VN-missie geeft Darfur adempauze

De VN-missie kan de genocide een halt toeroepen. Zo wordt het plan van Darfur als VN-protectoraat reëler, zegt Jaïr van der Lijn....

Jaïr van der Lijn

Linda Polman pleit ervoor de Soedanese regio Darfur onder een VN-protectoraat te plaatsen (het Betoog, 25 augustus). Als we met minder dan dat genoegen zouden nemen, dan zou ook aan onze handen bloed kleven. Uiteraard is een dergelijk VN-protectoraat een ideale oplossing waar wij allen naar zouden moeten streven. Helaas is het, zeker op de korte termijn, niet zeer waarschijnlijk dat dit ervan zal komen, ook al zou heel Nederland op zijn kop gaan staan. In de tussentijd gaat de genocide niettemin door.

Een dergelijk moreel beroep aan de zogenaamde ‘internationale gemeenschap’ is grotendeels aan dovemansoren gericht. De ‘internationale gemeenschap’ vertegenwoordigd door de VN-Veiligheidsraad, bestaat uit verschillende landen die bij heikele punten vaak slechts met moeite tot overeenstemming komen. Tevens heeft een deel van die ‘internationale gemeenschap’, vooral China en Rusland, dermate grote belangen bij de regering in Khartoem dat zij een VN-protectoraat nooit zal steunen. Bovendien hebben beide genoemde landen geen baat bij precedenten voor de eigen afvallige regio’s.

Zoals doorgaans gebeurt in gevallen waarin de Veiligheidsraad verdeeld is en niemand bereid is daadwerkelijk fondsen en troepen in een oplossing te investeren, maar wel duidelijk is dat er iets moet gebeuren, kiest men voor de ‘doekje-voor-het-bloeden’-operatie. Dit zijn veel te kleine, te lichtbewapende en te zwak gemandateerde operaties. Hierdoor staan de betreffende VN-soldaten er meestal maar bij en kijken ernaar. We kennen allen het voorbeeld van Unprofor in het voormalige Joegoslavië.

Soms stelt het VN-secretariaat een veel te zwakke operatie voor vanuit een zogenaamde incrementalist approach (stapsgewijze benadering). Het blijkt namelijk niet altijd direct mogelijk robuust op te treden, vaak omdat veel regeringen weinig behoefte hebben aan ‘weer een interventie in een raar Afrikaans land’. Hoewel enkele troepen dan wellicht op korte termijn weinig effectief lijken, kunnen zij een zaadje vormen voor een krachtdadiger optreden op lange termijn. Met de aanwezigheid van troepen staat het probleem immers hoger op de internationale agenda, krijgen de media meer aandacht voor het conflict, worden mensenrechtenschendingen beter waargenomen en komen de rapporten erover ook daadwerkelijk op de bureaus die ertoe doen. In de Democratische Republiek Congo is deze aanpak uiteindelijk redelijk effectief geworden.

Darfur vraagt om een andere aanpak, en wel eentje die op korte termijn zoveel mogelijk Darfuri’s in staat stelt te overleven. De situatie is immers acuut. Dit maal is de bereidheid tot optreden bij een aantal belangrijke landen voldoende groot om wél tot een omvangrijke operatie te komen. Als we zouden wachten totdat Khartoem eindelijk bezwijkt onder de diplomatieke druk en een VN-protectoraat toestaat, zou dat voor veel Darfuri’s wel eens te laat kunnen zijn. Hoewel de Veiligheidsraad helaas te verdeeld is om tot een VN-protectoraat te komen, is de Raad wel in staat gebleken het huidige mandaat voor de VN-operatie Unamid in Darfur te verlenen.

Moeten we dus met minder genoegen nemen? Ban Ki Moon constateert, zoals ook Polman dat doet, dat ‘hoewel het conflict in Darfur verwoestende veiligheidsimplicaties en humanitaire consequenties heeft, het in wezen een politiek probleem blijft dat alleen door een politieke oplossing kan worden beslecht’. Ook Ban Ki Moon concludeert, evenals Polman, dat Unamid alleen een succes kan worden als alle partijen, en dus ook de Soedanese overheid, meewerken en het vorig jaar gesloten Darfur Peace Agreement uitvoeren.

De kans op dit laatste lijkt echter zeer klein, maar gelukkig biedt Unamid meer. Het huidige mandaat geeft de operatie binnen de gebieden waar zij wordt ontplooid de mogelijkheid om zonder toestemming van de Soedanese overheid en met geweld de bevolking te beschermen. Unamid moet de bevolking door middel van afschrikking beschermen, maar mag hiertoe ook pre-emptive optreden.

Ook als de operatie binnen dit mandaat zo robuust mogelijk optreedt, zal zij zeker niet in staat zijn de problematiek in Darfur duurzaam op te lossen en uitvoering van het vredesakkoord te bewerkstelligen. Unamid kan echter hiermee wel de genocide een halt toeroepen. In de hoop dat een dergelijke adempauze op korte termijn een politieke uitweg biedt op lange termijn, kan zij de situatie bevriezen en het geweld staken. Wellicht blijkt het vervolgens mogelijk toch nog dichter bij het door Polman voorgestelde plan van een VN-protectoraat te komen. Soms is iets beter dan niets.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden