VN ontnemen Syrië alle chemische wapens

Het is de internationale gemeenschap ernst: Syriës arsenaal aan chemische wapens wordt ontmanteld. Uiterlijk dinsdag beginnen de wapencontroleurs hun missie. De Veiligheidsraad van de VN stond vrijdagavond op het punt een dwingende resolutie aan te nemen, waarin Syrië wordt bevolen al zijn chemische wapens op te geven.

AMSTERDAM - De resolutie is een diplomatieke mijlpaal in de Syrische burgeroorlog. Niet eerder konden de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad het eens worden over stappen om het regime van president Bashar al-Assad in te tomen. Het akkoord werd donderdagavond bereikt.


Indien het regime niet meewerkt aan uitvoering van de resolutie, zal de Veiligheidsraad stappen nemen onder Hoofdstuk VII van het VN-handvest, dat (gewapende en/of niet-gewapende) dwangmaatregelen mogelijk maakt. Wel moet daarover dan een nieuwe resolutie worden aangenomen.


De inspecteurs van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) zullen in Syrië meer verdachte plekken gaan inspecteren dan eerder werd verwacht. Niet alleen de door het regime aangewezen locaties zullen worden bekeken, zoals gebruikelijk, ook alle verdachte locaties die door andere staten worden aangemeld. Dit ongekend krachtige mandaat staat in het voorstel dat vrijdag op het OPCW-hoofdkantoor in Den Haag werd opgesteld.


Over de tekst zou vrijdagavond door het bestuur van de organisatie worden gestemd. Zodra dat was gebeurd, was de weg vrij voor de Veiligheidsraad om te stemmen over de Syrië-resolutie. Naar verwachting zou dat geen problemen opleveren.


Tijdschema

Het ontwerpbesluit van de OPCW bevat een strak tijdschema voor de verificatie en ontmanteling van alle wapeninstallaties in Syrië. Alle apparatuur voor het produceren en vullen van chemische wapens moet al voor 1 november vernietigd zijn. Voor het totale pakket krijgt Syrië niet meer dan negen maanden de tijd, tot juli.


De controleurs van de OPCW (niet te verwarren met de VN-inspecteurs die al ter plaatse zijn) moeten onbelemmerd toegang krijgen tot elke gewenste plek in Syrië. De OPCW zal elke vorm van obstructie of gebrek aan medewerking door Syrië ogenblikkelijk melden aan de Veiligheidsraad.


Volgens de ontwerpresolutie die vrijdag door de Veiligheidsraad werd besproken, is Syrië gedwongen de OPCW zijn volledige medewerking te geven. Westerse diplomaten in New York noemen de afspraken bindend en afdwingbaar.


'De resolutie maakt duidelijk dat er consequenties volgen op niet-naleving', zei Samantha Power, de Amerikaanse VN-ambassadeur. Ze wees op de grote stappen die zijn gezet: 'Twee weken geleden had het Syrische regime zelfs het bestaan van zijn voorraden chemische wapens niet erkend.'


Volgens Power vestigt de resolutie een nieuwe norm. Elk gebruik van chemische wapens betekent een 'bedreiging van de internationale vrede en veiligheid', de standaardformulering voor de Veiligheidsraad om de hoogste alarmfase af te kondigen.


Internationale conferentie

In de resolutie wordt geen schuldige aangewezen voor het gebruik van chemische wapens in Syrië in augustus. Wel moeten de verantwoordelijken 'ter verantwoording worden geroepen'.


Hoewel het besluit van de Veiligheidsraad allereerst gaat over het ontmantelen van Syriës arsenaal chemische wapens, bevat het ook een krachtige oproep tot een politieke transitie. Zo snel mogelijk moet een internationale conferentie over Syrië worden gehouden, op basis van het 'Genève-communiqué' van 30 juni vorig jaar.


De vijf permanente leden van de Veiligheidsraad, de Arabische Liga en de Europese Unie stelden toen een plan op voor een wapenstilstand en het vestigen van een overgangsregering in Syrië, met vertegenwoordigers van de oppositie en de regering-Assad.


De Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius zei vrijdag te hopen dat de Veiligheidsraad nog dezelfde dag een datum zou kunnen prikken voor de internationale conferentie, door Fabius 'Genève-2' genoemd.


WAT STAAT ER IN RESOLUTIE 2118?

'Besluit, in het geval van niet-naleving van deze resolutie, (...) om maatregelen op te leggen onder Hoofdstuk VII van het Handvest van de Verenigde Naties.'


Die formule in de laatste paragraaf van resolutie 2118 maakte het de VS en Rusland mogelijk overeenstemming te bereiken in de Veiligheidsraad. De Amerikanen hadden liefst een directe dreiging met militaire actie gezien, de Russen willen vooralsnog van geen ingrijpen weten. De gemaakte afspraak voorziet in een tussenstap, waarbij opnieuw een resolutie moet worden opgesteld.


De raad heeft in principe al besloten tot strafmaatregelen als Syrië niet meewerkt - wélke, dat moet nader worden besloten. Dat kunnen militaire sancties zijn (volgens artikel 42 uit Hoofdstuk VII) en economische en diplomatieke (artikel 41).


De tekst had sterker gekund, zegt Nico Schrijver, hoogleraar internationaal recht in Leiden. Dan zou zijn gesproken van 'alle noodzakelijke maatregelen', een impliciete verwijzing naar artikel 42. 'Nu kan het alle kanten op. Bijvoorbeeld een wapenembargo, waar ik wel voor zou zijn.'


Hoe dan ook noemt Schrijver het 'heel vergaand' dat een soevereine staat door de VN wordt gedwongen zijn wapens op te geven. Dat is hoogst uitzonderlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden