nieuws klimaatverandering

VN-klimaatpanel: wereld moet duurzamer omgaan met land om opwarming te remmen

Dode koeien door droogte in de Ethiopische deelstaat Oromia. Beeld Barcroft Media via Getty Images

De wereld moet op een veel duurzamere manier omgaan met land. Anders zullen landbouw, veeteelt en andere vormen van landgebruik nog meer bijdragen aan de klimaatverandering dan nu al het geval is en komt de voedselvoorziening in gevaar, waarschuwt het klimaatpanel van de VN. 

Die conclusie staat in een speciaal rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), het klimaatpanel van de Verenigde Naties, dat deze week bijeen is in Genève. Het rapport is de gezaghebbendste studie over de relatie tussen landgebruik en klimaat tot nu toe. Het zal een grote rol spelen bij klimaattoppen van de VN in New York in september en Santiago de Chile in december. Het IPCC waarschuwt in zijn rapport dat bij ongewijzigd landgebruik de kans afneemt dat de opwarming van de aarde kan worden beperkt tot de relatief veilige 2 graden boven pre-industriële niveaus.

Land is cruciaal in het klimaatsysteem. Landbouw, bosbouw en andere soorten landgebruik produceren circa 23 procent van de door de mens veroorzaakte broeikasgasemissies. Tegelijkertijd absorberen natuurlijke landprocessen ongeveer eenderde van de CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen.

Het IPCC breekt in het rapport de staf over de volstrekt onhoudbare manier waarop de mens omgaat met het land. Gedegradeerde, geërodeerde landbouwgronden, omgehakte bossen, verdwenen flora en fauna, uitdijende woestijnen en drooggelegde veenlanden hebben bodems wereldwijd veranderd van een natuurlijk systeem dat CO2 opneemt tot een systeem dat COuitstoot.

Het rapport inventariseert de manier waarop een opwarmende planeet invloed heeft op land en landgebruik, inclusief afnemende voedselopbrengsten door verdroging en verwoestijning. Tegelijk kijkt het naar de manier waarop menselijke activiteiten, waaronder het kappen van bossen voor grootschalige veeteelt en palmolieplantages, de temperaturen wereldwijd helpen opjagen.

De voedselveiligheid in de wereld zal in toenemende mate worden geraakt door de klimaatverandering, waarschuwt het rapport. Als de opwarming niet snel wordt afgeremd, kunnen in de tweede helft van de eeuw voedseltekorten ontstaan, door afnemende oogsten door verdroging (met name in de tropen), stijgende voedselprijzen, afnemende voedselwaarde van gewassen en verstoringen in handelsketens. Die effecten variëren wereldwijd, maar zullen vooral arme landen raken in Afrika, Azië en het Caribische gebied. 

Rapport kan rekenen op instemmende reacties

De Partij voor de Dieren noemt de voorgestelde forse krimp van de veestapel wereldwijd ‘onvermijdelijk en van absoluut levensbelang om temperatuurstijging tegen te gaan’. Volgens de partij vormen landbouw en veeteelt nu nog een ‘reusachtige blinde vlek’.

Ook het Wereld Natuur Fonds (WNF) onderschrijft de conclusies. ‘Ons huidige voedselsysteem vormt de grootste bedreiging voor natuur wereldwijd. Door een omslag naar natuurvriendelijke landbouw, het consumeren van meer plantaardig voedsel in plaats van vlees en zuivel, en het tegengaan van voedselverspilling, kunnen we een grote bijdrage leveren aan het oplossen van de wereldwijde klimaatcrisis’, zegt Natasja Oerlemans van WNF.

Greenpeace hamert op het beëindigen van ontbossing, waar volgens de milieuorganisatie ook bedrijven als Ahold Delhaize, FrieslandCampina en Unilever aan meedoen. Ontbossing wordt gelinkt aan producten als palmolie, soja, cacao, pulp/papier en vee.

‘Dit rapport bewijst eens te meer dat er geen tijd te verliezen is voor klimaatactie’, zegt Bas Eickhout, klimaatwoordvoerder van de Groenen in het Europees parlement. Hij dringt aan op een stop op illegale houtkap en bescherming van bossen en land om de voedselveiligheid zeker te stellen.

Voedselverkwisting

Tegelijk kan minstens eenderde van de oplossingen voor klimaatverandering gerealiseerd worden met beter landgebruik, zegt het rapport. Via duurzamere landbouwmethoden, met minder gebruik van kunstmest en chemicaliën, het zorgvuldiger omgaan met bodems, het beschermen en herstellen van bossen en wetlands. En natuurlijk door minder vlees te eten en minder voedsel te verkwisten (eenderde van het voedsel wereldwijd wordt verspild).

Tegelijk signaleert het rapport dat land bij oplopende klimaatinvloeden voldoende voedsel moet kunnen blijven opbrengen voor de groeiende wereldbevolking. Hierdoor zijn er grenzen aan de manier waarop landgebruik kan bijdragen aan de strijd tegen de opwarming, bijvoorbeeld door de teelt van biobrandstoffen of door grootschalige herbebossing voor CO2-opslag.

Een acuut gevaar is de toenemende ontbossing van de tropische regenwouden, die een belangrijke opslagplaats vormen van CO2 en een vitale rol spelen in het wereldwijde klimaatsysteem. Zorgelijk is met name de snelle toename van de ontbossing in het Amazonegebied onder de nieuwe Braziliaanse president Jair Bolsonaro. De aantasting van de Amazone kan leiden tot extra opwarming in de regio en onomkeerbare ecologische veranderingen.

Nederland kan nog kiezen voor voedselproductie van de toekomst: agro-ecologie

Boeren die biologische melk produceren voor de nationale markt verdienen inmiddels meer dan reguliere boeren. Deze realiteit dringt inmiddels door in veel landen, ook in Afrika. Maar de Nederlandse regering dreigt te blijven hangen in een oud model en de boot te missen, betoogt Janneke Bruil.

Niet Wageningse technologie, maar klimaatvriendelijke landbouw kan Afrika vooruithelpen

Om een landbouwrevolutie in Afrika teweeg te brengen moeten we in ons ontwikkelingsbeleid methodes omarmen die van de natuur uitgaan, dat schrijft Martien Hoogland.

Europa moet naar zichzelf kijken om Afrika vooruit te helpen

De discussie over landbouw in Afrika moet niet gaan over technieken, maar over een vernieuwend landbouwbeleid en de wijze waarop Europa ontwikkeling belemmert. Dit betoogt gepensioneerd landbouweconoom Niek Koning.

Wat landbouwnatie Nederland zichzelf gunt, moet het de rest van de wereld niet misgunnen

De langverwachte visie van minister Schouten op de toekomst van de Nederlandse landbouw zou ook gevolgen moeten hebben voor ons internationale voedsel- en handelsbeleid. Dat schrijft Nout van der Vaart. 

Vegaspecial: een vleesloze toekomst

Vlees eten is opeens helemaal niet meer zo normaal. Het steeds breder uitgemeten vega assortiment en de opmars van vleesvervangers vormde in 2018 al een aanwijzing dat we anders over onze vleesconsumptie denken. Vandaar dat we deze special presenteren, gevuld met verhalen, recepten en proefpanels over en voor een vleesloze toekomst

Minister Schouten beweegt zich behoedzaam op groen mijnenveld: nieuwe visie op kringlooplandbouw verre van baanbrekend

Wie stiekem had gehoopt dat minister Carola Schouten (Landbouw) een revolutie zou ontketenen met haar plannen voor een kringlooplandbouw, kan die verwachtingen na maandag weer opbergen: een grote ommezwaai komt er vooralsnog niet. Er wordt hooguit een beginnetje mee gemaakt.

Zó voeden we 10 miljard monden in 2050 (met behoud van de aarde)

Hoe voeden we 10 miljard monden in 2050? Dat is de vraag geweest in de serie De Voedselzaak. Onze voedselproductie dreigt meer te vragen van de planeet dan zij aankan. Gelukkig is daar iets aan te doen. Maar alleen met een uiterste inspanning

Alleen als we voortaan dit dieet volgen, kunnen we in 2050 alle monden voeden (en jaarlijks 11 miljoen doden voorkomen)

We moeten drastisch anders gaan eten: minder suiker, minder vet en zuivel, minder vlees vooral. Alleen dan zullen we erin slagen de aarde leefbaar te houden en in 2050 tien miljard wereldbewoners van voldoende gezond en duurzaam voedsel te voorzien.

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden