Voetbal is meer dan voetbal. Of toch niet?

Helpt voetbal bij het lenigen van sociale noden? Ja, zeggen voetbal en politiek. Nee, vindt de cultuur-pessimist. Een situatieschets op de dag van Engeland - Nederland, een half jaar nadat het oefenduel strandde door de rellen in Londen.

Zonder greintje cynisme stelt Theodore Dalrymple onomwonden: 'Het zou goed zijn als Engeland een keer verloor van Liechtenstein. Dat zou een klap in het gezicht zijn; de mededeling dat ze hier niet eens meer goed zijn in zoiets als voetbal.'

Dalrymple is gepensioneerd arts-psychiater, onder meer in de gevangenis en in achterstandswijken, alsmede schrijver van vele boeken en essays. De rellen en plunderingen in augustus 2011, met Noord-Londen als brandhaard, waren volgens hem vooral het gevolg van een maatschappij in ontbinding; ontevredenen, gebroken gezinnen, lustelozen, asocialen, gefrustreerden. Hij is cultuurpessimist, mag je gerust stellen. 'En de problemen zijn veel te groot om ook maar voor een beetje door voetbal te worden opgelost.'

Dalrymple heeft weinig tegen door profclubs ontplooide initiatieven met kansarmen in achterstandswijken, maar hij ziet eerder het grote gevaar: 'Voetbal is in Engeland een metafoor voor een leven van glamour en glitter, terwijl onder dat laagje glans de verrotting van de maatschappij woekert.

'Het voetbal maakt miljoenen verlies en Engelse profs vervullen over het algemeen geen voorbeeldfunctie. De geesten van supporters zijn soms louter gevuld met voetbal. Elk ander cultureel besef ontbreekt. Dat kan niet gezond zijn. En als je geen sociaal wezen bent, word je dat ook niet omdat je van voetbal houdt. Asociale wezens sociaal maken, is als pissen tegen de wind in.'

Vroeger was het misschien anders, wie weet. 'Kijk naar foto's uit 1958, van de spelers van Manchester United die omkwamen bij een vliegtuigongeluk bij München. Dat waren nette jongens uit de middenklasse, met een baantje erbij. Dat was hetzelfde type mens als de supporters van destijds.

De huidige Britse voetballer is fitter en sneller dan toen, maar van hem valt verder weinig te verwachten, als je van niets naar een salaris van 80 duizend pond per week gaat. Dat is een beetje veel om je goed te blijven gedragen. Hoe kun je van iemand met het gezicht van Rooney verwachten dat hij het voorbeeld geeft?'

Dalrymple, synoniem voor Anthony Daniels, zou het een vooruitgang vinden als clubs worden verplicht een minimum aantal plaatselijke spelers op te stellen, in plaats van de beste Roemeen, de beste Afrikaan, enzovoorts. 'Clubs hebben niets meer te maken met de lokale gemeenschap.'

Dat is inderdaad een probleem, geeft David Lammy toe, parlementslid uit Tottenham voor Labour. 'Het is een paradox. Topvoetbal is een voorbeeld van globalisering, met daaraan gelieerde topsalarissen. De voetbalclub is lokaal ontstaan en heeft een lokale identiteit. Het is zaak een brug tussen beide werelden te slaan. Daarom doet Tottenham Hotspur veel voor de samenleving.'

Klassenverschil

In zekere zin vertegenwoordigt voetbal het klassenverschil binnen de Britse maatschappij. Stadions zijn tempels in soms snel verarmende wijken met sociale problemen; criminaliteit, werkloosheid, (seksueel) misbruik, onthechting. Topspelers wonen elders, in welvarende buurten buiten de stad. Tijdens de rellen vorig jaar zei Rafael van der Vaart, speler van Tottenham, in alle eerlijkheid dat hij nooit in de buurt van het stadion komt, buiten de wedstrijden om.

Vorige week verscheen in Tottenham een rapport met aanbevelingen, een half jaar na de rellen. Ta-king Tottenham Forward, heet het. Doelstellingen: meer kansen voor jongeren, investeren, gemeenschapszin aanmoedigen, een veiliger samenleving creëren. De opvallendste bijdrage van de voetbalclub: een nieuw stadion, iets verderop dan White Hart Lane, met winkels en restaurants. Het stadion zal nog meer een slagschip van welvaart zijn, al dan niet met klatergoud beslagen.

Lammy: 'Spurs blijft in de wijk, dat is het belangrijkst. Tottenham is zeer divers, met 220 gesproken talen. Ze hebben met elkaar gemeen dat ze van voetbal houden. Tottenham voetbalt in de Premiership, dat inspireert. En de stichting van de club doet veel terug voor de maatschappij, op scholen vooral.'

Lang niet alle fans zijn bereid die brug tussen basis en top nog over te steken. Velen kunnen het voetbal niet meer betalen, terwijl anderen alles opzij leggen om hun club te steunen.

Op zondag zie je ze door Londen struinen, duizenden fans van Liverpool, na de zege op Cardiff in de finale van de League Cup. Ze drinken bier, bier en nog eens bier. Hun gezang vult de pubs. Het is een vorm van eenkennigheid waarvan Dalrymple gruwt: 'Soms, als je gewoon door de stad wandelt, hoor je twee woorden: fuck en football.'

In The Guardian verscheen zaterdag een artikel waarin staat dat veel profs, zelfs die van kleinere clubs, een extra jaar in de Premier League en dus meer salaris verkiezen boven het winnen van een beker. Dát is ook het contrast met de liefhebbende fan, die alles geeft voor één prijsje. Dalrymple: 'Supporters laten zich gewillig scheren, als schapen, een keer of tien, twintig per jaar. En de loyaliteit van de club naar hen toe is klein. Kinderen dagdromen over profvoetbal, terwijl ze beter realistische ambities kunnen nastreven.'

Pistolen

In de pub Tottenham Pride, een paar honderd meter van White Hart Lane, vertellen twee jongemannen, de broers Lee en Jason, dat zij zich niet meer laten scheren. Jason vraagt bij vertrek of zijn achternaam uit het stuk mag. Hij heeft jaren in een bende gezeten en nogal wat op zijn geweten, hoewel hij nadrukkelijk afstand neemt van de nieuwe trend in gangland: pistolen.

Het duo is voor Arsenal, maar gaat nooit naar het stadion. 'Waarom zouden wij ons weinige geld besteden aan miljoenensalarissen?' Het leven is en blijft slecht in Tottenham, daarvan zijn ze overtuigd. 'Die rellen kunnen elk moment opnieuw uitbreken.'

Politicus Lammy: 'In Tottenham is veel meer te doen dan verbrande winkels herbouwen. We zijn bezorgd. De toekomst van Groot-Brittannië hangt deels af van de omgang met wijken als deze. Na de Olympische Spelen hoort de oplossing van de problematiek voorrang te krijgen boven alles.'

Aan elke lantaarnpaal in Tottenham hangt een vlag: 'I love Tottenham', waarbij 'love' door een vuurrood hart is uitgebeeld, met de oproep de lokale middenstand te steunen. Jason: 'Maar het is onveilig op straat, zeker als het donker is. Vroeger lieten mijn ouders de deur 's nachts gewoon van het slot.' Op het raam van het café hangt een foto van een vermiste jongen. Lee: 'Best kans dat hij is neergestoken.'

Ver weg van het cynisme en pessimisme van Dalrymple en de jongens op straat, staat Freddie Hudson, manager van het sociale programma van topclub Arsenal, ook uit Noord-Londen. De KNVB riep deze week uit tot de week van 'Meer dan Voetbal', waarbij alle sociale aspecten aan bod komen, zoals integratie en emancipatie door voetbal. Arsenal is al sinds 1985 actief in de 'community', met naar schatting een miljoen deelnemers sindsdien.

Hudson laat rapporten zien en bijlagen met resultaten, hij vertelt bevlogen over zijn werk. Hier op kantoor, in de schaduw van het imposante Emirates Stadion, werken twintig fulltimers. Ze zitten in hun Arsenal-trainingspak achter de computer. 'De meeste clubs in Engeland doen aan liefdadigheid omdat ze vinden dat ze dat moeten doen, als tegenprestatie', zegt Hudson. 'Arsenal wil daadwerkelijk actief zijn in de gemeenschappen. We zijn uit onszelf begonnen.'

Hudson neemt ons mee naar het Bergkamp Court, een paar jaar geleden geopend in aanwezigheid van Dennis Bergkamp, Johan Cruijff en Robin van Persie, en deels bekostigd door 100 duizend euro die Bergkamp schonk na zijn afscheidswedstrijd in 2006. Elthorne Park in Noord-Londen was gevaarlijk, met misdaad van velerlei aard en ondoorzichtige bosschages. Nu is het een open park, met in het centrum het herkenbare trapveld van de Cruyff Foundation, schoon en onderhouden.

Balletje trappen

Celia Facey, met haar gewatteerde Arsenal-jas, zegt dat ze vroeger knallende hoofdpijn kreeg van het park, door alle misstanden. Nu koestert ze de jongens die rond zes uur komen voetballen. De een na de ander verschijnt uit omringende flats, om onder begeleiding van personeel van Arsenal een balletje te trappen.

'We doen dit niet om talent te ontdekken', aldus Hudson. Het zijn vooral jongens die zich verveelden, die zware problemen kenden, maar van wie sommigen toch een diploma halen en later in dienst van Arsenal voor nieuwe generaties jongens zorgen.

Arsenal werkt samen met tal van instanties, waaronder de overheid, en betaalt het personeel zelf. Het spant zich in voor betere gezondheid, opleiding, hulp aan buitengeslotenen, invaliden, werklozen, drankzuchtigen. De club biedt scholing, hoop, wat dies meer zij.

Hudson: 'Wij hebben geen oplossing, maar we kunnen misschien iets bijdragen aan het leven van individuen. We zijn ook niet zo naïef dat we met één knip in de vingers denken de maatschappij te veranderen, maar we helpen waar we kunnen.'

Op het veldje voetballen de jongens alsof het de WK-finale is. Even hebben ze niets anders aan hun hoofd dan voetbal. Heerlijk.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden