VN: meer ruimte voor preventief geweld

De Veiligheidsraad moet preventief geweld kunnen toepassen of autoriseren als ergens ter wereld de mensenrechten ernstig worden geschonden, of als een terroristische actie dreigt....

Het voorstel preventief geweld onder strikte voorwaarden te legitimeren is een poging aan te geven hoe de wereld zich moet opstellen tegenover relatief nieuwe verschijnselen als terrrorisme en schurkenstaten. De werkgroep formuleert de nieuwe regel als volgt: 'Er bestaat een collectieve, internationale verantwoordelijkheid om te beschermen, uit te voeren door de Veiligheidsraad die opdracht geeft tot militair ingrijpen als laatste middel, in geval van volkenmoord en andere vormen van moord op grote schaal, etnische zuivering of ernstige schending van het volkenrecht, waarbij gebleken is dat onafhankelijke regeringen het niet kunnen of willen verhinderen.'

Vervolgens onderkent de werkgroep ook dat de aard van terrorisme de mogelijkheid met zich meebrengt dat een 'dreiging niet ophanden is, maar toch als reëel wordt ervaren'. In dit soort gevallen moet de Veiligheidsraad de macht krijgen 'anticiperende zelfverdediging' te autoriseren.

Begin vorig jaar raakten de VN in een diepe impasse over de rechtmatigheid van geweld tegen Irak. De VS vonden oorlog tegen Saddam gerechtvaardigd vanwege de veronderstelde dreiging van wapens tot massavernietiging. Met name Frankrijk en Duitsland wezen deze redenering af.

Daarop besloten de VS buiten de VN om tot de aanval. Het stortte de VN in een crisis. In Washington werd het gevoelen sterker dat de VN kon worden afgeschreven als betekenisvol forum van diplomatie op wereldschaal. In januari zei Kofi Annan in Davos te vrezen voor een internationale orde gebaseerd op 'de wetten van de jungle'.

Annan heeft zich steeds uitgesproken tegen eenzijdig ingrijpen. Maar hij heeft erkend dat nieuwe vormen van geweld zoals het terrorisme en verhongering van grote delen van een bevolking om nieuwe antwoorden vragen.

De werkgroep handhaaft de grondregel in het handvest van de VN dat een land alleen geweld mag gebruiken als het is aangevallen. Maar het zegt erbij dat ook in het verleden tal van landen het recht om aan te vallen al hebben gebruikt als zij zich bedreigd voelden.

In de richting van Washington wordt toegevoegd dat de risico's voor de wereldorde 'eenvoudig te groot zijn' om unilaterale preventieve acties als wettig te kunnen aanvaarden. 'Eén land toe te staan om zo te handelen betekent zoiets toe te staan aan alle landen.'

Het rapport van 95 pagina's van de werkgroep omvat 101 aanbevelingen. Tot de belangrijkste behoort het voorstel de Veiligheidsraad uit te breiden. De werkgroep doet in feite twee voorstellen: in het eerste plan wordt de Raad, nu bestaande uit vijftien leden, uitgebreid met zes landen die een permanente zetel krijgen (zonder vetorecht) en en komen er drie leden bij die om de twee jaar wisselen.

In het tweede voorstel krijgen acht nieuwe leden toegang tot de Veiligheidsraad, voor een termijn van vier jaar met de mogelijkheid van herverkiezing.

In zijn huidige samenstelling is het meest politieke orgaan van de VN een weerspiegeling van oude krachtsverhoudingen in de wereld. De VS, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk zijn de vijf permanente leden met vetorecht. Naoorlogse mogendheden als Japan, Duitsland, India, Brazilië en Zuid-Afrika dringen al jarenlang aan op toelating tot de Veiligheidsraad.

De ingrijpende hervormingsvoorstellen voor de VN komen op een moment waarop Kofi Annan steeds zwaarder onder vuur komt te liggen vanwege corruptie bij de VN-steun voor Irak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden