VN: leger Zuid-Soedan mocht verkrachten als compensatie voor gebrek aan soldij

Tijdens de burgeroorlog in 2015 was het plunderen en vermoorden van burgers onderdeel van de strategie van de Zuid-Soedaanse regering. Soldaten mochten vrouwen verkrachten als compensatie voor gebrek aan soldij. Dit stellen de Verenigde Naties in een rapport dat vrijdag is gepubliceerd. 'Dit is een van de gruwelijkste mensenrechtensituaties ter wereld.'

Soldaten van het Zuid-Soedaanse regeringsleger. Beeld afp

De regering bediende zich van een zogeheten tactiek van de verschroeide aarde, waarbij hele gebieden door het leger min of meer zijn vernietigd.

Deze vernietiging nam gruwelijke vormen aan, zo valt te lezen in het VN-rapport. Burgers die de oppositie zouden steunen, onder wie kinderen en gehandicapten, werden 'levend verbrand, verstikt in containers, doodgeschoten, opgehangen aan bomen of in stukken gehakt'.

Topje van de ijsberg

Vooral de schaal waarop verkrachtingen hebben plaatsgevonden, noemen de VN schokkend. Zo vertelde een vrouw dat ze zag hoe haar dochter van vijftien door tien soldaten werd verkracht nadat de vader van het meisje was vermoord. In zes maanden tijd telden onderzoekers 1.300 gevallen in een van de tien Zuid-Soedanese provincies. De onderzoekers vermoeden dat dit nog maar het topje van de ijsberg is.

Verkrachtingen waren zo veelvoorkomend, dat de VN ook spreken van een 'geaccepteerde praktijk' onder regeringssoldaten. De berekendheid, die blijkt uit de gedetailleerde ooggetuigenverslagen, waarmee dat vaak gepaard ging, duidt erop dat verkrachting bewust werd ingezet 'als terreurinstrument en oorlogswapen'.

Misbruik VN-troepen harder aangepakt

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft een resolutie aangenomen waarbij het seksueel msbruik door VN-troepen zwaarder zal worden bestraft. Egypte had nog getracht de ontwerptekst wat af te zwakken, maar die motie werd afgekeurd. De resolutie werd aangenomen met 14-0; Egypte onthield zich van stemming.
Vooral de Verenigde Staten, de belangrijkste geldschieter van de VN, heeft aangedrongen op een hardere aanpak van de misstanden. Volgens de VN zijn er het afgelopen jaar 69 aanklachten wegens seksueel misbruik gedaan, en dit jaar 25.

Systematisch

Ook moord is op grote schaal uitgevoerd. De VN schatten dat in een jaar tijd, tot november 2015, het aantal burgerdoden in de zwaar bevochten provincie Unity 10.553 bedroeg. Een ruime meerderheid daarvan werd met opzet gedood.

Het moordpatroon was bovendien niet willekeurig, menen de VN, 'maar lijkt opzettelijk, systematisch en gebaseerd op etniciteit te zijn geweest'. Ondanks de grote schaal waarop mensenrechten werden geschonden zijn de oorlogsmisdaden in Zuid-Soedan grotendeels 'onder de internationale radar gebleven', zo betreurt de VN.

Het rapport benadrukt dat alle strijdende partijen debet zijn aan het leed in de burgeroorlog. Niettemin staat volgens de VN vast dat in 2015 vooral regeringstroepen loyaal aan president Salva Kiir, toen aan de winnende hand, verantwoordelijk zijn geweest voor oorlogsmisdaden.

Een ontheemde vrouw te midden van een geplunderd en platgebrand dorp. Beeld afp

Geweldsspiraal

In december 2013 brak in Zuid-Soedan een burgeroorlog uit. Het land, dat slechts tweeënhalf jaar daarvoor ontstond na afscheiding van Soedan, zakte weg in een neerwaartse geweldsspiraal. Tienduizenden mensen vonden de dood, meer dan 2 miljoen raakten ontheemd en zeker 40 duizend verkeerden in acute hongersnood. In augustus 2015 werd een eerste vredesakkoord getekend, met de intentie een overgangsregering te vormen. Dat is tot op heden nog niet gebeurd.

Dat er sprake is geweest van grove mensenrechtenschendingen was bekend, maar het nieuwe rapport biedt een omvattender idee van de schaal en systematiek van oorlogsmisdaden in Zuid-Soedan. Een eerder rapport van de Afrikaanse Unie dat in oktober 2015 werd gepubliceerd, getuigde al van wreedheden zoals gedwongen kannibalisme.

Aandacht

Het conflict in Zuid-Soedan krijgt relatief weinig aandacht. Acteur en regisseur George Clooney probeert daar verandering in te brengen. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.