VN-top: Nemen de nieuwe wereldleiders het over?

Nooit waren zoveel regeringsleiders tegelijk op bezoek bij de VN als bij de 70ste verjaardag. Ondanks alle de kritiek blijft de VN het belangrijkste podium voor wie de wereld wil toespreken.

De Verenigde Staten moeten de vijandigheid richting vluchtelingen laten varen en hen humaan behandelen. Dat heeft paus Franciscus gezegd in het Congres.Beeld afp

'Een zelfzuchtige en grenzeloze honger naar macht en materiële welvaart leidt zowel tot uitputting van natuurlijke hulpbronnen als tot uitsluiting van de zwakkeren', zei Paus Franciscus vrijdag in de plenaire zaal van de Verenigde Naties in New York. Een moreel appel, waarmee hij zijn persoonlijke agenda aan die van de VN koppelde.

Daarmee opende de paus vrijdag het bal: een week van toespraken door bijna tweehonderd staatshoofden en regeringsleiders, over de toestand van de wereld en hoe die te veranderen.

Maandag is de dag van het grootste diplomatieke hanengevecht: dan betreden na gastheer Obama onder meer zijn Chinese collega Xi en de Russische president Poetin het podium. Iran en Cuba maken ook hun opwachting, net als koning Willem-Alexander.

Het is de meest spectaculaire line-up in de geschiedenis van de VN. Nog nooit in de zeventigjarige geschiedenis van de organisatie woonden zoveel presidenten, koningen en dictators de jaarlijkse Algemene Vergadering bij. Xi is er voor het eerst, Merkel voor het eerst in zeven jaar, Poetin voor het eerst in tien jaar. De Verenigde Naties zijn zo voor even echt een stel verenigde naties: iedereen samen onder één dak.

Er zijn verschillende redenen voor de drukte. Allereerst is het feest. De organisatie bestaat zeventig jaar, en zo'n lustrum trekt altijd meer gasten dan een 69ste of 71ste verjaardag. Bovendien wordt dit weekend een sub-top gehouden waarin de zeventien nieuwe Duurzame Ontwikkelingsdoelen voor de komende vijftien jaar worden gepresenteerd, niets minder dan een blauwdruk voor een ideale wereld, die al zijn uitonderhandeld en door 193 landen zijn onderschreven. Nog vijftien jaar en dan is het vrede. Dat mag worden gevierd.

Geen sprake van vrede

Maar van vrede is nu nog geen sprake. Dat is óók een reden waarom het juist nu zo druk is in New York, met al die grote namen. Syrië, Oekraïne, de vluchtelingen, de andere oorlogen in Jemen, Soedan, Libië en Mali: grote delen van de wereld staan in brand, en de brandweer is nergens te bekennen. Dit is het moment waarop een zichzelf respecterend leider de weg wijst uit de chaos.

Dat kan vanaf maandag, tijdens het Algemene Debat, als elk land een kwartier het woord mag voeren.

Deels is de chaos te wijten aan de Verenigde Naties zelf. Het voorkomen van de 'gesel van de oorlog', het belangrijkste doel waarom de organisatie in 1945 werd opgericht, lukt de laatste jaren slecht. De Veiligheidsraad heeft niets kunnen uitrichten om de slachting in Syrië en de annexatie van de Krim te voorkomen, vooral dankzij veto's van Rusland en China. Een Britse oud-ambassadeur bij de VN noemde Syrië in The Guardian een 'vlek op het geweten van de Veiligheidsraad, de grootste mislukking van de laatste jaren'. Volgens hem heeft dit falen 'zeker gevolgen voor de status van de Verenigde Naties als geheel'.

En nu staan de mannen achter die veto's Poetin en Xi, toch vrolijk op het podium van de organisatie die zij tandeloos maken. Hoe gaat dat samen?

Het is de paradox van een multipolaire wereld. Na de val van de Sovjet-Unie waren het twee decennia vooral de Verenigde Staten en Europa die de wereld op sleeptouw probeerden te nemen (lang niet altijd met succes, zie de Balkan, Rwanda en Irak). Poetin en Xi vertegenwoordigen de nieuwe wereldorde, waarin de macht over veel meer landen verdeeld die steeds meer hun eigen weg kiezen. Om die onafhankelijkheid te laten zien hebben ze echter wel een gemeenschappelijk podium nodig, en zelfs applaus. De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties vormt letterlijk het wereldtoneel.

Daarom zal Vladimir Poetin maandag vertellen dat zijn militaire steun aan het Assad-regime toch echt de enige manier is om Islamitische Staat te verslaan. Poetin, die in westerse ogen helemaal geïsoleerd staat, weet dat tientallen landen achter hem staan, zegt een adviseur die de afgelopen week al met de vertegenwoordigers van verschillende landen sprak.

Een tactiek

Het is een tactiek die lijnrecht ingaat tegen de tactiek van de Amerikanen en westerse landen (die Assad weg wilden hebben), maar het is een tactiek. Juist bij de Verenigde Naties kan Poetin proberen een coalitie van andere landen achter zich te krijgen. Het heeft Obama in elk geval gedwongen tot een ontmoeting met Poetin, ook maandag in New York. Zo blijven de Verenigde Naties een smeermiddel voor bilateraal overleg.

'Een nieuw belofte van actie', is het thema van deze top, maar tot actie zal deze week niet leiden - daarvoor is zo'n vergadering te ongrijpbaar. Maar in de tientallen side-events, wandelgangen en achterkamertjes kunnen 193 maal 193 ontmoetingen plaatsvinden. In een middelpuntvliedende wereld kan de aantrekkingskracht van de Verenigde Naties landen nog tot elkaar brengen.

Daarbij zal de komst van de Paus, die vrijdagochtend onder luid gejuich door de gangen van het VN-gebouw trok, ook zeker hebben geholpen. De Paus is machteloos, maar heeft een moreel gezag dat weinig werkelijke machthebbers aankleeft. Juist omdat hij geen verantwoordelijkheid draagt of verantwoording hoeft af te leggen kan hij vrijuit spreken over de problemen die individuele landen overstijgen: armoede, klimaatverandering, vluchtelingen, geweld. Precies de problemen die de Verenigde Naties met hun Duurzame Ontwikkelingsdoelen proberen op te lossen. 'De aanwezigheid van de paus', zei Louise Fréchette, een voormalige ondersecretaris-generaal van de VN in The New York Times, 'onderstreept dat dit instituut nog altijd het centrum van de wereld is'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden