen we te horen. Voor een commentator is elke voetbalwedstrijd een examen. Lang niet alles wordt gevraagd, maar je moet wel alles weten.


2: en dan de rest.

Overdreven? Nee, het is wel zo: voetbalcommentator zijn is een manier van leven. Zeven dagen per week al het voetbalnieuws volgen. Alle bladen lezen; filmpjes en websites bekijken. Chatten met Kiev-fans als PSV in Oekraïne speelt. Dat deed die andere Jeroen: Grueter. Morgen zit hij bij Marseille - Arsenal. Op zijn desk op de perstribune een blaadje met de opstellingen en aantekeningen (niet laten wegwaaien), een programmaboekje en een monitor. Daarop ziet hij wat wij zien. Koptelefoon, microfoon, fles cola om de keel te smeren, dat is het. De rest zit in zijn hoofd; een NOS-commentator heeft geen redacteur tot zijn beschikking. 'Kom d'r maar in, Jeroen.' Soms luisteren drie miljoen mensen mee. Na zijn eerste wedstrijd, Nigeria-Spanje in 1998, heeft hij twee uur lang op zijn bed trampolinegesprongen om de spanning kwijt te raken. Collega Elshoff ligt na elke wedstrijd tot vier uur naar het plafond te staren, als hij géén fout heeft gemaakt. Toch zouden ze niet anders willen.


3: 'opbouwende kritiek? ja, graag.'

Jeroen Elshoff onderhoudt contact met de kijkers via Twitter. Jeroen Grueter werd in een mailtje attent gemaakt op zijn poldernederlands: 'ontzettond'. Tijdens de wedstrijden is hij erop gaan letten. Op een dag kreeg hij weer een mailtje: 'Je hebt goed geluisterd. Het is een stuk beter.' Leuk vond hij dat. En respons van spelers? Grueter: 'Er is er nog nooit een geweest die zei: dat zag je goed of slecht. Trainers hoogst zelden. Ik heb niet het idee dat spelers kijken. Voor hen is voetbal gewoon werk.'


4: er zijn analisten waar je wat van opsteekt en analisten waar je niets van opsteekt.

Boeiend, onder anderen: Ronald Waterreus, Jan van Halst, Foppe de Haan, René van der Gijp, Jan Boskamp, Willem van Hanegem, Jan Mulder, Henk Spaan. Wat niet wil zeggen dat ze het daar onderling over eens zullen zijn. Johan Cruijff is Johan Cruijff. In de tijd dat Ronald Koeman trainer van Ajax was, was Cruijff analist bij de NOS. In de rust werd iemand naar boven gestuurd om naar de televisie te kijken. Koeman wachtte gespannen bij de deur van de kleedkamer. 'Wat zei Johan?'


5: een goede voetballer heeft tijd.

Een cliché, maar daarom niet minder waar. Henk Spaan: 'Die weet hoe hij de bal gaat aannemen. En, dat is belangrijk, hij is niet bang voor een tegenstander die in zijn nek hijgt. Een onzekere speler oogt gehaast.' Als Spaan naar voetbal kijkt, let hij er vooral op hoe een speler de bal aanneemt, of hij daarmee ruimte schept voor zichzelf. Essentieel, zegt hij. 'Of hij maar wat doet, of dat hij al gezien heeft wat hij kan doen. Van Persie.'


6: 11 spelers voor wie henk spaan op het puntje van zijn stoel zit.

Van Persie dus (Arsenal), Iniesta (Barcelona), Bale (Tottenham Hotspur), Özil (Real Madrid), Strootman (PSV), Eriksen (Ajax), Källström (Lyon), Pastore (Paris Saint-Germain), Nasri (Manchester City), Martin (Sochaux), Benzema (Real Madrid), Tadic (Groningen).


7: voor een analist zijn er geen saaie wedstrijden.

Vindt Jan van Halst. Vindt Foppe de Haan. Foppe: 'Ik kijk hoe de ploegen op het veld georganiseerd zijn. Wat is het idee achter de speelwijze. Hoe staat het middenveld, hoe staan de spitsen. Hoe wordt er vrijgelopen en wat is het effect. Hoe krijg je de bal bij de voorhoedespelers. Hoe probeert de andere partij de weg naar de voorhoede af te snijden. Hoe proberen ze de bal te veroveren, waar worden ze agressief. Als je zo kijkt, ontdek je elke wedstrijd iets moois. Ik probeer, hoe zeg je dat, ook door het scherm heen te kijken. Te bedenken wat zich buiten beeld afspeelt.' Af en toe naar het stadion gaan, dat helpt.


8:neem breedbeeld- televisie.

Tijdens het WK in Duitsland (2006) was het een nieuwtje. Henk Spaan zette een breedbeeldtoestel naast zijn oude toestel. Hij was onder de indruk. Op het nieuwe zag hij 20 meter van het veld meer dan op het oude, zo'n 1.200 vierkante meter.


9:ook als je voor de televisie zit, kan het geen kwaad over de bal heen te kijken

.


Vroeger, ja vroeger. 'Goed gelopen!', riepen ze toen. Nu heet dat: mooie loopactie - alweer zo'n trainerswoord dat niet went. Toch kan het interessant zijn om de bal de bal te laten (zie ook Foppe de Haan) en bijvoorbeeld een tijdje te kijken hoe de spitsen zich proberen vrij te lopen. Bijna elke centrumspits heeft twee man in zijn rug, de centrale verdedigers van de tegenpartij. Jan van Halst: 'Vaak zie je een spits een voorbeweging maken, een paar stappen schuin van het doel af, om vervolgens achter de rug van de verdedigers langs weer in de richting van het doel te sprinten. Luuk de Jong (FC Twente) is er goed in. Siem ook, zijn broer (Ajax). Maar krijgt hij, bevrijd, dan de bal of niet? Van een goede middenvelder wel. De spits doet niet mee, hoor je vaak. Maar veelal ligt het niet aan de spits. In veel gevallen ligt het aan de middenvelder, die het overzicht niet heeft of hem de bal niet durft te geven.'


10:de kleding zegt iets over de trainer.

Wouter van Ewijk, psychiater en voetballiefhebber, spreekt van apenpatronen. 'Veel trainers zijn bezig met macht. Ze proberen de afstand tussen hen en de spelers te vergroten of te verkleinen. De een wil one of the boys zijn en draagt een voetbaltenue, de ander een driedelig kostuum. Guardiola, de trainer van Barcelona, misschien niet toevallig het beste team van de wereld, zit volgens Van Ewijk het best in zijn jas. 'Mooi en toch losjes. Hij staat dicht bij de spelers en heeft toch overwicht. Een gedistingeerde, rustige figuur.'


Natuurlijk is ook hier niet alles wat het lijkt. Martin Jol, tegenwoordig aan het roer bij Fullham, meldt zich steevast in trainingspak. Toch heeft zijn motief weinig met het veroveren van zijn positie in de groep te maken. Jol, wat kilootjes te zwaar, transpireert nogal en zo valt dat niet op. Hij vindt het vervelend om in een nat kostuum voor de camera's te verschijnen.


11: alle eredivisiewedstrijden worden in hun geheel van livecommentaar voorzien.

Net als bij de BBC is dat traditie bij de NOS. Een kwestie van beleving. Na afloop wordt de samenvatting met commentaar en al geknipt. En hoe vaak, nog steeds, de commentatoren ongelovig worden aangekeken: 'Dus je wist niet wat er ging gebeuren?' Nee. Echt niet. (Vergelijk het maar eens met de Duitsers. Die maken eerst de samenvattingen van hun Bundesliga-wedstrijden en spreken ze daarna in: ARD Sportschau, elke zaterdag vanaf 18.00 uur).


Henk Spaan zag een documentaire over de legendarische basketballer Magic Johnson, spelverdeler van de Los Angeles Lakers. Johnsons perifere visie zou groter zijn dan die van andere spelers. Oftewel: hij nam meer waar aan de zijkant van zijn gezichtsveld. Met nog andere woorden: hij zag gewoon meer dan anderen. Spaan: 'Bij Barcelona's Xavi moet dat ook het geval zijn.' Interessant, Henk. 'Ja, stel dat het te meten is. Dan kun je 4-jarige kinderen scouten als centrale middenvelder.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden