Voelen moskeebezoekers zich onveilig?

Het aantal incidenten bij moskeeën neemt toe in Nederland, volgens Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Dick Schoof. Het afgelopen jaar vonden er tientallen incidenten bij islamitische gebedshuizen plaats. Wat is daar in de moskee van te merken? Voelen moslims zich onveilig? De Volkskrant mocht drie dagen meekijken in de Blauwe Moskee.

Bestuurder van de Blauwe Moskee Rachid Abouhrait in gesprek met de politie Beeld Marcel Wogram / de Volkskrant

Het is een van weinige lichte momenten tijdens de loodzware vrijdagmiddagpreek in de Blauwe Moskee in Amsterdam-Slotervaart. Jongerenimam Yassin El-Forkani heeft net een dramatische stilte laten vallen in een relaas over angst en racisme, als op het vrouwenbalkon een peuter begint te brabbelen.

'Hallo', roept het meisje dwars door de stilte naar beneden, naar de honderden moslims die zijn gekomen om te bidden. Ze zwaait, draait zich om naar haar moeder en neemt een tevreden hap van haar koekje. Ziezo.

'We voelen ons onveilig.' De stem van de imam schalt weer door de luidspreker. 'Het kan toch niet zo zijn dat ik m'n dochter en mijn zoon gedag zeg, naar de moskee ga om te bidden en nooit meer terugkom?'

Het vrijdaggebed in de Blauwe Moskee wordt altijd goed bezocht, maar vandaag zijn er meer mensen dan gebruikelijk. Het is een kleine week na de aanslag op een moskee in Quebec, waarbij zes mensen om het leven kwamen. Vijf dagen ook nadat de 'G4', vier prominente moskeeën in de Randstad extra veiligheidsmaatregelen aankondigden uit angst voor een vergelijkbare aanslag.

Enkele tientallen Amsterdammers zijn afgekomen op de oproep van het Veiligheidspact tegen Discriminatie om de deur te bewaken tijdens het gebed. Ook de vrijwilligers van de moskee staan buiten. De deuren gaan tijdens het gebed op slot.

Het aantal incidenten bij moskeeën neemt toe in Nederland, zei Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Dick Schoof vrijdag, na overleg met zes moslimkoepels. Het afgelopen jaar vonden er tientallen incidenten bij islamitische gebedshuizen plaats. Van brandstichting, tot dreigbrieven met hakenkruizen.

Wat is daar in de moskee van te merken? Voelen moslims zich onveilig? De Volkskrant mag drie dagen meekijken in de Blauwe Moskee. Tijdens het gebed, de godsdienstlessen en de lezingen in de avonden. En in het kantoor, waar de hele dag liters zoete Marokkaanse muntthee wordt geschonken door vrijwilligers en het bestuur.

Moskeeën nemen maatregelen na toename incidenten, stadsbewoners komen in actie

Het aantal incidenten bij moskeeën is het afgelopen jaar toegenomen. Op lokaal niveau worden extra preventieve maatregelen genomen, zegt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), Dick Schoof, vrijdag na overleg met zes moslimkoepels.

'Het schoot door me heen tijdens het bidden', zegt de 30-jarige Leyla. Ze staart naar haar paarse sokken, het enige kledingstuk van kleur onder haar gitzwarte gewaad en hoofddoek. 'Je wilt niet aan de aanslag denken, maar het gebeurt toch.'

Woensdagavond in de Blauwe Moskee: 'zusters-voor-zusters-avond.' De bibliotheek is vanavond het terrein van de vrouwen. Er is thee met koekjes en chips uit plastic bakjes. 'Waarom zou je bang zijn?', vraagt een jonge vrouw in het grijs gewaad aan Leyla. 'Als moslim weet je: mijn dag komt, als mijn dag komt.' Ze kijkt om zich heen, naar de kasten vol boeken over de Islam, het terracotta tapijt. 'Dit is een mooie plek om te sterven.'

Mensen komen uit solidariteit naar de moskee. Beeld Marcel Wogram / de Volkskrant

Angst

Het is een veelgehoorde uitspraak deze week: moslims zouden niet bang moeten zijn om te sterven. 'Ik heb geen angst, ik heb mijn geloof', zegt de 39-jarige Mustafa die de deur bewaakt tijdens Maghreb, het een na laatste gebed van de dag.

Binnen predikt de Imam, buiten preekt Mustafa 'Een goede moslim pleegt geen aanslagen', zegt hij. 'Hij doet goede daden en vraagt Allah om vergiffenis.' Hij kijkt naar de maan, die opkomt vanachter de portiekflats. 'Ik leef goed. Ik kom in het paradijs.'

'Waarom zouden we bang zijn?', brommen ook de grijze mannen die elke dag in de bibliotheek thee drinken tussen de laatste gebeden door. 'Ik woon al veertig jaar in Nederland, er is nog nooit iets gebeurd', zegt de 71-jarige Ayad Tahiri. Kort daarna veert hij geschrokken op. Een van de mannen heeft zojuist met een doffe klap een stapel stoelen naast hem neer gezet. Met een grijns: 'Je was toch niet bang?'

Niemand zou bang moeten zijn, veel zijn het toch. 'Natuurlijk ben ik bang, heel bang. Zo'n gek kan hier zomaar binnenlopen en ons neerschieten', zegt de 48-jarige Ismail. 'Sommige mensen durven het niet toe te geven, maar we zijn allemaal bang.'

Dat merkt ook Rachid Abouhrait (39), bestuurder bij de Blauwe Moskee. 'Bij mij komen de telefoontjes binnen.' Een moeder die haar dochters niet meer naar de weekendschool durft te sturen. Een zoon die bang is dat zijn oude vader te laat komt voor het gebed en buiten moet blijven.

Hij mist een aantal vaste gezichten deze week. 'Oudere mensen en vrouwen, ik denk dat ze niet meer durven.'

Elke dag komt de bestuurder, die overdag bij de gemeente werkt als projectmedewerker, direct uit zijn werk naar de moskee. Om te overleggen met de monteurs die al dagen bezig zijn met het installeren van twintig nieuwe camera's. Om de vrijwilligers te instrueren over de nieuwe veiligheidsmaatregelen.

'Eerst eten', zegt hij als hij donderdag de bestuurskamer binnenkomt. Hij trekt een lichtblauwe djellaba aan over zijn spijkerbroek en zet de kapsalon die hij om de hoek gehaald heeft op schoot.

'We willen een open gebedshuis zijn', zegt Abouhrait. 'Maar onder deze omstandigheden kunnen we niet anders dan de deuren sluiten.' De moskee zelf heeft nooit last gehad van bedreigingen of incidenten.

Voor het gebed. Beeld Marcel Wogram / de Volkskrant

Er is geen concrete aanleiding voor extra veiligheidsmaatregelen, toch is de angst zo groot dat de deuren tegen alle principes van een open gebedshuis in, op slot gaan.

'Het gaat niet om directe bedreigingen', zegt Abouhrait. 'Het gaat om de optelsom.' Hij telt na op zijn vingers. De molotovcocktail tegen een moskee in Enschede, vorig jaar. De varkenskoppen die op de stoep varkenskoppen bij verschillende moskeeën werden neergelegd. De brand onlangs in een oud zwembad in Culemborg waar een moskee gepland stond. 'En nu Canada. Het wordt steeds heftiger.'

Meldingen

De cijfers wijzen dezelfde richting uit, zegt Ineke van der Valk. De in moslimdiscriminatie gespecialiseerde onderzoekster van Universiteit van Amsterdam hield het aantal gewelddadige incidenten rondom moskeeën de laatste jaren bij.

'Na de moord op Theo van Gogh in 2004 zag je een piek, daarna is het jaren rustiger geweest.' De laatste jaren neem het geweld weer toe. 'Vooral na aanslagen waar moslims bij betrokken zijn, zoals in Parijs en Brussel, zie je dat de incidenten toenemen.'

Ook bij de politie komen steeds meer meldingen van moslimdiscriminatie binnen, blijkt uit een onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut, in opdracht van de Anne Frank Stichting van december. In 2015 waren er 446 incidenten, meer dan een verdriedubbeling ten opzichte van het jaar daarvoor.

Bij het nieuw opgerichte meldpunt Islamofobie kwamen vorig jaar zo'n 460 klachten binnen, in 2015 waren dat er een kleine 300. Vooral vrouwen die een hoofddoek dragen maken vaak melding. Ze worden op straat bespuugd en uitgescholden. Sommige voorbijgangers sjorren aan hun hoofddoek. Het zijn dit soort incidenten die de angst voor een aanslag versterken, blijkt uit de verhalen van de bezoekers van de Blauwe Moskee.

Weer buitenlander

'Vroeger was ik gewoon een Nederlander, nu ben ik weer buitenlander', zegt een van de monteurs die de camera's installeren. Zelf is hij ook moslim. 'Je hoeft maar naar de peilingen te kijken en je weet dat het de verkeerde kant op gaat met dit land.'

'Elke keer als er een aanslag is, word ik op straat extra scheef aangekeken', zegt de 25-jarige maatschappelijk werkster tijdens de vrouwenavond. 'Ik let op zulke momenten extra goed op bij het oversteken. Sommige auto's rijden heel hard, vlak voor je langs.' Net als meer vrouwen in de moskee durft ze de laatste tijd 's avond de straat niet meer op.

'Rot toch op naar je eigen land, kut Marokkaan.' De 18-jarige Ayoun Lamarti krijgt het wekelijks te horen op het voetbalveld. 'Jullie hebben Slotervaart verpest.' De HBO-student radiologie merkt het ook tijdens sollicitatiegesprekken voor een stageplek. 'Sommige mensen kijken je aan van: nou, het moet maar. Dan weet ik al: ik word afgewezen.'

Het holt je uit, zeggen ze in de Blauwe moskee. Aan Wilders waren ze wel gewend. Maar nu is er Trump, die moslims de toegang naar de VS ontzegt. Nu roept ook Rutte 'pleur op.' Veel bezoekers beginnen over de discussie in Amsterdams debatcentrum de Balie, waar vorige week een islamcriticus een balletje opgooide om het aantal moslims in Nederland terug te brengen naar 1 tot 2 procent.

'Als zelfs hoogopgeleide mensen dat soort dingen zeggen, op zo'n intellectueel podium', zegt de maatschappelijk werkster, die niet met haar naam in de krant wil. 'Dat komt hard aan.'

Dag schat, kom binnen, kom binnen. Het is donderdagavond, lerares Soumaya geeft godsdienstles voor vrouwen. De 32-jarige lerares heeft HBO recht gestudeerd, maar ze wil geen baan als jurist. Ze heeft zich een paar jaar geleden 'teruggetrokken uit het publieke leven', zegt ze. Ze begeeft zich alleen nog onder gelijkgestemden - in de buurt ('hier wonen veel moslims') en in de moskee.

'Ik werd gek van de opmerkingen van Nederlanders over mijn geloof', zegt Soumaya. 'Je ziet er zo leuk uit, waarom draag je die hoofddoek?' Erger vindt ze de sluimerende vijandigheid. 'Soms is het even stil, maar zodra er een aanslag wordt gepleegd, hebben mensen het idee dat ze moslims op hun plek moeten zetten.'

Het is bijna zeven uur, de les begint. 'Voor ik van start ga: wil iemand controleren of de deuren op slot zijn?', vraagt de lerares. Tijdens de activiteiten 's avonds gaan voor de zekerheid niet alleen de buitendeuren, maar ook de tussendeuren in de moskee op slot.

'Woonde ik nog maar in het Brabantse dorp waar ik vandaan kom', zegt Soumaya tegen haar leerlingen. 'Daar kon je de deur gewoon open laten staan. Je had er geen racisten.' Lachend: 'Ook niet veel moslims trouwens.'

De Blauwe Moskee

De Blauwe Moskee (officieel: het Nederlands-KuwaitischCultureel en Sociaal Centrum) kon acht jaar geleden gebouwd worden dankzij financiëlesteun vanuit Koeweit. In 2013 kwam de moskee in opspraak omdat fundamentalisten uit dat land er aan de touwtjeszouden trekken.

Hoewel de meeste bezoekers Marokkaans zijn, is de moskee nadrukkelijk tweetalig: Arabisch en Nederlands. Er komen relatief veel jongeren. De blauwe bakstenen buitenkant bezorgden het gebouw zijn bijnaam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.